Πολωνία: δύο ηγεσίες διεκδικούν το Συνταγματικό Δικαστήριο

Το δικαστήριο που κρίνει αν οι νόμοι της Πολωνίας συμφωνούν με το Σύνταγμα ξημέρωσε στις 31 Οκτωβρίου χωρίς συμφωνία για το ποιος το διοικεί. Μια δικαστής ανέστειλε τον πρόεδρο και τον αντιπρόεδρό του, κι εκείνοι απαντούν ότι η ίδια δεν είναι καν δικαστής (Πολωνικό Ραδιόφωνο). Η διαμάχη για τον έλεγχο του θεσμού, που έχει ήδη φτάσει στο Δικαστήριο της ΕΕ, έφτασε τώρα με αστυνομία έξω από την πόρτα του.

Μια διαταγή, δύο αναγνώσεις

Γύρω στις 18:00 της 30ής Οκτωβρίου ο ιστότοπος του Δικαστηρίου ανάρτησε ότι η Άννα Κόρβιν-Πιοτρόφσκα διέταξε άμεση διακοπή καθηκόντων, για έως έναν μήνα, του προέδρου Μπόγκνταν Σβιεντσκόφσκι και του αντιπροέδρου Μπαρτουόμιεϊ Σοχάνσκι (Prawo.pl). Λέει ότι η αρχαιότητά της την κάνει αναπληρώτρια του προέδρου και ότι ένα έκτακτο μέτρο του νόμου για τα κοινά δικαστήρια τής επιτρέπει την αναστολή. Κατηγορεί την ηγεσία ότι αποκλείει νεοεκλεγμένους δικαστές και δυσχεραίνει τη σύγκληση της Γενικής Συνέλευσης. Το πλήρες υπογεγραμμένο κείμενο δεν έχει δημοσιοποιηθεί· η διατύπωση είναι γνωστή από αποσπάσματα.

Οι νομικοί διχάζονται. Το άρθρο 130 §2 του ίδιου νόμου ορίζει άλλο αρμόδιο πρόσωπο όταν ο θιγόμενος είναι πρόεδρος δικαστηρίου, και αμφισβητείται αν ο πειθαρχικός νόμος του Συνταγματικού Δικαστηρίου επιτρέπει να δανειστεί κανείς αυτό το μέτρο (Prawo.pl). Δικαστική κρίση για τη νομιμότητα των διαταγών δεν έχει εκδοθεί.

Η ηγεσία του Δικαστηρίου απάντησε ότι ο Σβιεντσκόφσκι και ο Σοχάνσκι παραμένουν στις θέσεις τους. Κατήγγειλε επίσης «κατάληψη» του ιστότοπου, για την οποία δεν έχουν εντοπιστεί τεχνικά στοιχεία. Ο ίδιος ο Σβιεντσκόφσκι έφτασε στο κτίριο λίγο μετά τις 20:00, επέμεινε ότι είναι πρόεδρος και ζήτησε από τους διαδηλωτές και τα στελέχη του δεξιού κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS) να μη συγκρουστούν με την αστυνομία (RMF24).

Η νύχτα στην είσοδο

Η αστυνομία αναπτύχθηκε στον εξωτερικό χώρο, όχι μέσα στο κτίριο, μετά από προειδοποίηση της Κόρβιν-Πιοτρόφσκα για κίνδυνο σε δικαστές και υπαλλήλους και αίτημα του υπουργού Δικαιοσύνης για αυξημένη επαγρύπνηση. Ανακοίνωσε τρεις συλλήψεις ανθρώπων που, κατά την ίδια, πήδηξαν την περίφραξη (Αστυνομία Βαρσοβίας).

Ο πρόεδρος της Δημοκρατίας Κάρολ Ναβρότσκι διέκοψε στο μεταξύ την πτήση του για τη Σενεγάλη, λέγοντας ότι «σε μια τέτοια στιγμή ο Πρόεδρος πρέπει να είναι στην Πολωνία», και μετά τα μεσάνυχτα μπήκε στο κτίριο μαζί με τον πρώτο πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου, Ζμπίγκνιεφ Καπίνσκι (PAP). Βίντεο δείχνει σωματική επαφή στην είσοδο κατά την άφιξή του, χωρίς να ξεκαθαρίζει ποιος την άρχισε (WP). Ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ υπερασπίστηκε την αναστολή ως μέρος της αποκατάστασης του κράτους δικαίου (PAP).

Οι πέντε που δεν δικάζουν

Στο κέντρο της σύγκρουσης βρίσκονται πέντε εκλεγμένοι δικαστές που η ηγεσία δεν δέχεται να δικάσουν: η ίδια η Κόρβιν-Πιοτρόφσκα και τέσσερις ακόμη (Rzeczpospolita). Η δικαστής που ανέστειλε τον πρόεδρο είναι, δηλαδή, μία από όσους ο πρόεδρος δεν αναγνωρίζει. Ο νόμος συνδέει την ανάληψη καθηκόντων με όρκο «ενώπιον» του προέδρου της Δημοκρατίας, και η προεδρία κρίνει ανεπαρκή τον όρκο που δόθηκε στη Sejm, την Κάτω Βουλή, χωρίς τον Ναβρότσκι (Προεδρία).

Την ίδια μέρα ο γενικός εισαγγελέας και υπουργός Δικαιοσύνης Βαλντεμάρ Ζούρεκ κατέθεσε πέντε αιτήματα άρσης ασυλίας, τέσσερα για τον Σβιεντσκόφσκι και ένα για τον Σοχάνσκι, σε 224 σελίδες με 50 τόμους δικογραφίας (Ζούρεκ, Rzeczpospolita). Η εισαγγελία αποδίδει, μεταξύ άλλων, παρεμπόδιση της εργασίας των πέντε δικαστών. Την άρση αποφασίζει η Γενική Συνέλευση του Δικαστηρίου. Η διαταγή κατηγορεί την ηγεσία ότι δυσχεραίνει τη σύγκληση αυτού ακριβώς του οργάνου. Ως τις 31 Οκτωβρίου απόφαση δεν είχε ληφθεί.

Γιατί μετρά ποιος κρατά το Δικαστήριο

Το ευρωπαϊκό υπόβαθρο είναι συγκεκριμένο: στις 18 Δεκεμβρίου 2025, στην υπόθεση C-448/23, το Δικαστήριο της ΕΕ έκρινε ότι το πολωνικό Συνταγματικό Δικαστήριο δεν πληρούσε τις απαιτήσεις ανεξάρτητου και νόμιμα συγκροτημένου δικαστηρίου, λόγω παρατυπιών στους διορισμούς του 2015 και του 2016 (ΔΕΕ). Η απόφαση δεν κρίνει τη νέα διαταγή, και θεσμός της ΕΕ δεν έχει τοποθετηθεί δημόσια για την αναστολή. Το άμεσο διακύβευμα είναι εσωτερικό: μετά τις πρόσφατες ψηφοφορίες για τις αμβλώσεις, ο Ναβρότσκι μπορεί να στείλει τα νομοσχέδια για προληπτικό έλεγχο σε αυτό ακριβώς το Δικαστήριο (Πολωνικό Ραδιόφωνο). Η απλούστερη ανάγνωση είναι ότι και οι δύο πλευρές πολεμούν για το ποιος θα κρατά αυτό το φρένο.

Οι διαταγές λήγουν σε έναν μήνα το πολύ και δεν αφαιρούν από κανέναν το δικαστικό αξίωμα (RMF24). Αν ως τότε η Γενική Συνέλευση δεν αποφασίσει για τις ασυλίες, ο Σβιεντσκόφσκι επιστρέφει τυπικά σε ένα γραφείο που ποτέ δεν παραδέχτηκε ότι άφησε, και η Πολωνία θα συνεχίσει να έχει δύο απαντήσεις στο ποιος διοικεί το δικαστήριο που κρίνει τους νόμους της.