Το «σπιτάκι ανακύκλωσης» των 300.000 ευρώ, με διεθνείς τιμές

Το ελληνικό δημόσιο αγόρασε με εθνικά και ευρωπαϊκά κονδύλια εκατοντάδες «πολυκέντρα ανακύκλωσης», τα λεγόμενα «σπιτάκια», γωνιές γειτονιάς όπου ο πολίτης αφήνει συσκευασίες και παίρνει μικρή ανταμοιβή. Το ερώτημα που κρέμεται πάνω από όλη τη δημόσια αντιπαράθεση, τώρα που η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) ερευνά την προμηθεύτρια ΤΕΧΑΝ, δεν είναι πολιτικό: άξιζαν όσο τα χρέωσαν; Και μέχρι σήμερα κανείς δεν το έχει απαντήσει με μέτρηση, μόνο με δηλώσεις.

Η αντιπαράθεση για την τιμή και τους όρους των διαγωνισμών κρατάει εβδομάδες, με την ΤΕΧΑΝ να μιλά για οργανωμένη δυσφήμηση (To Brief). Πάμε λοιπόν στα ίδια τα νούμερα. Το τυπικό «σπιτάκι» τιμολογήθηκε γύρω στα 300.000 ευρώ χωρίς ΦΠΑ και έως 370.000 με ΦΠΑ ανά μονάδα: 48 εκατ. για 130 μονάδες στην Αττική, 17,4 εκατ. για 58 στην Πελοπόννησο, 18 εκατ. για 60 στην Κρήτη (ΣΚΑΪ). Συνολικά μιλάμε για 248 συγχρηματοδοτούμενες μονάδες και άλλες 181 δημοτικές μέσω του προγράμματος «Αντώνης Τρίτσης», ένα συμβατικό αποτύπωμα άνω των 100 εκατ. ευρώ (Govwatch).

Πόσο κοστίζει αντίστοιχη υποδομή συλλογής αλλού στην Ευρώπη; Στην Ιρλανδία, ένα μηχάνημα αντίστροφης ανακύκλωσης (RVM) κόστισε φέτος περίπου 13.000 ευρώ, τα περισσότερα καταστήματα αγόρασαν μοντέλα γύρω στα 16.000, και η εξωτερική εγκατάσταση πρόσθεσε άλλα 15.000 για οικοδομικά και συνδεσιμότητα (RTE). Ιδιοκτήτης καταστήματος στο Κορκ δίνει 12.000-14.000 ευρώ για μεγάλο μηχάνημα (Irish Examiner), ενώ οι βιομηχανικοί οδηγοί τιμών τοποθετούν το εύρος στα 20.000-35.000 δολάρια ανά RVM (Sensoneo).

Η σύγκριση κρατάει και σε επίπεδο ολόκληρου συστήματος. Η Λιθουανία κάλυψε όλη τη χώρα με περίπου 1.000 μηχανήματα και πέτυχε 74,3% επιστροφές τον πρώτο κιόλας χρόνο (Recycling Today). Η Ρουμανία έστησε δίκτυο με περίπου 80.000 σημεία επιστροφής και συνολική επένδυση περίπου 85 εκατ. ευρώ. Πρόκειται για το μεγαλύτερο κεντρικό σύστημα εγγύησης-επιστροφής στον κόσμο (Packaging Europe).

Οι επιφυλάξεις, τίμια

Η σύγκριση έχει όρια, και να τα πούμε καθαρά. Το ελληνικό πολυκέντρο δεν είναι ένα RVM: η ΤΕΧΑΝ το περιγράφει ως ολοκληρωμένη γωνιά εννέα ρευμάτων, με ανταποδοτική ανακύκλωση πλαστικού, μετάλλου και γυαλιού, χαρτί, ογκώδη, βρώσιμα έλαια, ηλεκτρικές συσκευές και ιματισμό (recycling-center.gr). Τα επιπλέον ρεύματα όμως εξυπηρετούνται με απλούς κάδους και περιέκτες, όχι με τεχνολογία της τάξης του ανταποδοτικού μηχανήματος. Ακόμη κι έτσι, μια γενναιόδωρη εξωτερική διάταξη με δύο μεγάλα RVM και πλήρεις οικοδομικές εργασίες βγαίνει, με τα ιρλανδικά νούμερα, κάτω από 50.000 ευρώ. Η απόσταση από τα 300.000 δεν γεφυρώνεται δημόσια από κανένα αναλυτικό κοστολόγιο.

Και εδώ ακριβώς σκοντάφτει η υπόθεση. Η ΕΔΕΛ, η ελληνική Αρχή Ελέγχου συγχρηματοδοτούμενων έργων, διαπίστωσε συγκεκριμένα: μη τεκμηρίωση του εύλογου κόστους από ΕΔΣΝΑ, ΦΟΔΣΑ Πελοποννήσου και ΕΣΔΑΚ, τεχνικές προδιαγραφές που δεν διασφάλισαν ισότιμη πρόσβαση, και διαφοροποίηση προκηρυγμένου από παραληφθέν αντικείμενο (Πατρίς). Από το πόρισμα προέκυψαν αποφάσεις ανάκτησης 39.682.480 ευρώ συνολικά: 18.136.860 ευρώ από τον ΕΔΣΝΑ, 10.955.400 ευρώ από τον ΕΣΔΑΚ και 10.590.220 ευρώ από τον ΦΟΔΣΑ Πελοποννήσου (Αυγή, iefimerida).

Η δημόσια υπεράσπιση της εταιρείας στηρίζεται σε δύο πράγματα, και κανένα δεν κλείνει το ερώτημα. Επικαλείται την προσφορά του ανταγωνιστή στον ίδιο διαγωνισμό, 267.800 ευρώ συν ΦΠΑ, δηλαδή 332.072 ευρώ (Euro2day). Όμως αυτή η προσφορά κατατέθηκε στον ίδιο διαγωνισμό του οποίου τις προδιαγραφές η ΕΔΕΛ έκρινε ότι περιόριζαν τον ανταγωνισμό, άρα δείχνει συμμόρφωση εντός των όρων, όχι αγοραία τιμή. Επικαλείται επίσης την απόφαση 1345/2024 του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Η απόφαση αφορά μόνο συγκεκριμένη συμφωνία-πλαίσιο του Δήμου Παλαιού Φαλήρου και κρίνει νομιμότητα, όχι σκοπιμότητα, ούτε ακυρώνει τα ευρήματα της ΕΔΕΛ για άλλους φορείς (TheTOC).

Δύο αριθμοί λείπουν για να κλείσει η υπόθεση, και κανείς δεν τους έχει δώσει: το αναλυτικό κοστολόγιο που η ΕΔΕΛ βρήκε ατεκμηρίωτο, και η απόδοση σε καθαρούς τόνους ανά μονάδα, που κανένας φορέας δεν δημοσιεύει. Στο μεταξύ, το οικονομικό αποτύπωμα των συμβάσεων είναι ορατό: η ΤΕΧΑΝ εκτόξευσε τον τζίρο της από 4,95 εκατ. ευρώ το 2021 στα 74,61 εκατ. το 2023 (Euro2day). Μέχρι να μπουν αυτά τα δύο νούμερα στο τραπέζι, το βάρος της απόδειξης πέφτει σε όποιον υποστηρίζει ότι τα «σπιτάκια» ήταν αναγκαία υποδομή.