Πολωνία: δύο ψήφοι για την άμβλωση, ίδιος νόμος

Με 217 ψήφους υπέρ και 213 κατά, η πολωνική Κάτω Βουλή ενέκρινε στις 20 Οκτωβρίου τη μερική αποποινικοποίηση όσων πραγματοποιούν ή βοηθούν σε άμβλωση (TVN24). Την ίδια μέρα πέρασε, με ευρύτερη πλειοψηφία, και η επαναφορά της άμβλωσης για σοβαρή εμβρυϊκή ανωμαλία (FEDERA). Για όσες περιμένουν αλλαγή, ο αυστηρός νόμος που ισχύει σήμερα μένει προς το παρόν ακριβώς ο ίδιος. Πριν από οποιαδήποτε αλλαγή μεσολαβούν η Γερουσία και ένας πρόεδρος που δηλώνει αντίθετος στη χαλάρωση (Polskie Radio).

Οι δύο ψηφοφορίες δεν στηρίχθηκαν από την ίδια πλειοψηφία. Η αποποινικοποίηση ψηφίστηκε πρώτη, με τρεις αποχές, και πέρασε με διαφορά μόλις τεσσάρων ψήφων. Η εμβρυϊκή ένδειξη ακολούθησε με 233 υπέρ, 203 κατά και μία αποχή (RDC/PAP, Rzeczpospolita).

Η διαφορά ξεκινά από το ποιος κατέθεσε κάθε πρόταση. Την εμβρυϊκή ένδειξη πρότεινε τον Φεβρουάριο 2024 η Τρίτη Οδός. Ήταν τότε το κοινό σχήμα του αγροτικού Πολωνικού Λαϊκού Κόμματος (PSL) και του κεντρώου κόμματος Polska 2050. Την αποποινικοποίηση πρότειναν τον Ιούλιο 2024 βουλευτές της Αριστεράς και του Συνασπισμού Πολιτών (Civic Coalition) (RMF24).

Η πρόταση για την εμβρυϊκή ένδειξη είναι στενός συμβιβασμός, που τον δέχονται και οι συντηρητικότεροι εταίροι της κυβέρνησης. Η αποποινικοποίηση αγγίζει το ποινικό δίκαιο, και εκεί ο κυβερνητικός συνασπισμός διχάστηκε (Notes from Poland). Σύμφωνα με δημοσιεύματα, την καταψήφισαν μεταξύ άλλων οι επικεφαλής του PSL και της Polska 2050, ενώ 27 βουλευτές δεν ψήφισαν (Gazeta.pl). Οι απουσίες δεν δείχνουν πώς θα ψήφιζαν αυτοί οι βουλευτές. Δείχνουν όμως πόσο λεπτή ήταν η πλειοψηφία.

Τι ισχύει σήμερα και τι θα άλλαζε

Το σημερινό πλαίσιο το διαμόρφωσε το Συνταγματικό Δικαστήριο. Στις 22 Οκτωβρίου 2020 έκρινε αντισυνταγματική την άμβλωση λόγω σοβαρής εμβρυϊκής ανωμαλίας, και η απόφαση τέθηκε σε ισχύ στις 27 Ιανουαρίου 2021 (Απόφαση K 1/20). Από τότε απομένουν δύο νόμιμες ενδείξεις. Η πρώτη είναι ο κίνδυνος για τη ζωή ή την υγεία της εγκύου, χωρίς όριο εβδομάδων. Η δεύτερη είναι η εγκυμοσύνη από αξιόποινη πράξη, έως τη 12η εβδομάδα (TOK FM).

Κυβερνητικές οδηγίες του 2024 αναγνώρισαν μέσα στην πρώτη εξαίρεση και τους κινδύνους για την ψυχική υγεία, χωρίς όμως να αλλάξουν τον νόμο (Rzeczpospolita). Η ίδια η έγκυος δεν τιμωρείται για τη δική της άμβλωση. Το άρθρο 152 του Ποινικού Κώδικα στρέφεται κατά τρίτων που την πραγματοποιούν ή τη διευκολύνουν εκτός νόμου, με ποινή έως τρία χρόνια φυλάκισης (άρθρο 152).

Το πρώτο νομοσχέδιο επαναφέρει την ένδειξη που χάθηκε το 2020. Επιτρέπει διακοπή όταν οι εξετάσεις δείχνουν μεγάλη πιθανότητα σοβαρής και μη αναστρέψιμης βλάβης του εμβρύου ή ανίατης ασθένειας που απειλεί τη ζωή του (Fakt). Δεν θεσπίζει άμβλωση κατ' επιλογή. Δημοσιεύματα αναφέρουν όριο μέχρι τη βιωσιμότητα του εμβρύου. Το ψηφισμένο κείμενο όμως δεν έχει δημοσιοποιηθεί, οπότε το όριο και η διαδικασία ιατρικής πιστοποίησης δεν έχουν επιβεβαιωθεί.

Το δεύτερο νομοσχέδιο, κατά τα δημοσιεύματα, καταργεί τις δύο πρώτες παραγράφους του άρθρου 152. Προσθέτει επίσης εξαίρεση για γιατρούς, νοσηλευτές και μαίες σε ορισμένες ιατρικές περιστάσεις (Gazeta Prawna). Ο ποινικός κίνδυνος μειώνεται για τη φίλη που βοηθά, για την οργάνωση που στηρίζει και για τον επαγγελματία υγείας. Η έγκυος δεν κερδίζει κάτι στο ποινικό πεδίο, αφού ήδη δεν τιμωρείται. Ούτε αποκτά δικαίωμα πρόσβασης σε υπηρεσία άμβλωσης, γιατί η αποποινικοποίηση από μόνη της δεν το δημιουργεί.

Τα βήματα που απομένουν

Η Γερουσία έχει 30 ημέρες από την παραλαβή κάθε κειμένου για να το εγκρίνει, να το τροποποιήσει ή να το απορρίψει. Αν το τροποποιήσει ή το απορρίψει, το κείμενο επιστρέφει στην Κάτω Βουλή (Σύνταγμα, άρθρα 121 και 122). Μετά ο πρόεδρος Κάρολ Ναβρότσκι έχει τρεις επιλογές. Μπορεί να υπογράψει, να ασκήσει βέτο ή να ζητήσει προληπτικό έλεγχο από το ίδιο δικαστήριο που αφαίρεσε την εμβρυϊκή ένδειξη.

Ακόμη και η υπογραφή δεν αρκεί. Ο νόμος πρέπει να δημοσιευτεί και να φτάσει η ημερομηνία έναρξης ισχύος που ορίζει (νόμος δημοσίευσης). Στις 20 Οκτωβρίου ο επικεφαλής του προεδρικού γραφείου, Ζμπίγκνιεφ Μπογκούτσκι, επανέλαβε την αντίθεση του προέδρου στη χαλάρωση. Σημείωσε ότι η τελική διατύπωση δεν έχει φτάσει ακόμη στην προεδρία και δεν ανακοίνωσε βέτο (Προεδρία).

Εδώ βρίσκεται το αριθμητικό όριο. Η άρση βέτο απαιτεί πλειοψηφία τριών πέμπτων. Αν ψηφίσουν και οι 460 βουλευτές, χρειάζονται 276 ψήφοι, περισσότερες από όσες πήρε στις 20 Οκτωβρίου οποιοδήποτε από τα δύο κείμενα (Σύνταγμα). Αν έρθει βέτο, καμία από τις δύο πλειοψηφίες δεν φτάνει σήμερα για να το ανατρέψει. Η επόμενη πραγματική απόφαση ανήκει στον Ναβρότσκι, όχι στη Βουλή.