Σουηδία: πενταετής εξαίρεση ποινικής ευθύνης στα 14

Το σουηδικό κοινοβούλιο ψήφισε την Πέμπτη μια πενταετή εξαίρεση: για τα σοβαρότερα αδικήματα, οι 14χρονοι θα μπορούν πλέον να καταδικαστούν. Το γενικό όριο ποινικής ευθύνης στη Σουηδία παραμένει στα 15. Η ρύθμιση έρχεται λίγες εβδομάδες πριν από τις γενικές εκλογές και απαντά σε ένα φαινόμενο που η σουηδική αστυνομία παρακολουθεί με ανησυχία εδώ και χρόνια, τη χρήση παιδιών από τις συμμορίες ως εκτελεστές (Euronews).

Η αρχική πρόταση της κεντροδεξιάς κυβέρνησης ήταν πιο σκληρή. Τον Απρίλιο κατέθεσε σχέδιο να πέσει το όριο στα 13. Οι Σοσιαλδημοκράτες είπαν όχι. Στις 11 Ιουνίου ο υπουργός Δικαιοσύνης Gunnar Strömmer απέσυρε το σχέδιο, παραδεχόμενος ότι δεν είχε τους αριθμούς στη Βουλή, και υποσχέθηκε να επανέλθει με όριο τα 14 (Sveriges Radio, Malay Mail). Η νέα εκδοχή εγκρίθηκε στις 30 Ιουνίου και πέρασε την Πέμπτη με 281 υπέρ και 66 κατά (Le Figaro).

Τι ακριβώς ψηφίστηκε

Για πέντε χρόνια και με εφαρμογή από τις 10 Σεπτεμβρίου, ένας 14χρονος θα μπορεί να καταδικαστεί μόνο για εγκλήματα με ελάχιστη προβλεπόμενη ποινή τουλάχιστον τεσσάρων ετών. Η κυβέρνηση δίνει τα παραδείγματα: ανθρωποκτονία, βαριά σεξουαλική βία, απαγωγή, σοβαρά αδικήματα περί όπλων (Regeringen). Μετά την πενταετία, το μέτρο θα αξιολογηθεί (Riksdagen). Παράλληλα, για τους 15-17χρονους η κλειστή φροντίδα της κρατικής υπηρεσίας ιδρυματικής φροντίδας (SiS) αντικαθίσταται από φυλάκιση υπό τη σωφρονιστική υπηρεσία, σε ειδικές παιδικές πτέρυγες.

Η ψήφος έγινε δυνατή από μια ασυνήθιστη σύμπραξη: το κυβερνητικό μπλοκ, οι ακροδεξιοί Σουηδοί Δημοκράτες (Sweden Democrats) και οι αντιπολιτευόμενοι Σοσιαλδημοκράτες. Καθεμιά πλευρά βγαίνει κερδισμένη. Η κυβέρνηση κρατά το προεκλογικό αφήγημα σκληρής γραμμής χωρίς να φάει κοινοβουλευτική ήττα. Οι Σοσιαλδημοκράτες δείχνουν αυστηροί στο οργανωμένο έγκλημα, αλλά και ως αυτοί που μπλόκαραν το ακραίο όριο των 13 (via TT).

Τα νούμερα πίσω από την πίεση

Τα παιδιά κάτω των 15 δεν είναι ποινικά υπεύθυνα, οπότε δεν εμφανίζονται καν στην κανονική εγκληματολογική στατιστική. Το εθνικό συμβούλιο εγκληματολογίας BRÅ τα παρακολουθεί ξεχωριστά. Δείχνει ότι οι έρευνες για σοβαρά αδικήματα ανηλίκων κάτω των 15 εκτοξεύτηκαν από λίγο κάτω από 1.500 το 2015 σε πάνω από 3.500 το 2023 (BRÅ).

Εδώ αρχίζει η αντίφαση. Οι θεσμοί που κλήθηκαν να γνωμοδοτήσουν ήταν σχεδόν ομόφωνα αρνητικοί. Στην κρατική επιτροπή εμπειρογνωμόνων, 7 στους 9, μαζί με εκπροσώπους της Εισαγγελίας, των δικαστηρίων και του Συνηγόρου του Παιδιού, διαφώνησαν (Justitieutskottet). Η βασική τους ένσταση ήταν πρακτική: δεν υπάρχει τεκμηρίωση ότι η ποινικοποίηση των 14χρονων μειώνει το έγκλημα. Χειρότερα, εισαγγελικές και δικαστικές αρχές προειδοποίησαν ότι οι συμμορίες μπορεί να στραφούν σε ακόμη μικρότερα παιδιά, ως και 11 ετών (SVT, UNICEF Sverige).

Δεν είναι θεωρία. Η Δανία κατέβασε το ίδιο όριο από τα 15 στα 14 το 2010, και το επανέφερε δύο χρόνια μετά. Η αξιολόγηση βρήκε καμία μείωση της εγκληματικότητας των 14χρονων και αύξηση των καταγεγραμμένων αδικημάτων, ιδίως σε παιδιά με προηγούμενο ιστορικό (Aarhus University). Η Επιτροπή του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού συστήνει ρητά να μην πέφτει το όριο κάτω από τα 14 (OHCHR).

Η Σουηδία δεν βγαίνει εκτός ευρωπαϊκού χάρτη, όπου το όριο πέφτει ως τα 10 στην Αγγλία και τα 12 στην Ολλανδία (Penal Reform International). Στοιχηματίζει όμως ότι η ποινή θα κόψει τη ζήτηση παιδικών χεριών από τις συμμορίες, τη στιγμή που το μόνο συγκρίσιμο πείραμα δίπλα της έδειξε το αντίθετο. Αν οι στρατολόγοι αρχίσουν να χτυπούν πόρτες 13χρονων, το μέτρο θα έχει απλώς μεταφέρει το πρόβλημα ένα χρόνο πιο κάτω.