Το πρώτο μνημόνιο μπορεί να εξοφληθεί ως το 2029

Τα διμερή δάνεια του πρώτου μνημονίου του 2010 μπορεί να εξοφληθούν πλήρως ως το 2029 ή το 2030, δύο χρόνια νωρίτερα από τον επίσημο στόχο του 2031. Πρόκειται για το Greek Loan Facility (GLF), τα δάνεια που έδωσαν τότε στην Ελλάδα δεκατέσσερις χώρες της ευρωζώνης για να αποφύγει τη χρεοκοπία. Το σενάριο της επιτάχυνσης το μετέδωσε στις 2 Σεπτεμβρίου το Reuters, επικαλούμενο δύο κυβερνητικούς αξιωματούχους: δεν είναι απόφαση, και κανείς δεν το έχει υπογράψει δημόσια (eKathimerini/Reuters). Γιατί σας αφορά: κάθε ευρώ που πηγαίνει σε ταχύτερη εξόφληση χρέους μειώνει τους μελλοντικούς τόκους, αλλά είναι ταυτόχρονα ένα ευρώ λιγότερο διαθέσιμο για οτιδήποτε άλλο.

Ο κανόνας που έχει δώσει δημόσια το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών είναι απλός: για κάθε 1 δισ. ευρώ πρόωρης αποπληρωμής, το Δημόσιο γλιτώνει περίπου 30 εκατ. ευρώ τόκους τον χρόνο, δηλαδή γύρω στο 3% (News247, SKAI). Με αυτόν τον κανόνα, τα 19,5 δισ. ευρώ που απομένουν μεταφράζονται σε περίπου 585 εκατ. ευρώ τόκους ετησίως, και η επόμενη δόση των τουλάχιστον 5,1 δισ. ευρώ που σχεδιάζεται για το 2027 σε περίπου 153 εκατ. (Newsbeast).

Το αρχικό ύψος αυτών των δανείων ήταν 53 δισ. ευρώ. Μετά την πρόωρη πληρωμή 6,9 δισ. τον περασμένο Ιούνιο, το υπόλοιπο έπεσε στα 19,5 δισ., και η επιτάχυνση αφορά μόνο αυτό το κομμάτι: όχι τα δάνεια των επόμενων μνημονίων (EFSF και ESM), ούτε το ΔΝΤ, που η Ελλάδα έχει ήδη εξοφλήσει. Το «2029» δεν είναι η κανονική λήξη: οι τελευταίες δόσεις έληγαν συμβατικά ως το 2041. Η επίσπευση σημαίνει δύο χρόνια πριν από τον κυβερνητικό στόχο, δώδεκα πριν από τη συμβατική λήξη.

Λογιστικά η κίνηση χωράει στους ευρωπαϊκούς κανόνες, επειδή η αποπληρωμή κεφαλαίου δεν μετράει ως δαπάνη όπως οι μισθοί ή οι συντάξεις, αλλά ως χρηματοδοτική πράξη. Χρειάζεται όμως ρευστότητα, και αυτή υπάρχει σήμερα χάρη στην υπεραπόδοση των εσόδων: πρωτογενές πλεόνασμα (έσοδα μείον δαπάνες, χωρίς τους τόκους του χρέους) 5,7 δισ. ευρώ στο επτάμηνο, πάνω από στόχο 4,4 δισ. (ΥΠΕΘΟ), μια εικόνα που τροφοδοτεί όλη τη στρατηγική των πρόωρων αποπληρωμών (To Brief).

Το άλλο σκέλος του ισοζυγίου

Όταν πληρώνεις χρέος με μετρητά, όμως, πέφτουν μαζί με το χρέος και τα ταμειακά διαθέσιμα. Το ακαθάριστο χρέος (αυτό που μετράει η ΕΕ ως ποσοστό του ΑΕΠ) υποχωρεί, αλλά το «καθαρό» χρέος, που αφαιρεί τα μετρητά αυτά, βελτιώνεται πολύ λιγότερο (Eurostat). Το ειδικό «μαξιλάρι» ρευστότητας που είχε δημιουργηθεί στο τέλος του προγράμματος, το 2018, δεν είναι πια εργαλείο. Όταν ο ESM ενέκρινε τον περασμένο Ιούνιο την πληρωμή των 6,94 δισ., σημείωσε ότι μετά τη συναλλαγή ο ειδικός λογαριασμός εξαντλείται (ESM). Η χώρα δεν μένει χωρίς ρευστό, με τα συνολικά διαθέσιμα γύρω στα 39,5 δισ. ευρώ στο τέλος του 2025 (Insider), αλλά χάνει το διακριτό απόθεμα ασφαλείας.

Γι' αυτό ο κανόνας των 30 εκατ. ανά δισ. δίνει το ακαθάριστο όφελος, όχι το καθαρό. Αν τα μετρητά που ξοδεύεις απέδιδαν ήδη κάτι, το πραγματικό κέρδος είναι ο τόκος που αποφεύγεις μείον την απόδοση που χάνεις. Το χάσμα φαίνεται στα ίδια τα κυβερνητικά νούμερα: με τον δημόσιο κανόνα, η πληρωμή των 6,94 δισ. τον Ιούνιο θα έπρεπε να γλιτώνει πάνω από 200 εκατ. ευρώ τον χρόνο, όμως αξιωματούχοι μίλησαν για περίπου 100 εκατ. (SKAI), δηλαδή γύρω στο 1,4%.

Την πολιτική ευθύνη της στρατηγικής την έχουν ονομαστικά ο υπουργός Κυριάκος Πιερρακάκης και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, που τη χαρακτήρισε «εθνικό καθήκον». Ο ΣΥΡΙΖΑ, με τον Νίκο Παππά, αντιτείνει ότι η χώρα αποπληρώνει φθηνό παλιό χρέος ενώ δανείζεται ακριβότερα («ένα ευρώ στην κοινωνία, επτά στους δανειστές») (TheTOC). Το υπουργείο απαντά ότι τα δάνεια αυτά δεν έχουν σταθερό επιτόκιο 1,5%, αλλά κυμαινόμενο, Euribor συν 0,5%, κοντά στο 3% (eKathimerini).

Ακόμη κι έτσι, το επίσημο χρέος (αυτό προς τους θεσμούς, όχι προς τις αγορές) παραμένει γύρω στο 90% του ΑΕΠ, και η ΕΚΤ θυμίζει ότι «το ταξίδι δεν τελείωσε» (ECB). Όταν και αν ανακοινωθεί επίσημα η επιτάχυνση, το κριτήριο θα είναι ένα: ο καθαρός λογαριασμός, πόσο όφελος μένει αφού αφαιρεθεί η απόδοση των διαθεσίμων που ξοδεύονται. Ώσπου να μπει αυτός ο αριθμός στο τραπέζι, το «γλιτώνουμε 585 εκατομμύρια» παραμένει ένα ακαθάριστο νούμερο.