Η Μεκέλε άλλαξε χέρια, η Αιθιοπία ζητά θάλασσα

Από τις 4 Οκτωβρίου η Μεκέλε, πρωτεύουσα της βόρειας αιθιοπικής περιοχής Τιγκράι, ελέγχεται από κυβερνητικές και συμμαχικές δυνάμεις, ενώ οι μάχες συνεχίζονται έξω από την πόλη (Reuters). Την επομένη ο πρωθυπουργός Άμπι Άχμεντ ζήτησε ξανά έξοδο στη θάλασσα. Το αίτημα ήρθε μία ημέρα αφότου τέσσερις γείτονες δήλωσαν ότι η διακυβέρνηση της Ερυθράς Θάλασσας ανήκει στα παράκτια κράτη (AP). Η διακήρυξή τους δεν απαγορεύει την εμπορική χρήση λιμανιού. Ο πρόεδρος της Σομαλίας, που συμμετείχε στη σύνοδο, δήλωσε μάλιστα ότι η Αιθιοπία μπορεί να χρησιμοποιήσει σομαλικό λιμάνι, εφόσον διαπραγματευτεί (Al Jazeera).

Στις 3 Οκτωβρίου ο στρατός είχε ανακτήσει μόνο το αεροδρόμιο της πόλης (AP, To Brief). Μία ημέρα αργότερα το AFP κατέγραψε ομοσπονδιακούς στρατιώτες να περιπολούν και να επανδρώνουν δημόσια κτίρια (AFP). Το TPLF, το Λαϊκό Απελευθερωτικό Μέτωπο του Τιγκράι που κυβερνούσε την περιοχή, δήλωσε ότι η διοίκησή του αποχώρησε προσωρινά. Ο κάτοικος Φίλμον Εκουάρ Χαϊλού είδε μικρές ομάδες μαχητών να φεύγουν και λεηλασίες. Είδε επίσης την είσοδο της Tigray Peace Force («Δύναμη Ειρήνης του Τιγκράι»), ένοπλης ομάδας που στηρίζει την κυβέρνηση (AP).

Η πόλη άλλαξε χέρια, ο πόλεμος όμως δεν τελείωσε. Μετά την πτώση της, αεροπορικά πλήγματα και πυρά πυροβολικού συνεχίστηκαν στον βορρά (Reuters). Η συμφωνία της Πρετόριας του Νοεμβρίου 2022 είχε σταματήσει τον μεγάλο πόλεμο για σχεδόν τέσσερα χρόνια. Ο αφοπλισμός και η τύχη αμφισβητούμενων εδαφών, όπως το Δυτικό Τιγκράι, έμειναν όμως ανοιχτά (The Conversation).

Από τη Μεκέλε στην ακτή

Την ίδια ημέρα που έπεφτε η Μεκέλε, οι ηγέτες της Αιγύπτου, της Ερυθραίας, του Σουδάν και της Σομαλίας συνεδρίαζαν στο Νέο Ελ Αλαμέιν της Αιγύπτου (Προεδρία της Αιγύπτου). Την επομένη ο Άμπι μίλησε στη Βουλή: «Με βάση την αρχή του δούναι και λαβείν, θα εργαστούμε επιμελώς ώστε η Αιθιοπία να αποκτήσει έξοδο στη θάλασσα» (Seattle Times). Στο απόσπασμα που μεταδόθηκε δεν κατονόμασε λιμάνι ούτε διατύπωσε στρατιωτική απειλή.

Ο πόλεμος και το λιμάνι περνούν από τις ίδιες πρωτεύουσες. Ο αρχηγός του αιθιοπικού στρατού Μπιρχανού Τζούλα κατηγορεί την Ερυθραία ότι χρηματοδοτεί το TPLF και εμπλέκει την Αίγυπτο και το Σουδάν. Δεν έχει παρουσιάσει δημόσια στοιχεία, και η Ασμάρα αρνείται (AP). Είναι τρεις από τις τέσσερις χώρες της συνόδου, δηλαδή οι ίδιες που ελέγχουν την ακτή την οποία ζητά η Αιθιοπία. Ανεξάρτητο τεκμήριο που να συνδέει τη μάχη της Μεκέλε με σχέδιο για το ερυθραϊκό λιμάνι Ασάμπ δεν έχει εντοπιστεί δημόσια.

Η ακτή είναι ερυθραϊκή από το 1993. Τότε η Ερυθραία έγινε ανεξάρτητη και πήρε μαζί της τα λιμάνια, ανάμεσά τους το Ασάμπ (The Conversation). Σήμερα η Αιθιοπία στηρίζεται σε έναν σχεδόν μονοπωλιακό διάδρομο. Για το οικονομικό έτος 2025-26 αναφέρονται περίπου 15,3 εκατομμύρια τόνοι φορτίου μέσω Τζιμπουτί, σε σύνολο 17,6 εκατομμυρίων: περισσότεροι από οκτώ στους δέκα τόνους (Borkena).

Ο Άμπι και ο ερυθραίος πρόεδρος Ισαΐας Αφουέρκι είχαν συμφιλιωθεί και είχαν πολεμήσει μαζί κατά του TPLF. Η Ασμάρα όμως έμεινε εκτός της ειρήνης της Πρετόριας. Την 1η Οκτωβρίου η Αιθιοπία αποφάσισε να κλείσει την πρεσβεία της στην Ασμάρα, και η Ερυθραία απάντησε διακόπτοντας τις διπλωματικές σχέσεις (EFE).

Το ερυθραϊκό υπουργείο Εξωτερικών υποστηρίζει ότι η Αιθιοπία επιδιώκει κυρίαρχη πρόσβαση στη θάλασσα με απειλή εισβολής (ερυθραϊκή ανακοίνωση). Η αιθιοπική επιστολή της 7ης Φεβρουαρίου 2026 ζητούσε πάντως διαπραγμάτευση για πρόσβαση μέσω Ασάμπ, χωρίς να διεκδικεί το λιμάνι ως έδαφος (AFP Fact Check). Η σκληρή ρητορική της Αντίς Αμπέμπα εξηγεί τον φόβο της Ασμάρας. Το γραπτό αίτημα πάντως μιλά για χρήση του λιμανιού, όχι για κυριαρχία.

Τι λέει η διακήρυξη

Η «Κοινή Διακήρυξη του Αλ Αλαμέιν» επιβεβαιώνει στην παράγραφο 4(δ) την ελευθερία της ναυσιπλοΐας. Ορίζει επίσης ότι «η διακυβέρνηση της Ερυθράς Θάλασσας είναι αποκλειστική ευθύνη των παράκτιων κρατών» (Προεδρία της Αιγύπτου). Δεν κατονομάζει την Αιθιοπία, δεν απαγορεύει την εμπορική χρήση λιμανιού και δεν συγκροτεί στρατιωτική συμμαχία.

Η διάκριση είναι νομική. Το άρθρο 125 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας αναγνωρίζει στα κράτη χωρίς ακτή πρόσβαση προς και από τη θάλασσα, με όρους που συμφωνούνται, ενώ το κράτος διέλευσης κρατά την κυριαρχία του (ΟΗΕ). Η χρήση ενός λιμανιού, η κυριαρχία σε μια ακτή και ο λόγος στη διακυβέρνηση της θάλασσας είναι τρία διαφορετικά πράγματα. Η διακήρυξη κλείνει ρητά μόνο το τρίτο. Γι' αυτό ο σομαλός πρόεδρος Χασάν Σεΐχ Μαχμούντ μπορεί να προσφέρει λιμάνι χωρίς να αντιφάσκει με τη σύνοδο. Ο όρος του είναι η Αιθιοπία να διαπραγματευτεί με το Μογκαντίσου (Al Jazeera).

Μακριά από τις συνόδους, το μέτρο της κρίσης το κρατούν τα νοσοκομεία. Στις 5 Οκτωβρίου ανθρωπιστικές ομάδες ανέφεραν 17 νεκρούς από πλήγματα στην Άντουα και το Σεράρο. Το Reuters δεν μπόρεσε να επαληθεύσει τον αριθμό, και η αναφορά δεν κατονόμαζε δράστη (Reuters). Η πιο στέρεη μέτρηση είναι μία εβδομάδα παλαιότερη. Από τις 22 έως τις 28 Σεπτεμβρίου, τα νοσοκομεία που στηρίζουν οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα δέχθηκαν πάνω από 720 περιστατικά πολεμικών τραυμάτων, πάνω από εκατό την ημέρα. Ο αριθμός δεν είναι συνολικός απολογισμός θυμάτων ούτε αφορά μόνο αμάχους (MSF). Οι ηγέτες συζητούν ποιος θα κυβερνά τη θάλασσα. Αυτό είναι το μέγεθος του πολέμου που επέστρεψε στον βορρά της Αιθιοπίας.