Η Λιθουανία σβήνει το άρθρο που απαγόρευε πυρηνικά

Το λιθουανικό κοινοβούλιο, το Seimas, ενέκρινε στις 6 Οκτωβρίου με 106 ψήφους υπέρ, 18 κατά και 6 αποχές την κατάργηση του άρθρου 137 του Συντάγματος (Seimas). Το άρθρο αυτό απαγορεύει στη χώρα τα όπλα μαζικής καταστροφής και τις ξένες στρατιωτικές βάσεις. Η Λιθουανία δεν έχει πυρηνικά όπλα και η ψήφος δεν φέρνει κανένα· αφαιρεί όμως το εμπόδιο που τον Μάιο μπλόκαρε ακόμη και την είσοδο πλοίου με πυρηνικό οπλισμό σε λιθουανικό λιμάνι.

Ένα άρθρο, δύο απαγορεύσεις

Το άρθρο 137 κλείνει το λιθουανικό έδαφος σε δύο πράγματα: στα όπλα μαζικής καταστροφής και στις στρατιωτικές βάσεις ξένων κρατών (Σύνταγμα της Λιθουανίας). Η πρόταση XVP-1729(2) δεν το τροποποιεί για τα πυρηνικά· το διαγράφει ολόκληρο, όπως επισημαίνουν Λιθουανές νομικοί που ανέλυσαν το σχέδιο (teise.pro). Η ίδια ψήφος ανοίγει επομένως νομικά δύο πόρτες: τη συμμαχική πυρηνική παρουσία και μια μόνιμη αμερικανική βάση, που στο Βίλνιους συζητείται χωριστά.

Τι κερδίζει το Βίλνιους

Ο πρόεδρος του Seimas Juozas Olekas παρουσιάζει την κατάργηση ως προσαρμογή σε νέα κατάσταση ασφαλείας, και ο υπουργός Άμυνας Robertas Kaunas επικαλείται τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και τους σημερινούς περιορισμούς στις κινήσεις συμμαχικών μέσων (LRT/BNS). Ο Kaunas είχε επιβεβαιώσει ήδη τον Ιούνιο συζητήσεις για πιθανό λιθουανικό ρόλο στην πυρηνική αποτροπή, με διαβαθμισμένες λεπτομέρειες και χωρίς απόφαση ανάπτυξης (AP).

Ο βουλευτής Laurynas Kasčiūnas πηγαίνει ένα βήμα πιο πέρα: υποστηρίζει ότι η αλλαγή ανοίγει θέση στον πυρηνικό σχεδιασμό του ΝΑΤΟ (LRT). Αυτό είναι πολιτικό επιχείρημα. Δεν έχει τεκμηριωθεί ότι το άρθρο 137 εμποδίζει από μόνο του τη συμμετοχή στην Ομάδα Πυρηνικού Σχεδιασμού, το όργανο όπου οι σύμμαχοι συζητούν και αποφασίζουν την πυρηνική πολιτική του ΝΑΤΟ (ΝΑΤΟ).

Το απτό κέρδος βρίσκεται αλλού. Η επίσκεψη ενός πλοίου ή η διέλευση ενός αεροσκάφους δεν είναι βάση· όταν όμως το μέσο φέρει πραγματικό πυρηνικό όπλο, το άρθρο 137 μπορεί να το σταματήσει. Το Βίλνιους θέλει να μην μπορεί πλέον κανείς να το επικαλεστεί, όπως συνέβη ήδη μία φορά.

Το προηγούμενο της Κλαϊπέντα

Στις 7 Μαΐου το Seimas ψήφισε εξαίρεση που, για λόγους εθνικής ασφάλειας, θα άφηνε να μπουν στο λιμάνι της Κλαϊπέντα και πυρηνοκίνητα πλοία και πλοία με πυρηνικά όπλα. Ο πρόεδρος Γκιτάνας Ναουσέντα άσκησε βέτο με την αιτιολογία ότι το άρθρο 137 δεν επιτρέπει καμία εξαίρεση για πυρηνικά όπλα σε λιθουανικό έδαφος (LRT). Η Βουλή υποχώρησε και στις 21 Μαΐου ενέκρινε, με 95 ψήφους υπέρ, εκδοχή που κρατά απόλυτη την απαγόρευση για πλοία με πυρηνικό οπλισμό (Atvira Klaipėda/ELTA).

Δύο μήνες αργότερα ο ίδιος ο Ναουσέντα δήλωσε ότι οι πολιτικοί ηγέτες συμφωνούν πως η απαγόρευση είναι παρωχημένη (To Brief). Η διαφωνία του Μαΐου αφορούσε το αν ένας νόμος μπορεί να παρακάμψει το Σύνταγμα, όχι το αν πρέπει να αλλάξει το Σύνταγμα.

Τι δεν αποφασίστηκε

Η κατάργηση δεν εγκαθιστά ούτε όπλα ούτε βάση, και εκεί εστιάζουν οι επικριτές. Ο Raimondas Šukys και ο Ignas Vėgėlė ζητούν σαφήνεια για το ποιος θα εγκρίνει και θα ελέγχει μια ανάπτυξη· ο Šukys έθεσε και ζήτημα συμβουλευτικού δημοψηφίσματος, ενώ ο Aidas Gedvilas αμφισβητεί αν αρκεί απόφαση της Βουλής (LRT/BNS). Η απάντηση δεν θα δοθεί μόνο στο Βίλνιους: στο σημερινό μοντέλο του ΝΑΤΟ οι ΗΠΑ κρατούν τη φύλαξη και τον έλεγχο των κεφαλών τους, άρα μια φιλοξενία θα ήθελε και αμερικανική απόφαση (ΝΑΤΟ).

Ο Remigijus Žemaitaitis θέτει διαφορετικό ζήτημα: προειδοποιεί ότι μια φιλοξενία θα έκανε τη χώρα στόχο (LRT/BNS). Η Μόσχα έσπευσε να δώσει βάρος σε αυτόν τον φόβο. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ χαρακτήρισε την προσέγγιση στρατιωτικής υποδομής του ΝΑΤΟ στα ρωσικά σύνορα «βήμα προς κλιμάκωση της έντασης» και είπε ότι η Ρωσία θα λάβει «τα αναγκαία μέτρα», χωρίς να πει ποια ή πότε (Interfax, LRT/ELTA). Για τη Μόσχα, κάθε νέα αμερικανική υποδομή εκεί βαραίνει πρώτα το Καλίνινγκραντ, τον ρωσικό θύλακα που συνορεύει με τη Λιθουανία.

Η Φινλανδία έκανε κάτι παρόμοιο, αλλά πιο στενό: από την 1η Ιουλίου επιτρέπει με κοινό νόμο την εισαγωγή ή μεταφορά πυρηνικών στο πλαίσιο της άμυνας του ΝΑΤΟ, δηλώνοντας ότι δεν επιδιώκει φιλοξενία (φινλανδική κυβέρνηση). Η Λιθουανία σβήνει συνταγματικό άρθρο, μαζί με την απαγόρευση των ξένων βάσεων.

Το επόμενο βήμα έχει ημερομηνία. Η δεύτερη ψηφοφορία έχει προγραμματιστεί για τις 12 Ιανουαρίου 2027 και χρειάζεται τουλάχιστον 94 από τους 141 βουλευτές (LRT/BNS). Με 106 ψήφους στην πρώτη, η πλειοψηφία έχει περιθώριο. Αν περάσει, η Λιθουανία δεν θα έχει αποφασίσει να φιλοξενήσει πυρηνικά· θα έχει μεταφέρει το ερώτημα από το Σύνταγμά της στο τραπέζι της Ουάσινγκτον και του Βίλνιους.