Η Άγκυρα αμφισβητεί έρευνες καλωδίου δυτικά της Κύπρου

Η Κυπριακή Δημοκρατία ανήγγειλε έρευνες βυθού για ένα καλώδιο δεδομένων δυτικά του νησιού. Η Τουρκία απάντησε με δική της ναυτική αντι-αναγγελία, που διεκδικεί την ίδια θάλασσα ως τουρκική υφαλοκρηπίδα (Ναυτεμπορική). Δεν πρόκειται για το ηλεκτρικό καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου, αλλά η διαφορά είναι η ίδια: ποιος έχει λόγο για τις εργασίες στον βυθό. Ό,τι συμβεί εδώ θα είναι πρόβα για το ελληνικό καλώδιο, που περιμένει τις δικές του έρευνες στην ίδια ευρύτερη αμφισβητούμενη περιοχή.

Πάνω στον χάρτη, η κυπριακή NAVTEX 302/26 (NAVTEX είναι το διεθνές σύστημα μετάδοσης προειδοποιήσεων ναυτικής ασφάλειας), με χρονοσήμανση 15 Οκτωβρίου, χαράζει δύο γραμμές ερευνών. Καθεμία βρίσκεται μέσα σε λωρίδα πλάτους 10 ναυτικών μιλίων, δυτικά και νοτιοδυτικά του νησιού (Liberal). Εκεί θα κινηθεί το ερευνητικό σκάφος KOBI RUEGG από τις 21 Οκτωβρίου έως τις 2 Νοεμβρίου για γεωφυσικές μετρήσεις, και τα άλλα πλοία καλούνται να κρατούν απόσταση πέντε ναυτικών μιλίων (Philenews). Το κείμενο προειδοποιεί για προγραμματισμένη εργασία. Δεν λέει ότι ξεκίνησε έρευνα ούτε ότι ποντίζεται καλώδιο.

Πρόκειται για τον Διάδρομο Ανατολής-Μεσογείου (East to Med Corridor, EMC), ένα σχεδιαζόμενο σύστημα οπτικών ινών που θα μεταφέρει δεδομένα, όχι ρεύμα, από την Ασία και τη Μέση Ανατολή προς την Ευρώπη. Η εταιρεία ανάπτυξης TTSA δηλώνει ότι ίδρυσε την εταιρεία του έργου μαζί με τη ΔΕΗ και τη Center3 του σαουδαραβικού ομίλου stc. Αποτιμά επίσης τα δύο τμήματά του σε πάνω από 1 δισ. δολάρια (TTSA), ποσό που είναι εταιρική εκτίμηση αξίας, όχι κλεισμένη χρηματοδότηση.

Τι αμφισβητεί η Άγκυρα

Λίγες ώρες νωρίτερα η Τουρκία είχε εκδώσει άλλη αντι-αναγγελία, για τη στρατιωτική άσκηση EUNOMIA (ΣΚΑΪ), όπως είχαμε εξηγήσει (To Brief). Η νέα, με αριθμό 1020/26, προέρχεται από τον σταθμό της Αττάλειας και απαντά ρητά στην κυπριακή. Υποστηρίζει ότι η περιοχή ανήκει και στη δική της περιοχή υπηρεσίας NAVTEX και σε τουρκική υφαλοκρηπίδα (Ναυτεμπορική). Επικαλείται την επιστολή A/74/757 που κατέθεσε η Άγκυρα στον ΟΗΕ στις 18 Μαρτίου 2020 και αμφισβητεί ότι η σημερινή Κυπριακή Δημοκρατία εκπροσωπεί το κράτος του 1960 (Antalya Körfez). Η κατάθεση μιας επιστολής δεν σημαίνει ότι ο ΟΗΕ αποδέχθηκε τα όρια που περιγράφει.

Κάθε πλευρά διαβάζει το ίδιο κομμάτι θάλασσας ως δικό της. Η Κύπρος επικαλείται τις θαλάσσιες ζώνες της, ενώ η Τουρκία προβάλλει επικαλυπτόμενη αξίωση. Η τουρκική αναφορά στην «περιοχή υπηρεσίας» δεν κρίνει αυτή τη διαφορά. Η ζώνη ενός σταθμού είναι ευθύνη μετάδοσης προειδοποιήσεων· δεν χαράζει σύνορα και δεν δίνει άδεια εργασιών (Canadian Coast Guard). Για την Άγκυρα η αντι-αναγγελία έχει άλλη χρησιμότητα. Μια κυπριακή αναγγελία που μένει αναπάντητη γράφει ιστορικό κυπριακής δικαιοδοσίας, ενώ κάθε απάντηση κρατά την τουρκική αξίωση ζωντανή στο αρχείο.

Το νομικό ζήτημα δεν είναι η ζώνη εκπομπής. Είναι το τι είδους εργασία είναι οι μετρήσεις. Η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας προστατεύει ως ελευθερία την πόντιση καλωδίων στην ΑΟΖ (τη ζώνη όπου το παράκτιο κράτος εκμεταλλεύεται τους πόρους) και στην υφαλοκρηπίδα. Για τη θαλάσσια επιστημονική έρευνα, αντίθετα, απαιτεί συναίνεση του παράκτιου κράτους (ΑΟΖ, υφαλοκρηπίδα, επιστημονική έρευνα). Μένει ανοιχτό σε ποια κατηγορία ανήκουν οι έρευνες όδευσης, δηλαδή οι προκαταρκτικές μετρήσεις για να χαραχθεί η διαδρομή, γιατί η μέθοδός τους δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Η Τουρκία, άλλωστε, δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος, άρα οι δύο πλευρές δεν διαβάζουν καν το ίδιο κείμενο κανόνων.

Γιατί κοιτάζει η Αθήνα

Η Ελλάδα έχει το δικό της καλώδιο στην ουρά: τη Μεγάλη Θαλάσσια Διασύνδεση (Great Sea Interconnector, GSI), ηλεκτρικό καλώδιο Κρήτης-Κύπρου με προοπτική σύνδεσης με το Ισραήλ. Τις έρευνές του θα αναλάβει το γαλλικό πλοίο Abeille Marengo, και για αυτές αναμένεται χωριστή ελληνική NAVTEX (ΕΡΤnews). Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης δήλωσε στις 16 Οκτωβρίου ότι ο προγραμματισμός δεν αλλάζει και ότι τις άδειες τις εκδίδουν μόνο ελληνικές αρχές. Δεν συνέδεσε τα δύο επεισόδια (Hellas Journal).

Η σύνδεση λοιπόν δεν είναι η διαδρομή, είναι το προηγούμενο. Αν το KOBI RUEGG δουλέψει ανενόχλητο, η Λευκωσία κερδίζει την απόδειξη ότι μια τουρκική αντι-αναγγελία μένει στο χαρτί. Τα επίσημα πρωτότυπα των δύο αναγγελιών πάντως δεν εντοπίστηκαν δημόσια. Δεν εντοπίστηκε ούτε επώνυμος Τούρκος αξιωματούχος που να ανέλαβε την απόφαση.

Από τις 21 Οκτωβρίου, η έναρξη των ερευνών θα φανεί βήμα βήμα: πρώτα ο απόπλους, μετά η θέση του πλοίου μέσα στις λωρίδες και τέλος η επιβεβαίωση εργασιών από ανάδοχο ή αρχή (ΣΚΑΪ). Για να μιλήσουμε για παρεμπόδιση, χρειάζεται τεκμηριωμένη ενέργεια άλλου σκάφους που διακόπτει ή αλλάζει την εργασία. Η αντι-αναγγελία από μόνη της δεν είναι επεισόδιο. Ούτε μια πορεία στα δεδομένα εντοπισμού πλοίων αποδεικνύει από μόνη της ότι γίνονται μετρήσεις.

Αν το KOBI RUEGG σταματηθεί στη θάλασσα, το ίδιο σενάριο περιμένει αργότερα το ελληνικό καλώδιο. Γι' αυτό η έναρξη αυτών των ερευνών δεν είναι μόνο κυπριακή υπόθεση.