Πώς η Ελ Φάσερ του Σουδάν έχασε τα νοσοκομεία

Στην πολιορκημένη Ελ Φάσερ, πόλη του Νταρφούρ στο δυτικό Σουδάν, οι γιατροί μετέφεραν ασθενείς από νοσοκομείο σε νοσοκομείο, καθώς οι επιθέσεις έκλειναν διαδοχικά την παιδιατρική, τη χειρουργική και τη μαιευτική περίθαλψη. Μόνο τα δύο νοσοκομεία που στήριζαν οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα περιέθαλψαν 1.347 και 624 τραυματίες σε διαστήματα του 2024. Κάθε φορά που ένα από αυτά χτυπιόταν, οι ασθενείς του έψαχναν το επόμενο (Γιατροί Χωρίς Σύνορα). Νέα έρευνα του BBC μετρά τουλάχιστον 43 επιθέσεις σε δομές υγείας της πόλης από τον Μάιο του 2024 έως τον Οκτώβριο του 2025 (αναδημοσίευση της έρευνας του BBC).

Από τον Απρίλιο του 2023 ο τακτικός στρατός του Αμπντέλ Φατάχ αλ-Μπουρχάν πολεμά τις RSF (Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης), την παραστρατιωτική οργάνωση του Μοχάμεντ Χαμντάν Νταγκάλο (To Brief). Η Ελ Φάσερ είχε γίνει καταφύγιο πολλών εκτοπισμένων, και από τον Μάιο του 2024 βρέθηκε ουσιαστικά αποκλεισμένη (Γιατροί Χωρίς Σύνορα, ΟΗΕ).

Η μετακίνηση των ασθενών

Το πρώτο μεγάλο πλήγμα στην περίθαλψη της πόλης δεν το εξαπέλυσαν οι RSF. Στις 11 Μαΐου 2024 κατέρρευσε η οροφή της εντατικής στο παιδιατρικό νοσοκομείο Babiker Nahar, από πλήγμα που οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα αποδίδουν στον σουδανικό στρατό. Σκοτώθηκαν δύο παιδιά και ένας συνοδός, το νοσοκομείο έπαψε να λειτουργεί και 30 παιδιατρικές κλίνες μεταφέρθηκαν αλλού (MSF).

Το πανεπιστημιακό νοσοκομείο είχε κλείσει ήδη από τις πρώτες εβδομάδες του πολέμου, έτσι το βάρος είχε πέσει στο Νότιο Νοσοκομείο. Ήταν το κύριο κέντρο παραπομπής τραυματιών και δεχόταν επανειλημμένα πλήγματα. Στις 8 Ιουνίου 2024 μαχητές των RSF εισέβαλαν σε αυτό, πυροβόλησαν και λεηλάτησαν. Εκδιώχθηκαν την ίδια μέρα, όμως το νοσοκομείο σταμάτησε να λειτουργεί (Γιατροί Χωρίς Σύνορα). Οι επείγουσες, οι χειρουργικές και οι μαιευτικές υπηρεσίες μεταφέρθηκαν στο Σαουδαραβικό Νοσοκομείο, και τρεις υπηρεσίες χωρούσαν πλέον σε ένα κτίριο.

Ακολούθησαν νέα πλήγματα. Στις 11 Αυγούστου 2024 οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα ανέστειλαν τη δική τους στήριξη στο Σαουδαραβικό. Στα μέσα Απριλίου 2025 η πόλη είχε ένα μόνο νοσοκομείο με χειρουργική δυνατότητα, και αυτό μερικώς λειτουργικό (MSF). Η αλυσίδα δεν έπληττε μόνο τους τραυματίες. Χτυπήθηκαν η προγεννητική μονάδα του Νότιου, η μαιευτική του Σαουδαραβικού και το παιδιατρικό νοσοκομείο. Κάθε κλείσιμο στένευε τις επιλογές μιας γυναίκας που γεννούσε ή ενός άρρωστου παιδιού, σε μια πόλη που δεν μπορούσαν να εγκαταλείψουν.

Τι μετράει το 43, και τι όχι

Το BBC ανασυνθέτει αυτή τη μετακίνηση με μαρτυρίες γιατρών. Ορισμένες δομές χτυπήθηκαν περισσότερες από μία φορές, οπότε ο αριθμός μετρά περιστατικά και όχι διαφορετικά νοσοκομεία. Από μόνος του δεν αποδεικνύει ποιος χτύπησε κάθε φορά, ενώ πλήρης κατάλογος που να αντιστοιχίζει κάθε επίθεση με δράστη δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, Βόλκερ Τουρκ, χαρακτήρισε τα ευρήματα «βαθιά ανησυχητικά». Είπε ακόμη ότι συνάδουν με όσα έχει τεκμηριώσει το γραφείο του (BBC).

Η πιο στέρεη απόδοση στις RSF αφορά δύο περιστατικά. Το ένα είναι η επιδρομή στο Νότιο. Το άλλο είναι το πλήγμα της 21ης Ιουνίου 2024 στην αποθήκη φαρμάκων του Σαουδαραβικού, όπου σκοτώθηκε ένας φαρμακοποιός (MSF). Για τα υπόλοιπα πλήγματα, η ταυτότητα του δράστη στηρίζεται σε μαρτυρίες ή μένει ασαφής.

Η πλευρά των RSF απορρίπτει τα ευρήματα ως προπαγάνδα (BBC). Ο Δρ Αλάα Ελ-Νουγκούντ είναι υπουργός Υγείας της πολιτικής διοίκησης που στηρίζουν οι RSF. Υποστηρίζει ότι το Νότιο χρησιμοποιήθηκε ως βάση με εκτοξευτές και έδειξε ένα βίντεο με υπολείμματα όπλων, που κατά τον ίδιο τραβήχτηκε πάνω από έναν χρόνο μετά το κλείσιμο (αναδημοσίευση της έρευνας). Το BBC δεν μπόρεσε να επαληθεύσει στρατιωτική χρήση τη στιγμή των επιθέσεων, και γιατροί αμφισβήτησαν τον ισχυρισμό.

Ας υποθέσουμε ότι ο ισχυρισμός ισχύει. Ακόμη και τότε, το δίκαιο του πολέμου επιτρέπει επίθεση σε νοσοκομείο μόνο αν αυτό χρησιμοποιείται για εχθρικές πράξεις και μόνο αφού αγνοηθεί προειδοποίηση (Διεθνής Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού). Η εκ προθέσεως επίθεση σε προστατευόμενη ιατρική μονάδα είναι έγκλημα πολέμου (Καταστατικό της Ρώμης). Ποιος διοικητής διέταξε ή γνώριζε τις επιθέσεις δεν έχει τεκμηριωθεί δημόσια. Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο συλλέγει στοιχεία για την Ελ Φάσερ, αλλά δημόσια κατηγορία ειδικά για τα νοσοκομεία δεν εντοπίστηκε (ΔΠΔ).

Στην τελική επίθεση, από τις 24 έως τις 30 Οκτωβρίου 2025, η περίθαλψη είχε περιοριστεί σε αυτοσχέδιες μονάδες. Το Γραφείο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ κατέγραψε μαρτυρίες για όσα έγιναν στις 26 Οκτωβρίου. Μαχητές των RSF μπήκαν σε μια αυτοσχέδια μονάδα, μέσα σε συγκρότημα που παλαιότερα στέγαζε ανθρωπιστικές οργανώσεις και τον ΟΗΕ. Εκεί σκότωσαν τουλάχιστον 150 ανθρώπους, ανάμεσά τους τραυματίες, γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένους (ΟΗΕ). Το Γραφείο στηρίχθηκε σε μαρτυρίες, εικόνες και βίντεο, με αποδεικτικό πρότυπο τους «εύλογους λόγους να πιστεύεται».

Η διαφυγή ήταν ήδη κλειστή. Ως τον Αύγουστο του 2025, αναχώματα μήκους άνω των 30 χιλιομέτρων είχαν αποκλείσει τους κύριους δρόμους, και ασφαλής δίοδος δεν υπήρχε (Γιατροί Χωρίς Σύνορα, ΟΗΕ). Η περίθαλψη στην Ελ Φάσερ δεν κατέρρευσε σε μία μέρα. Αφαιρέθηκε κομμάτι κομμάτι, από την παιδιατρική εντατική ως τη μαιευτική, και στην αλυσίδα συμμετείχαν και οι δύο αντιμαχόμενες πλευρές. Στο τέλος έμεινε μια αυτοσχέδια μονάδα, όπου, κατά τους μάρτυρες, σκοτώθηκαν οι ίδιοι οι τραυματίες.