Παγκόσμια άνοδος τιμών στα τρόφιμα, χωρίς έλλειψη σιτηρών

Ο μηνιαίος δείκτης διεθνών τιμών τροφίμων του FAO ανέβηκε τον Αύγουστο στις 133,3 μονάδες, το υψηλότερο επίπεδο από τον Νοέμβριο του 2022 (FAO, Xinhua). Ο δείκτης, που καταρτίζει ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ, παρακολουθεί τις χονδρικές τιμές των βασικών τροφίμων στον κόσμο, κι αυτές συνήθως φτάνουν στο ελληνικό ταμείο με καθυστέρηση μερικών μηνών. Το ασυνήθιστο φέτος, σε συνέχεια της ανόδου που είχε ξεκινήσει το καλοκαίρι (To Brief), είναι πως η άνοδος συνυπάρχει με άνετα ακόμη παγκόσμια αποθέματα σιτηρών.

Την ίδια στιγμή που ο δείκτης βρίσκεται σε υψηλό τριετίας, το ξεχωριστό ισοζύγιο σιτηρών του FAO δείχνει παραγωγή περίπου 2,98 δισ. τόνων για τη σεζόν 2026/27, τη δεύτερη μεγαλύτερη σοδειά που έχει καταγραφεί ποτέ, με τον λόγο αποθεμάτων προς χρήση στο 31,6% (Bizcommunity). Με απλά λόγια, στο τέλος της σεζόν θα περισσεύουν σιτηρά όσα σχεδόν το ένα τρίτο της ετήσιας κατανάλωσης. Ο δείκτης παραμένει άλλωστε 16,8% κάτω από το ρεκόρ του Μαρτίου 2022, όταν ο πόλεμος στην Ουκρανία επηρέαζε μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου σίτου (FAO). Απέχουμε ακόμη πολύ από εκείνη την κρίση.

Γιατί ανεβαίνει η τιμή όταν το φαγητό υπάρχει

Επειδή η αγορά δεν τιμολογεί τον μέσο παγκόσμιο τόνο, αλλά τον επόμενο διαθέσιμο: αυτόν που πρέπει να φορτωθεί, να ασφαλιστεί και να φτάσει έγκαιρα στον αγοραστή. Κι αυτός ο τόνος έγινε ακριβότερος. Η Μαύρη Θάλασσα, απ' όπου περνά το 27,3% του παγκόσμιου εμπορίου σιταριού και περίπου το 70% του ηλιελαίου, ξαναμπήκε σε φάση όπου το σιτάρι υπάρχει αλλά δυσκολεύεται να φύγει (S&P Global, IFPRI).

Τα ασφάλιστρα πολέμου για προσεγγίσεις σε λιμάνια της περιοχής ανέβηκαν έως και στο 2% της αξίας του πλοίου, από περίπου 1% δύο εβδομάδες νωρίτερα, προσθέτοντας εκατοντάδες χιλιάδες δολάρια σε κάθε ταξίδι (Reuters). Οι ρωσικές εξαγωγές σιταριού τον Αύγουστο εκτιμήθηκαν από 3 έως 3,4 εκατ. τόνους, έναντι 4,5 εκατ. πέρυσι (S&P Global). Στην Ουκρανία η συμπίεση ήταν ακόμη πιο απότομη: οι εξαγωγές δημητριακών στο πρώτο μισό του μήνα υποχώρησαν κατά 75% σε ετήσια βάση (Bloomberg).

Πιο έμμεσο κανάλι είναι το Στενό του Ορμούζ. Δεν περνά από εκεί σχεδόν καθόλου σιτάρι, μόλις το 2% των φορτίων, αλλά περνά περίπου το ένα τρίτο του θαλάσσιου εμπορίου λιπασμάτων και το 38% του αργού πετρελαίου (UNCTAD). Ακριβότερο φυσικό αέριο σημαίνει ακριβότερη ουρία, άρα ακριβότερη λίπανση: ο δείκτης λιπασμάτων της Παγκόσμιας Τράπεζας ανέβηκε πάνω από 12% το πρώτο τρίμηνο του 2026, στο υψηλότερο επίπεδο από το 2022 (World Bank). Το χωράφι κοστίζει περισσότερο, κι αυτό σπρώχνει την τιμή προς τα πάνω.

Το πιο αιχμηρό παράδειγμα είναι η ζάχαρη, που εκτινάχθηκε 11,9% μέσα σε έναν μήνα. Έφταιξαν χαμηλότερες αποδόσεις τεύτλων στην ΕΕ, μικρότερη παραγωγή στη Βραζιλία, οι φόβοι για το Ελ Νίνιο που ενισχύεται στην Ασία (To Brief) και η απόφαση της Ινδίας να επιτρέψει αδασμολόγητες εισαγωγές 1 εκατ. τόνων ακατέργαστης ζάχαρης (just-food, NewsGram). Είναι μια ακριβή κατηγορία, όχι απόδειξη ελλειμματικού πλανήτη.

Σε τέτοιες φάσεις προστατεύονται καλύτερα όσοι έχουν απόθεμα, δίκτυο και δύναμη τιμολόγησης. Ο επικεφαλής οικονομολόγος του FAO, Maximo Torero, το έθεσε ωμά: «το ασφάλιστρο κινδύνου επιστρέφει στις αγορές τροφίμων» (Mirage News). Η Cargill, ένας από τους μεγαλύτερους εμπόρους σιτηρών στον κόσμο, ανακοίνωσε αυξημένα ετήσια κέρδη, αποδίδοντας το όφελος ακριβώς στη μεταβλητότητα (Bloomberg). Πρώτες πληρώνουν οι χώρες που εισάγουν το ψωμί τους: η Αίγυπτος πήρε πάνω από 82% του σιταριού της στο πρώτο εξάμηνο του 2026 από Ρωσία και Ουκρανία, τους δύο προμηθευτές που σήμερα δυσκολεύονται περισσότερο (Reuters).

Για την Ελλάδα, το πέρασμα στο ράφι δεν έχει ακόμη φανεί. Ο εναρμονισμένος πληθωρισμός ανέβηκε τον Αύγουστο στο 3,7%, όμως η πλήρης ανάλυση των τροφίμων δημοσιεύεται στις 17 Σεπτεμβρίου (Eurostat). Το τελευταίο αναλυτικό σήμα, ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή (ΔΤΚ) του Ιουλίου, έδειχνε τη διατροφή μόλις +0,4% ετησίως, με το ελαιόλαδο στο -21,7% να κρατά χαμηλά τον μέσο όρο (Capital). Η ΕΚΤ έχει γράψει ότι οι διεθνείς ανατιμήσεις περνούν στο ράφι με υστέρηση που φτάνει έως και τους 12 μήνες (ECB).

Οι 133,3 μονάδες προειδοποιούν για πίεση στο κόστος, αλλά δεν τεκμηριώνουν ακόμη νέο οριζόντιο κύμα ανατιμήσεων στο ελληνικό ράφι. Το καμπανάκι που θα μετρήσει δεν θα είναι ένα ακόμη υψηλό νούμερο του FAO, αλλά η στιγμή που κάποιος μεγάλος εξαγωγέας θα απαγορεύσει τις εξαγωγές του.