Λιβυκή πόλη απορρίπτει το αμερικανικό σχέδιο «πετρέλαιο για ενότητα»

Οι ΗΠΑ δοκιμάζουν στη Λιβύη μια συνταγή ωμού ρεαλισμού: να αγοράσουν την πολιτική ενότητα μιας διχασμένης χώρας μοιράζοντας αξιώματα και πετρελαϊκά συμβόλαια, αντί να περιμένουν εκλογές. Το σχέδιο, που το Al Jazeera βάφτισε «oil-for-unity», πετρέλαιο για ενότητα, αφορά άμεσα την Ελλάδα: αν πιάσει, μπορεί να δώσει σε ολόκληρη τη Λιβύη, όχι μόνο στην κυβέρνηση της Τρίπολης, μια ενιαία φωνή που θα υπερασπίζεται το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 (Al Jazeera).

Η ιδέα είναι απλή στη σύλληψη. Μια κυβέρνηση όπου θα μοιράζονται την εξουσία ο πρωθυπουργός της Τρίπολης Αμπντουλχαμίντ Ντμπεϊμπά και ο Σαντάμ Χαφτάρ, γιος του ισχυρού άνδρα της ανατολικής Λιβύης, με κίνητρο τις αμερικανικές επενδύσεις στο πετρέλαιο. Η πρώτη αντίδραση, όμως, ήρθε γρήγορα και ήταν αρνητική.

Στις 7-8 Ιουλίου, ο απεσταλμένος του Τραμπ για την Αφρική, Μασάντ Μπουλός, έφτασε στη Μισράτα και έγινε δεκτός με διαμαρτυρίες. Ένα μπλοκ πρεσβυτέρων, στρατιωτικών διοικητών και εκπροσώπων της κοινωνίας πολιτών τον συνάντησε για να του πει, ουσιαστικά, «όχι». Το αμερικανικό σχέδιο, είπαν, ωφελεί λίγους, παρατείνει την κρίση και ανακυκλώνει τους ίδιους παίκτες στο τραπέζι (Infobae/EFE). Την επόμενη μέρα η δημόσια γλώσσα του Μπουλός έμεινε προσεκτικά θεσμική: μίλησε για στήριξη σε «συναίνεση» και «επιτυχείς εκλογές», όχι για μοίρασμα εξουσίας (LANA).

Τι πουλάει η Ουάσιγκτον

Ολόκληρο επίσημο κείμενο δεν έχει δημοσιοποιηθεί, και αυτή η αβεβαιότητα είναι μέρος της ιστορίας. Όμως οι διαρροές συγκλίνουν σε μια 36μηνη μεταβατική φόρμουλα: ο Ντμπεϊμπά κρατά την πρωθυπουργία, ο Σαντάμ Χαφτάρ αναβαθμίζεται σε προεδρικό ρόλο, οι εκλογές έρχονται αργότερα. Το αντάλλαγμα για τη συνεργασία είναι οι αμερικανικές ενεργειακές επενδύσεις, με τη Chevron και τη ConocoPhillips ήδη να επιστρέφουν στη λιβυκή αγορά (Foreign Policy, Atlantic Council). Αυτή είναι η επιχειρηματική διπλωματία στην πιο γυμνή της μορφή: η ροή του πετρελαίου γίνεται το λίπασμα της πολιτικής συμφωνίας, σε συνέχεια της γραμμής που άνοιξε η συνάντηση Ρούμπιο με τον Σαντάμ Χαφτάρ πριν λίγες εβδομάδες (To Brief).

Δεν πρόκειται, πάντως, για ευθεία παράκαμψη του ΟΗΕ, όσο κι αν ακούγεται βολικό. Ο Οργανισμός συνεχίζει να ζητά εκλογικούς κανόνες, μία ενιαία κυβέρνηση και λιβυκή ιδιοκτησία της διαδικασίας, ενώ η ειδική απεσταλμένη Χάνα Τετέ προειδοποίησε το Συμβούλιο Ασφαλείας για «αδιέξοδο» και κίνδυνο νέας έκρηξης (UN). Η Ουάσιγκτον, τυπικά, λέει ότι στηρίζει αυτό το πλαίσιο. Στην πράξη έχει ανοίξει μια παράλληλη, συναλλακτική τροχιά που μπορεί να το εκτοπίσει. Αν το βάρος μετακινηθεί από τις κάλπες σε ένα παζάρι ελίτ γύρω από προϋπολογισμό και πετρέλαιο, οι εκλογές γίνονται πολυτέλεια για αργότερα (Al Jazeera).

Γι' αυτό μετράει η οργή της Μισράτας. Η πόλη είναι εμπορικός κόμβος και στρατιωτικός πόλος, με τους πιο οργανωμένους ένοπλους σχηματισμούς της δυτικής Λιβύης. Είναι, επίσης, φορέας επαναστατικής νομιμοποίησης: «έβαλε αίμα» στην ανατροπή του Καντάφι το 2011 και από τότε αξιώνει μερίδιο στην εξουσία. Ένα σχέδιο που μοιράζει τα αξιώματα στην κορυφή, ανάμεσα σε Ντμπεϊμπά και Χαφτάρ, αγνοεί ότι ο Ντμπεϊμπά δεν εκφράζει όλη τη δύση ούτε ο Χαφτάρ όλη την ανατολή. Όποιος ελέγχει τα σημεία ελέγχου, τη μισθοδοσία των ενόπλων και τις υποδομές μπορεί να μπλοκάρει στο πεδίο ό,τι υπογράφεται στο χαρτί. Η Μισράτα μόλις έδειξε ότι είναι ακριβώς τέτοιος παίκτης με δικαίωμα βέτο.

Γιατί αγρυπνά η Αθήνα

Εδώ κλείνει ο κύκλος για την Ελλάδα. Το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι η θαλάσσια οριοθέτηση Τουρκίας-Τρίπολης που αγνοεί την επήρεια των ελληνικών νησιών, κυρίως της Κρήτης. Το πιο βολικό ελληνικό επιχείρημα ήταν πάντα ότι το κείμενο υπεγράφη από έναν μόνο πόλο μιας διχασμένης χώρας, χωρίς πανλιβυκή νομιμοποίηση (To Brief). Αν η ανατολή του Χαφτάρ ενσωματωθεί σε ενιαίο σχήμα εξουσίας χωρίς να αποκηρύξει ρητά το μνημόνιο, η Άγκυρα κερδίζει κάτι ισχυρότερο από νέα υπογραφή: το επιχείρημα ότι η λιβυκή θέση δεν είναι πια εμφυλιοπολεμική μερικότητα αλλά εθνικός συμβιβασμός.

Δεν είναι ήττα, είναι μετατόπιση εδάφους. Η Αθήνα θα πρέπει να στηριχθεί λιγότερο στη λιβυκή διαίρεση και περισσότερο στην ουσιαστική νομική αμφισβήτηση της ίδιας της οριοθέτησης (To Brief). Το ερώτημα δεν θα κριθεί μόνο στην Ουάσιγκτον ή στην Τρίπολη, αλλά και στη Μισράτα, τη Ζάουια και στα στρατόπεδα που κανείς δεν συμβουλεύτηκε.