Νέοι κανόνες για τις διαθήκες από 16 Σεπτεβρίου

Έχετε γράψει μόνοι σας, με το χέρι, μια διαθήκη πέρυσι. Αν φύγετε από τη ζωή τον Οκτώβριο, ποιο δίκαιο θα κρίνει αν είναι έγκυρη, το παλιό ή το καινούργιο; Ένα νέο κληρονομικό δίκαιο, ο Ν. 5303/2026, αλλάζει από τις 16 Σεπτεμβρίου τον τρόπο που συντάσσονται οι διαθήκες, και η απάντηση αφορά δυνητικά κάθε οικογένεια. Ο νόμος ψηφίστηκε στις 19 Μαΐου και δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ στις 22 Μαΐου 2026, αντικαθιστώντας ολόκληρο το Πέμπτο Βιβλίο του Αστικού Κώδικα (Forin, e-nomothesia).

Η απάντηση είναι πιο απλή απ' όσο ακούγεται. Το μεταβατικό άρθρο 33 κρατά το παλιό δίκαιο για κάθε διαθήκη ή ανάκληση που έγινε έως τις 15 Σεπτεμβρίου, ως προς τον τύπο της και την ικανότητα του διαθέτη (dsanet). Η ημερομηνία που γράφτηκε το χαρτί μετράει, όχι η ημερομηνία του θανάτου. Ο νέος κορμός πιάνει όσους πεθαίνουν από τις 16 Σεπτεμβρίου και μετά.

Τι αλλάζει ανά τύπο διαθήκης

Η ιδιόγραφη διαθήκη δεν καταργείται. Παραμένει η φθηνή, ιδιωτική λύση: γράφεται ολόκληρη με το χέρι, χρονολογείται και υπογράφεται, χωρίς συμβολαιογράφο ή μάρτυρες. Το νέο άρθρο 1721 ΑΚ μάλιστα χαλαρώνει έναν παλιό σκόπελο, αφού ψευδής ή ελλιπής χρονολογία δεν φέρνει πια από μόνη της ακυρότητα (dsanet). Η στοχευμένη τομή είναι αλλού. Το άρθρο 1724 ΑΚ ακυρώνει το μέρος της διαθήκης που ευνοεί πρόσωπα συνδεδεμένα με νοσοκομείο, γηροκομείο ή δομή φροντίδας όπου νοσηλευόταν ο διαθέτης, αν γράφτηκε κατά την περίθαλψη ή μέσα σε τρεις μήνες από τη λήξη της (dsanet, VDI Law). Εδώ ο νομοθέτης βλέπει τον μεγαλύτερο κίνδυνο αθέμιτης επιρροής σε ευάλωτους ανθρώπους, με εξαίρεση όσους έτσι κι αλλιώς θα κληρονομούσαν ως συγγενείς.

Η δημόσια διαθήκη, αυτή ενώπιον συμβολαιογράφου, απλοποιείται: το νέο άρθρο 1725 ΑΚ ζητά δύο μάρτυρες αντί τριών, ή δεύτερο συμβολαιογράφο και έναν μάρτυρα (e-nomothesia, Offline Post). Πρακτικά, δεν χρειάζεται πια να βρείτε τρεις ανθρώπους για μια τυπική πράξη. Το ίδιο ισχύει και για τη μυστική διαθήκη, το σφραγισμένο έγγραφο που παραδίδεται στον συμβολαιογράφο: από τρεις μάρτυρες σε δύο, με ρητή δυνατότητα το κείμενο να είναι δακτυλογραφημένο ή γραμμένο από άλλο χέρι. Για διαθέτες με σοβαρή αναπηρία λόγου, ο νόμος προβλέπει μέσα που αποδίδουν φωνητικά τη γραπτή δήλωση ή τη συνδρομή διερμηνέα (TPV Law).

Η κυβέρνηση παρουσίασε τη μεταρρύθμιση ως την πρώτη μεγάλη αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου μετά από περίπου 80 χρόνια (Newsit, HuffPost). Κάτω από τη ρητορική του εκσυγχρονισμού υπάρχει μια συγκεκριμένη μετατόπιση: η δημοσίευση των διαθηκών φεύγει από τα Ειρηνοδικεία και περνά στους συμβολαιογράφους και σε μια ηλεκτρονική πλατφόρμα, το diathikes.gr (Savelsberg, Υπ. Δικαιοσύνης). Η χειρόγραφη διαθήκη δεν χάνεται, αλλά γίνεται λιγότερο αυτάρκης, καθώς περισσότερα κρίσιμα στάδια περνούν από επαγγελματίες και μητρώα, με κόστος και πρόσβαση που δεν είναι ουδέτερα.

Τι να κάνετε, ήρεμα

Όποιος έχει ήδη διαθήκη, ιδιόγραφη, δημόσια ή μυστική, δεν χρειάζεται να την ξαναγράψει από πανικό, χάρη στο άρθρο 33. Μία μόνο εκκρεμότητα αξίζει προσοχή: παλιά ιδιόγραφη που μένει αδημοσίευτη σε ένα συρτάρι θέλει έλεγχο και σωστή φύλαξη, όχι επανασύνταξη (Karpouzis Lianou). Συμβολαιογράφο ή δικηγόρο χρειάζεται πραγματικά όποιος έχει σύνθετη οικογενειακή κατάσταση, δεύτερο γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης, ανήλικα, επιχείρηση, εξ αδιαιρέτου ακίνητα ή χρέη (EY). Μέσω της πλατφόρμας για τη δημοσίευση διαθηκών, τα πιστοποιητικά κοστίζουν, σύμφωνα με Το Βήμα, από 25 έως 45 ευρώ ανά πράξη (Το Βήμα).

Οι διαθήκες που έχουν ήδη γραφτεί μένουν όπως είναι, ό,τι κι αν γράφουν τα πρωτοσέλιδα για «ανατροπή». Αυτό που αλλάζει είναι οι κανόνες για όποιον θα γράψει διαθήκη από εδώ και πέρα.