Ο ΟΗΕ προειδοποιεί: η Υεμένη ξανά στο χείλος πολέμου

Ένας πόλεμος που έμοιαζε παγωμένος από το 2022 δείχνει να ξαναρχίζει, και το κόστος μετριέται σε δύο μεγέθη. Οι διελεύσεις εμπορικών πλοίων με ενεργό σύστημα εντοπισμού (το AIS, τον πομπό που τα πλοία υποχρεωτικά εκπέμπουν και κάποια κλείνουν για να κρυφτούν) στο νότιο άκρο της Ερυθράς Θάλασσας έπεσαν περίπου από 50 σε 20 την ημέρα (Lloyd's List Intelligence). Την ίδια ώρα, μέσα στην Υεμένη 22,3 εκατ. άνθρωποι χρειάζονται ήδη ανθρωπιστική βοήθεια για να επιβιώσουν (OCHA/ReliefWeb). Ανάμεσα σε αυτές τις δύο εικόνες κρίνεται αν η χώρα ξαναμπαίνει σε ολοκληρωτικό πόλεμο.

Μια ανακωχή που δεν έλυσε τίποτα

Η εκεχειρία του Απριλίου 2022 ήταν ανακωχή, όχι ειρήνη. Πάγωσε τις μεγάλες επιθέσεις, άνοιξε καύσιμα στη Χοντέιντα (το κυριότερο λιμάνι της Ερυθράς Θάλασσας στην Υεμένη) και εμπορικές πτήσεις από τη Σαναά, μειώνοντας τις απώλειες αμάχων κατά περίπου δύο τρίτα τους πρώτους μήνες (OSESGY). Δεν απάντησε όμως στο μόνο ερώτημα που μετράει: ποιος κυβερνά, ποιος ελέγχει έσοδα, λιμάνια και στρατό (Congress CRS). Αυτό το κενό ξαναγεμίζει τώρα με πυρά.

Από τις 8 έως τις 13 Αυγούστου η σύγκρουση άναψε σε πολλά μέτωπα ταυτόχρονα: στην Ταΐζ, στο λιμάνι της Μόχα κοντά στο στενό του Μπαμπ αλ-Μαντέμπ, και βορειότερα στη Μαρίμπ και τη Σάμπουα (Al Jazeera, Asharq Al-Awsat). Η πολυμέτωπη αναζωπύρωση επιβεβαιώνεται από ανεξάρτητες πηγές. Οι «βαριές απώλειες» που ισχυρίζεται κάθε πλευρά, όχι.

Απέναντι στους Χούθι δεν στέκει ένας στρατός, αλλά ένας συνασπισμός. Τυπικά τον διοικεί το Προεδρικό Συμβούλιο του Rashad al-Alimi. Στην πράξη οι αποφάσεις είναι μοιρασμένες: ο Tareq Saleh κρατά τη ζώνη γύρω από τη Μόχα με δικές του δυνάμεις, ενώ το αυτονομιστικό Νότιο Μεταβατικό Συμβούλιο, ένας αντι-χουθικός αλλά αποσχιστικός δρώντας του Νότου, βρίσκεται πλέον σε ανοιχτή ρήξη με τον Alimi (BBC). Το επίσημο αφήγημα μιλά για ενωμένη Υεμένη. Η πραγματικότητα είναι πολυκεντρική, και αυτό ακριβώς την κάνει εύφλεκτη.

Το Ριάντ, η Aramco και η απόσταση από την Τεχεράνη

Το πιο ευαίσθητο σημείο είναι η σαουδαραβική ενέργεια. Οι Χούθι, μέσω του εκπροσώπου Yahya Saree, ισχυρίστηκαν στις 9 Αυγούστου ότι έπληξαν με drone διυλιστήριο της Saudi Aramco στη Jizan. Το μόνο που επιβεβαίωσε το Ριάντ είναι ότι ξέσπασε φωτιά σε εγκατάσταση της Aramco, η οποία κατασβέστηκε χωρίς τραυματισμούς και χωρίς να αποδοθεί αιτία (Al Jazeera, CNBC). Ανεξάρτητη ή δορυφορική επιβεβαίωση νέας ζημιάς δεν εντοπίστηκε δημόσια. Το πλήγμα παραμένει ισχυρισμός των Χούθι.

Γιατί το Ριάντ δεν το επιβεβαιώνει; Επειδή θα έδινε στους Χούθι τη νίκη της παραδοχής, γι' αυτό παρουσιάζει τα γεγονότα ως «διαχειρίσιμα συμβάντα ασφαλείας». Το διακύβευμα είναι κρατικό: η Jizan είναι εκτεθειμένο συνοριακό διυλιστήριο, ενώ η Yanbu, στη δυτική ακτή, είναι το τέρμα του αγωγού που μεταφέρει αργό από την Ανατολική Επαρχία και παρακάμπτει τα στενά του Κόλπου, μια υποδομή περίπου 1.200 χλμ. που στηρίζει τα εξαγωγικά έσοδα του βασιλείου (Asharq Al-Awsat). Πίσω από τους Χούθι στέκει το Ιράν, που αρνείται άμεση εμπλοκή αλλά έχει μετατρέψει την οργάνωση σε περιφερειακό δρώντα με drones και πυραύλους (CFR). Το παράδοξο είναι ότι το Ριάντ κρατά τη δική του απόσταση από την Τεχεράνη ακριβώς την ώρα που μάχεται τον πελάτη της.

Ο χερσαίος φόβος γίνεται ήδη θαλάσσια τιμή. Στις 22 Ιουλίου ο συμμαχικός μηχανισμός JMIC προειδοποίησε για ολοκληρωμένες προετοιμασίες επιθέσεων στο Μπαμπ αλ-Μαντέμπ, επτά δεξαμενόπλοια έκαναν αναστροφή, και η λονδρέζικη ασφαλιστική αγορά διεύρυνε τη ζώνη υψηλού κινδύνου ώστε να καλύπτει περισσότερη σαουδαραβική ακτή (gCaptain). Στις 11 Αυγούστου ο βρετανικός μηχανισμός προειδοποίησης UKMTO κατέγραψε θανατηφόρο πλήγμα κοντά στο νησί Perim, με νεκρούς ναυτικούς (gCaptain), σε συνέχεια των τριών νεκρών λίγες ημέρες νωρίτερα (To Brief).

Η Ελλάδα δεν είναι θεατής. Η Αθήνα καταδίκασε τις απειλές των Χούθι στις 23 Ιουλίου (Real), και όσο χτυπιούνται σαουδαραβικές υποδομές, η ελληνική συστοιχία Patriot στη Σαουδική Αραβία (αντιπυραυλικό σύστημα αμερικανικής σχεδίασης) αποκτά πολιτικό βάρος ως σύμβολο δέσμευσης Αθήνας-Ριάντ, ακόμη κι αν δεν υπάρχει δημόσια ένδειξη ενεργοποίησής της.

Στις 13 Αυγούστου, ο ειδικός απεσταλμένος του ΟΗΕ Hans Grundberg είπε στο Συμβούλιο Ασφαλείας ότι η Υεμένη βρίσκεται στον σοβαρότερο κίνδυνο επιστροφής σε μεγάλης κλίμακας πόλεμο από την εκεχειρία του 2022 (UN transcript, Reuters). Αν η προειδοποίησή του επαληθευτεί, ο πόλεμος δεν θα ξεκινήσει από το μηδέν. Θα πέσει πάνω σε μια χώρα όπου 18,3 εκατ. άνθρωποι ζουν ήδη σε οξεία επισιτιστική ανασφάλεια (UN News).