Σχεδόν 1.000 παιδικοί θάνατοι από ιλαρά στο Μπανγκλαντές

Σαράντα δύο τοις εκατό. Τόσο λιγότερα εμβόλια κατά της ιλαράς έφτασαν στα παιδιά του Μπανγκλαντές απ' όσα χρειάζονταν. Την τριετία 2023-2025 διανεμήθηκαν περίπου 22,5 εκατομμύρια δόσεις ενώ η ανάγκη έφτανε τα 39 εκατομμύρια, και η ίδια η υγειονομική αρχή της χώρας παραδέχτηκε ελλείψεις στην κεντρική αποθήκη το 2024, το 2025 και το 2026· μια εθνική εκστρατεία προγραμματισμένη για τον Σεπτέμβριο του 2025 καθυστέρησε επτά μήνες και ξεκίνησε μόλις τον Απρίλιο του 2026 (Prothom Alo). Αυτό το κενό δεν είναι λογιστική λεπτομέρεια. Είναι η ρωγμή απ' όπου πέρασε η επιδημία.

Γιατί όταν λείπουν δόσεις, η προστασία δεν πέφτει λίγο παντού. Καταρρέει εντελώς σε συγκεκριμένους θύλακες: μια φτωχή συνοικία, ένα χωριό, μια ηλικιακή ομάδα. Κι η ιλαρά βρίσκει ακριβώς αυτούς τους θύλακες. Ως τον Ιούνιο, και τα 64 διοικητικά διαμερίσματα της χώρας κατέγραφαν μετάδοση, με παιδιά κάτω των πέντε ετών να αποτελούν πάνω από το 80% των κρουσμάτων και τα βρέφη κάτω των 9 μηνών σχεδόν το ένα τρίτο (Think Global Health). Και το βάρος καταλήγει στα νοσοκομεία: τον Αύγουστο, ρεπορτάζ από το παιδιατρικό νοσοκομείο της Ντάκα περιέγραφε θαλάμους γεμάτους οξυγόνο, παιδιά με επιπλοκές και γονείς σε αναμονή (Geographical).

Ο επίσημος απολογισμός στις 4 Σεπτεμβρίου μετρά 987 θανάτους από τις 15 Μαρτίου: 99 εργαστηριακά επιβεβαιωμένους θανάτους από ιλαρά και άλλους 888 που συνδέονται με ύποπτη ιλαρά ή παρόμοια συμπτώματα (BSS), με τη ροή να συνεχίζεται μέρα με τη μέρα (TBS News). Πίσω τους απλώνεται ένα πολύ μεγαλύτερο κύμα: 162.262 ύποπτα κρούσματα, πάνω από οκτώ φορές τα 19.567 επιβεβαιωμένα, και 142.453 παιδιά που πέρασαν από νοσηλεία, όσος ο πληθυσμός μιας μεσαίας ελληνικής πόλης, μέσα σε λίγους μήνες.

Γιατί η ιλαρά χρειάζεται σχεδόν τέλεια κάλυψη

Η ιλαρά είναι από τους πιο μεταδοτικούς ιούς που γνωρίζουμε (CDC). Σκεφτείτε τη σαν σπίθα σε μια πυκνή γειτονιά με εύφλεκτα σπίτια: αν τα περισσότερα είναι πυράντοχα, δηλαδή εμβολιασμένα παιδιά, η σπίθα σβήνει μόνη της. Αν όμως υπάρχει μια σειρά ξύλινα σπίτια κολλητά, η φωτιά περνά από το ένα στο άλλο. Γι' αυτό δεν αρκεί να είναι προστατευμένη «η χώρα κατά μέσο όρο». Χρειάζεται σχεδόν κάθε γειτονιά και κάθε κοινότητα να έχει γύρω στο 95% των παιδιών με ανοσία, το κατώφλι πάνω από το οποίο ο ιός δεν βρίσκει αρκετούς ευάλωτους για να συνεχίσει (Euronews).

Το ίδιο το εμβόλιο είναι από τα πιο αποτελεσματικά που έχουμε: μία δόση δίνει περίπου 93% προστασία, δύο δόσεις 97% (CDC). Στο Μπανγκλαντές η πρώτη δόση δίνεται στους 9 μήνες και η δεύτερη στους 15, που σημαίνει ότι τα μωρά κάτω των 9 μηνών εξαρτώνται εξ ολοκλήρου από την ανοσία γύρω τους. Όταν αυτή τρυπάει, είναι τα πρώτα που πληρώνουν.

Η ιλαρά χτυπά πιο βαριά τα πολύ μικρά, τα ανεμβολίαστα και τα υποσιτισμένα παιδιά, μέσα από επιπλοκές όπως η πνευμονία και η αφυδάτωση (WHO). Και το έδαφος ήταν στρωμένο: το BBC περιέγραψε αυτό το κύμα ως ίσως το φονικότερο στη σύγχρονη ιστορία της χώρας, συνδέοντάς το με την απουσία τακτικών εθνικών εκστρατειών από το 2020, εν μέσω πανδημίας, πολιτικής αστάθειας και προβλημάτων στην προμήθεια (BBC).

Γιατί η εκστρατεία δεν σβήνει αμέσως τη φωτιά

Από τον Απρίλιο, με στήριξη από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, τη UNICEF και τον διεθνή οργανισμό εμβολίων Gavi, μια μαζική εκστρατεία επεκτάθηκε σε όλη τη χώρα (WHO). Γιατί όμως οι θάνατοι δεν σταμάτησαν; Πρώτον, υπάρχει βιολογική υστέρηση: παιδιά που μολύνθηκαν πριν εμβολιαστούν εμφανίζουν συμπτώματα εβδομάδες αργότερα, κι οι θάνατοι από επιπλοκές έρχονται ακόμη πιο μετά. Δεύτερον, τα τελευταία ανεμβολίαστα παιδιά είναι τα δυσκολότερα να βρεθούν· παρακολούθηση με στήριξη της UNICEF βρήκε ότι το 30-40% των παιδιών σε ορισμένες αστικές περιοχές δεν είχε λάβει δόση ακόμη και μέσα στην περίοδο της εκστρατείας (Daily New Nation). Τρίτον, ο ίδιος ο σχεδιασμός άφησε κόσμο απ' έξω: η αρχική εκστρατεία στόχευε περίπου 18 εκατομμύρια παιδιά, αλλά μια παράλληλη καμπάνια βιταμίνης Α τον Ιούνιο έφτασε 22,6 εκατομμύρια στην ίδια ηλικία, αφήνοντας 4,6 εκατομμύρια παιδιά εκτός του αρχικού σχεδιασμού (Prothom Alo).

Η εκστρατεία θα κριθεί από το αν φτάσει στο τελευταίο ξύλινο σπίτι της κάθε γειτονιάς. Γιατί το μάθημα του Μπανγκλαντές είναι ότι τα εμβόλια δεν είναι μόνο επιστήμη — είναι υποδομή. Κι όταν η υποδομή καθυστερεί, η προστασία δεν πέφτει γραμμικά· καταρρέει σε θύλακες. Εκεί, μέχρι να κλείσει το κενό των δόσεων, η ιλαρά θα συνεχίσει να μετρά το κόστος σε παιδικές ζωές.