Μειώσεις τιμών σε 1.700 προϊόντα σούπερ μάρκετ από σήμερα

Από σήμερα, Δευτέρα 31 Αυγούστου, πάνω από 1.700 προϊόντα στα ράφια των σούπερ μάρκετ μπαίνουν σε καθεστώς μειωμένης τιμής, με μέση μείωση γύρω στο 7% (ERT). Πρόκειται για την «εθνική πρωτοβουλία» της κυβέρνησης με προμηθευτές και αλυσίδες, μια συμφωνημένη λίστα από βασικά τρόφιμα, είδη καθαρισμού, βρεφικά και σχολικά, που παρακολουθούμε εδώ και μέρες (To Brief). Η ερώτηση για τον καταναλωτή είναι μία: πόσα ευρώ λιγότερα θα δει στην απόδειξη.

Ας ξεκινήσουμε από εκεί, από το ταμείο. Το μέσο ελληνικό νοικοκυριό ξόδευε το 2024 γύρω στα 1.725 ευρώ τον μήνα, με το 20,7% να πηγαίνει σε τρόφιμα και μη αλκοολούχα ποτά, περίπου 357 ευρώ (ProtoThema, ΕΛΣΤΑΤ). Αν η μείωση 7% έπιανε προϊόντα ίσα με το 10% αυτού του καλαθιού, το όφελος θα ήταν κάπου 2,5 ευρώ τον μήνα. Αν έπιανε το 20%, γύρω στα 5 ευρώ, και μόνο αν έφτανε το μισό καλάθι θα πλησίαζε τα 12,5 ευρώ. Δεν είναι πρόβλεψη, είναι αριθμητική: αυτό που μετράει είναι το ποσοστό της πραγματικής δαπάνης που πιάνει η λίστα.

Τι κρύβει ο αριθμός «1.700»

Πρώτη διευκρίνιση: «κωδικός» δεν είναι η κατηγορία «γάλα», αλλά ένα συγκεκριμένο προϊόν μιας μάρκας σε συγκεκριμένη συσκευασία. Άλλο γάλα ενός λίτρου μιας εταιρείας, άλλο το ίδιο σε διαφορετικό μέγεθος. Δεύτερη: το 7% είναι μέσος όρος, όχι οριζόντια έκπτωση. Το 5% είναι απλώς το κατώφλι για να μπει ένα προϊόν στη λίστα, κάποιοι κωδικοί πέφτουν 10% ή 20% και το ανώτατο που αναφέρεται φτάνει το 30% (Topontiki).

Πόσο σταθερή είναι η ίδια η λίστα; Το προηγούμενο βράδυ η καταγραφή έδειχνε γύρω στους 1.660 κωδικούς, με περίπου 900 επώνυμα, 250 ιδιωτικής ετικέτας και 60 κρέατος (Capital). Το πρωί της έναρξης η δημόσια τηλεόραση μιλούσε ήδη για πάνω από 1.700, με διαφορετική εσωτερική σύνθεση: 850 επώνυμα, 350 ιδιωτικής ετικέτας, γύρω στα 400 σχολικά και 100 κρέατος (ERT). Η λίστα, ανεβασμένη από τους περίπου 1.150 κωδικούς της 24ης Αυγούστου, άλλαζε μέχρι την ώρα που άνοιξαν τα ταμεία.

Πώς θα το αναγνωρίσει ο καταναλωτής; Τα προϊόντα θα φέρουν ειδική σήμανση στο ράφι και θα καταχωρίζονται σε ξεχωριστή ενότητα της κρατικής πλατφόρμας σύγκρισης τιμών «PosoKanei» (Insider). Ως τιμή αναφοράς, το «πριν» με το οποίο συγκρίνεται η μείωση, ορίστηκε η κανονική τιμή ραφιού της 27ης Αυγούστου, χωρίς προσφορές ή κουπόνια (Economistas). Κι επειδή μέρος της μείωσης βάζει ο προμηθευτής και μέρος η αλυσίδα, το ίδιο προϊόν μπορεί να έχει διαφορετική τελική τιμή από κατάστημα σε κατάστημα.

Από το πρόστιμο στη συμφωνία

Αυτό που αλλάζει ουσιαστικά είναι ο μηχανισμός. Ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος παρουσίασε τη δράση ως «εθνική κοινωνική συμφωνία», με διάρκεια δύο έως τεσσάρων μηνών ανά προϊόν (CNN Greece), δηλαδή εθελοντική δέσμευση και όχι υποχρέωση. Μέχρι τα τέλη Ιουνίου το κράτος κρατούσε ένα σκληρότερο εργαλείο: το πλαφόν μικτού περιθωρίου κέρδους, που περιόριζε το ποσοστό κέρδους ανά κωδικό με πρόστιμα από 5.000 έως 5.000.000 ευρώ (government.gov.gr). Τώρα τη θέση του πήρε η συμφωνημένη πίεση. Οι έλεγχοι μένουν ως απειλή στο βάθος, μικρής όμως κλίμακας: πρόσφατος κύκλος έφερε πρόστιμα λίγο πάνω από 109.000 ευρώ σε 90 επιχειρήσεις, κυρίως για παραπλανητική ενημέρωση (ERT News).

Το μεγαλύτερο σχετικό όφελος το έχουν τα χαμηλότερα εισοδήματα, καθώς το φτωχότερο 20% δαπανά το 55,9% του προϋπολογισμού του σε τρόφιμα και στέγαση, έναντι 24,7% του πλουσιότερου 20% (ΕΛΣΤΑΤ). Οι οικογένειες με παιδιά κερδίζουν εποχικά στα σχολικά, μια βοήθεια μιας φοράς και όχι μόνιμη αποκλιμάκωση κόστους ζωής. Αυτό που λείπει για να επιβεβαιωθεί το όφελος είναι το ίχνος προϊόν προς προϊόν: δεν έχει δημοσιευθεί πλήρης λίστα κωδικών με παλιά και νέα τιμή, ούτε ανεξάρτητος έλεγχος των σημερινών τιμών ραφιού.

Το πραγματικό στοίχημα δεν κρίνεται σήμερα, αλλά όταν λήξει η δέσμευση σε δύο ως τέσσερις μήνες: αν οι μειώσεις θα έχουν κρατήσει, και αν στο μεταξύ δεν θα έχουν ανέβει άλλα προϊόντα, εκτός λίστας, για να τις αντισταθμίσουν.