Ο Λίβανος ψηφίζει γενική αμνηστία με σεχταριστικό παζάρι

Δύο μέρες, δύο νόμοι που δείχνουν σε αντίθετες κατευθύνσεις. Την Τρίτη το λιβανέζικο κοινοβούλιο κατάργησε τη θανατική ποινή, πρώτο κράτος της Μέσης Ανατολής που την αφαιρεί ρητά από το νομικό του οπλοστάσιο (To Brief). Την Τετάρτη, 12 Αυγούστου 2026, το ίδιο σώμα ψήφισε μια γενική αμνηστία, δηλαδή μια συλλογική διαγραφή ή μείωση ποινών για ολόκληρες κατηγορίες κρατουμένων, που μπορεί να ελευθερώσει χιλιάδες ανθρώπους σύμφωνα με εκτιμήσεις βουλευτών (Al Jazeera). Η πρώτη πράξη είναι καθαρή δικαιωματική μεταρρύθμιση. Η δεύτερη είναι κάτι πολύ πιο λιβανέζικο: ένα παζάρι.

Γιατί αδειάζουν τις φυλακές

Το ουδέτερο, ανθρωπιστικό επιχείρημα είναι πραγματικό και τεκμηριωμένο. Η Εθνική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων κατέγραψε στις 31 Δεκεμβρίου 2025 συνολικά 6.146 κρατουμένους. Από αυτούς, περίπου 65% ήταν προφυλακισμένοι, δηλαδή άνθρωποι που περιμένουν χρόνια πίσω από τα κάγκελα χωρίς τελεσίδικη απόφαση (NHRC). Στη Roumieh, τη μεγαλύτερη φυλακή της χώρας, σχεδιασμένη για περίπου 1.300 κρατουμένους, στοιβάζονταν γύρω στους 4.200, με κελιά άνω των δώδεκα ατόμων και κοιτώνες άνω των εκατό (Ici Beyrouth). Όταν η προφυλάκιση κρατά χρόνια, παύει να είναι προσωρινό μέτρο και γίνεται ποινή πριν από τη δίκη. Πάνω σε αυτή τη γνήσια ανάγκη χτίστηκε η συναλλαγή.

Ποιος παίρνει τι

Η αμνηστία δεν είναι ενιαίος νόμος, αλλά ένα ανταλλακτήριο μερικών κερδών όπου κάθε κοινότητα έβαλε μέσα τη δική της δεξαμενή κρατουμένων. Οι σουνίτες βουλευτές πίεσαν πιο ανοιχτά για τους «ισλαμιστές κρατουμένους» από την Τρίπολη, την Άμπρα και το Nahr al-Bared, τόπους παλιών συγκρούσεων με τον λιβανικό στρατό. Ο βουλευτής Imad Hout εκτίμησε ότι 79 από τους 146 τέτοιους κρατουμένους θα μπορούσαν να αποφυλακιστούν άμεσα, με μετατροπή ισοβίων και πρώην θανατικών ποινών σε δεκαετίες κάθειρξης (The National, Al Jazeera).

Το σιιτικό μπλοκ κοίταξε αλλού. Στη διαπραγμάτευση, όπως καταγράφηκε από τον Μάιο του 2026, διασφάλισε ελάφρυνση για υποθέσεις χρήσης και καλλιέργειας κάνναβης στη Μπεκάα, την αγροτική περιοχή στα ανατολικά, εξαιρώντας τα οργανωμένα δίκτυα (Blinx). Χριστιανικές φωνές πίεσαν για τους Λιβανέζους που έφυγαν στο Ισραήλ μετά το 2000. Ζητούσαν να ενεργοποιηθεί το νομικό πλαίσιο του 2011 για την επιστροφή τους, χωρίς όμως πλήρη αμνήστευση της βαριάς συνεργασίας με τον εχθρό (Al-Monitor).

Κανείς δεν πήρε πλήρη νίκη, και αυτός ο συμβιβασμός εξηγεί την ευρεία στήριξη του νόμου. Οι πιο σταθερές εξαιρέσεις παραμένουν βαριές: εκ προμελέτης φόνος, τρομοκρατία, βιασμός, εμπορία ανθρώπων, διαφθορά, προδοσία και παράνομες σχέσεις με το Ισραήλ (Naharnet). Έτσι κάθε στρατόπεδο μπορεί να πει ότι έσωσε τη βάση του χωρίς να «ξεπλύνει» ανοιχτά τα πιο εύφλεκτα αρχεία. Ο μεγάλος πολιτικός κερδισμένος είναι το ίδιο το σεχταριστικό σύστημα, ο τρόπος δηλαδή με τον οποίο ο Λίβανος μοιράζει την εξουσία ανάμεσα στις θρησκευτικές του κοινότητες.

Το αίμα των στρατιωτών

Απέναντι στέκονται οι οικογένειες των θυμάτων. Η οικογένεια του στρατιώτη Bilal Ali Saleh απέρριψε «οποιαδήποτε αμνηστία ή μείωση ποινής» για τον σαλαφιστή κληρικό Ahmad al-Assir. Ο Assir είχε καταδικαστεί σε θάνατο για τη δολοφονία 18 στρατιωτών στις συγκρούσεις της Άμπρα το 2013, και η οικογένεια Saleh επέμεινε ότι «το αίμα των μαρτύρων δεν μπορεί να γίνει αντικείμενο πολιτικού παζαριού» (L'Orient Today, Al-Monitor). Ακόμη κι όταν η ποινή δεν σβήνεται πλήρως, η μείωσή της αφαιρεί το συμβολικό βάρος της καταδίκης. Ο Nizar Saghieh, της λιβανικής νομικής οργάνωσης Legal Agenda, δίνει την πιο σκληρή θεσμική κριτική: «η αμνηστία έγινε ο κανόνας και η λογοδοσία η εξαίρεση» (Ahram/AFP).

Ο συνειρμός είναι με το 1991, τον Νόμο 84/91 που αμνήστευσε σχεδόν όλα τα εγκλήματα του εμφυλίου και επέτρεψε στους πρώην πολέμαρχους να περάσουν στο κράτος χωρίς λογοδοσία (TIMEP). Η σύγκριση στέκει ως μέθοδος, όχι ως μέγεθος. Τότε ήταν ιδρυτικό συμβόλαιο μετά τον πόλεμο, τώρα είναι μικτή σωφρονιστική ρύθμιση σε κράτος ειρήνης αλλά θεσμικής κρίσης. Το κοινό νήμα είναι η λιβανική λογική ότι η ισορροπία των ελίτ προηγείται της δικαιοσύνης προς τα θύματα.

Και όμως, ο νόμος δεν είναι ακόμη πράξη. Δεν έχει δημοσιοποιηθεί πλήρες τελικό κείμενο, δεν υπάρχει επίσημος αριθμός δικαιούχων, και η εφαρμογή απαιτεί υπογραφή του προέδρου και δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα (Le Monde). Ποιος θα βγει από τη Roumieh; Θα μπορέσουν οι οικογένειες να μπλοκάρουν την αμνηστία στις δικές τους υποθέσεις; Το κείμενο δεν το λέει. Θα το πουν οι εφαρμοστικές πράξεις που δεν έχουν ακόμη γραφτεί.