Κόσοβο: πρόεδρος με αντάλλαγμα το ειδικό δικαστήριο της Χάγης

Η Τζαστίνα Σιρόκα Πούλα εξελέγη πρόεδρος του Κοσόβου με 81 ψήφους, όταν το ελάχιστο ήταν 80 (Προεδρία του Κοσόβου). Η εκλογή της απέτρεψε τη διάλυση της Βουλής και πρόωρες κάλπες. Λίγο νωρίτερα όμως, και ως όρος της συμφωνίας, η ίδια Βουλή είχε ψηφίσει τις αλλαγές που ζητούσε η αντιπολίτευση για να περιοριστεί το ειδικό δικαστήριο εγκλημάτων πολέμου του Κοσόβου στη Χάγη (RFE/RL). Η ΕΕ αντέδρασε σχεδόν αμέσως.

Ένα ρολόι που έληγε

Το Σύνταγμα του Κοσόβου απαιτεί 80 ψήφους σε μυστική ψηφοφορία στους δύο πρώτους γύρους· αν δεν εκλεγεί πρόεδρος, η Βουλή διαλύεται (Σύνταγμα του Κοσόβου). Το αδιέξοδο κρατούσε από τον Μάρτιο. Στις 23 Σεπτεμβρίου το Συνταγματικό Δικαστήριο έβαλε ημερομηνία λήξης: αν δεν υπήρχε πρόεδρος έως τις 6 Οκτωβρίου, η Βουλή θα διαλυόταν αυτοδικαίως και θα γίνονταν εκλογές μέσα σε 45 ημέρες (DW).

Το παζάρι

Η λύση ήρθε με δημόσια πρόταση. Ο πρωθυπουργός Αλμπίν Κούρτι δέχθηκε να ψηφιστούν πρώτα οι αλλαγές για το δικαστήριο. Σε αντάλλαγμα, ο αρχηγός του αντιπολιτευόμενου Δημοκρατικού Κόμματος του Κοσόβου (PDK) Μπεντρί Χάμζα θα εξασφάλιζε ότι οι 22 βουλευτές του θα συμμετείχαν στην προεδρική διαδικασία (Euronews Albania). Ο Κούρτι πρότεινε για την προεδρία την Πούλα, πρώην βουλευτή του ίδιου του PDK, και ο Χάμζα την αποδέχθηκε. Έτσι και τα δύο κόμματα απέφυγαν τις κάλπες, και το PDK πήρε τον νόμο του.

Η σειρά στην αίθουσα ήταν αυτή που όριζε η συμφωνία. Οι τροποποιήσεις εγκρίθηκαν σε δεύτερη ανάγνωση με 88 ψήφους, χωρίς καμία αντίθετη ψήφο ή αποχή (Βουλή του Κοσόβου). Ακολούθησε η μυστική ψηφοφορία, στην οποία η Πούλα κέρδισε στον πρώτο γύρο την Ελίζα Χότζα του PDK (Portalb/Koha). Οι βουλευτές της Σερβικής Λίστας, του κόμματος των Σέρβων του Κοσόβου, αναφέρεται ότι απουσίαζαν (RTCG/BBC).

Τι αλλάζει για το δικαστήριο

Οι Ειδικές Δικαστικές Αίθουσες ανήκουν στο νομικό σύστημα του Κοσόβου, αλλά έχουν έδρα τη Χάγη και διεθνές προσωπικό. Ιδρύθηκαν με βάση δεσμεύσεις της Πρίστινας απέναντι στην ΕΕ (ειδικό δικαστήριο). Το τελικό ψηφισμένο κείμενο δεν έχει δημοσιοποιηθεί, οπότε ό,τι ξέρουμε προέρχεται από το σχέδιο νόμου. Σύμφωνα με αυτό, το δικαστήριο θα εξετάζει μόνο πράξεις από την 1η Ιουλίου 1999 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2000. Ορίζεται επίσης ανώτατη ποινή 15 ετών, οι ποινές εκτίονται στο Κόσοβο και ο πρόεδρος μπορεί να δώσει χάρη (Ελεύθερη Ευρώπη).

Οι τρεις τελευταίες διατάξεις δεν αφορούν μελλοντικές δίκες αλλά καταδίκες που ήδη υπάρχουν. Στις 16 Σεπτεμβρίου 2026 εκδόθηκε πρωτόδικη απόφαση κατά των Θάτσι, Βεσέλι, Σελίμι και Κρασνίτσι, για την οποία εκκρεμεί έφεση. Οι καταδίκες των Μουστάφα και Σάλα είναι ήδη τελεσίδικες (μητρώο υποθέσεων). Η ψήφος της Βουλής δεν ανατρέπει από μόνη της καμία απόφαση. Η απλούστερη ανάγνωση πάντως είναι ότι το σχέδιο στοχεύει στο τι θα σημαίνουν αυτές οι ποινές στην πράξη.

Δεν έχει επιβεβαιωθεί δημόσια αν υπήρξε προσφυγή στο ειδικό συνταγματικό τμήμα που προβλέπεται για το δικαστήριο (άρθρο 162). Μια τέτοια προσφυγή θα μπορούσε να στραφεί κατά των αλλαγών ή κατά της ίδιας της εκλογής. Η Βουλή την καταγράφει στη συνεδρίαση της 6ης Οκτωβρίου, όμως ρεπορτάζ αναφέρουν ότι η ψηφοφορία έληξε περίπου στις 00:03 της 7ης, λίγα λεπτά μετά την προθεσμία (Portalb/Koha).

Βρυξέλλες και Πρίστινα

Στις 7 Οκτωβρίου, εκπρόσωπος της ΕΕ απάντησε στην εφημερίδα Koha ότι η ψήφιση είναι αντίθετη προς τις διεθνείς υποχρεώσεις του Κοσόβου. Σύμφωνα με όσα μεταδόθηκαν, τόνισε ότι η εντολή και η ανεξαρτησία του δικαστηρίου πρέπει να γίνουν πλήρως σεβαστές (RTS). Η δήλωση δεν αποδίδεται σε επώνυμο αξιωματούχο, δεν κατονομάζει συνθήκη και δεν ανακοινώνει κυρώσεις: είναι ένσταση χωρίς μέσο πίεσης. Ήρθε μία ημέρα αφότου η Κομισιόν πρότεινε να μπαίνει στις συνθήκες των νέων μελών δικλίδα για σοβαρές παραβιάσεις του κράτους δικαίου (To Brief).

Η κυβέρνηση Κούρτι είχε υποστηρίξει στις 2 Οκτωβρίου ότι δεν βλέπει νομικό εμπόδιο για τις αλλαγές (κυβέρνηση του Κοσόβου). Οι υποστηρικτές τους επικαλούνται την άδικη, κατά τη γνώμη τους, μεταχείριση πρώην διοικητών του Απελευθερωτικού Στρατού του Κοσόβου (UÇK). Επικαλούνται επίσης το δικαίωμα της Βουλής να αναθεωρεί το πλαίσιο (RFE/RL).

Το κόστος του συμβιβασμού δεν το σηκώνουν τα κόμματα. Στη δίκη Θάτσι οι κατηγορίες αφορούσαν εγκλήματα κατά Σέρβων, Ρομά και Αλβανών. Το δικαστήριο έκρινε ατομική ποινική ευθύνη, όχι τη νομιμότητα του αγώνα του UÇK (σύνοψη απόφασης). Η Human Rights Watch σημειώνει ότι η λογοδοσία για τον πόλεμο παραμένει ελλιπής για όλες τις πλευρές (HRW). Η θεσμική κρίση λύθηκε με μία ψήφο πάνω από το όριο. Αν το τελικό κείμενο μοιάζει με το σχέδιο, το κόστος θα φανεί όταν κριθεί η έφεση του Θάτσι. Θα το πληρώσουν πρώτες οι οικογένειες των θυμάτων κάθε κοινότητας.