Γυναικοκτονία στη Νέα Σμύρνη: το όνομα και η πρόληψη

Μια γυναίκα 45 ετών δολοφονήθηκε τα ξημερώματα της Κυριακής έξω από πολυκατοικία στη Νέα Σμύρνη από τον 48χρονο πρώην σύντροφό της, ο οποίος αμέσως μετά αυτοκτόνησε με το ίδιο όπλο. Οι αρχές αντιμετωπίζουν το έγκλημα ως γυναικοκτονία, δηλαδή δολοφονία γυναίκας που συνδέεται με το φύλο και τη σχέση της με τον δράστη (Popaganda). Η υπόθεση ξανάνοιξε δύο συζητήσεις που μπερδεύονται εύκολα: αν πρέπει να μπει στον νόμο ο όρος «γυναικοκτονία», και αν τα εργαλεία που υποτίθεται πως προστατεύουν τις γυναίκες λειτουργούν στην πράξη.

Λίγο πριν από τις 06:00 της 23ης Αυγούστου, ο 48χρονος περίμενε τη γυναίκα στην είσοδο της πολυκατοικίας στην οδό Γρηγορίου Κυδωνιών, την πυροβόλησε και στη συνέχεια στράφηκε στον εαυτό του· το όπλο βρέθηκε κάτω από το σώμα του (ERT, CNN Greece). Κάμερα ασφαλείας, που δεν έχει δοθεί στη δημοσιότητα, φέρεται να κατέγραψε την αναμονή, την επίθεση και την αυτοκτονία (News247). Γείτονες περιγράφουν κραυγές γύρω στις 05:30 και πυροβολισμούς μέσα σε δευτερόλεπτα (Ethnos).

Γύρω από την υπόθεση χτίστηκε γρήγορα ένα αφήγημα «προειδοποιητικών σημαδιών» που δεν στέκει. Δύο περιστατικά κυκλοφορούν ως ενιαίο «ιστορικό», μια καταγγελία του 2024 και ένα επεισόδιο του 2016 στην Αλβανία, αλλά δεν αφορούν το ίδιο πράγμα. Η καταγγελία του 2024 έγινε από την ίδια τη 45χρονη, για πρώην σύντροφο που δεν της επέστρεφε το δίκυκλό της μετά τον χωρισμό, και δεν έχει τεκμηριωθεί δημόσια ότι αυτός ο πρώην ήταν ο 48χρονος δράστης (TheTOC, Popaganda). Το περιστατικό του 2016 αφορά άλλη γυναίκα, την πρώην σύζυγο του δράστη στην Αλβανία, με τα ρεπορτάζ να μιλούν άλλοτε για καταδίωξη και άλλοτε για βιασμό (Iefimerida, Πρώτο Θέμα). Με τα σημερινά δημόσια στοιχεία, δεν υπάρχει συνεχής αλυσίδα κακοποίησης της 45χρονης από τον ίδιο άνδρα.

Στη Νέα Σμύρνη, όπως και στη Δράμα λίγους μήνες νωρίτερα (To Brief), οι αστυνομικές βάσεις δεν έδειξαν καταγεγραμμένη καταγγελία ενδοοικογενειακής βίας μεταξύ των δύο (News247, Enikos). Υπάρχουν μαρτυρίες για παθολογική ζήλια, απειλές, ακόμη και αλλαγή κλειδαριών, όμως αυτά είναι μαρτυρικό υλικό, όχι αποδεδειγμένη γνώση κρατικής υπηρεσίας. Και επειδή η Αλβανία δεν είναι κράτος της ΕΕ, ένα παλιό περιστατικό εκεί χωρίς καταδίκη ή ενεργό διεθνές σήμα δεν φτάνει αυτόματα στις ελληνικές αρχές μέσω των ευρωπαϊκών βάσεων (eu-LISA).

Η ονομασία του εγκλήματος και η πρόληψή του είναι δύο διαφορετικά θεσμικά επίπεδα, και η δημόσια συζήτηση τα μπερδεύει. Σήμερα ο φόνος γυναίκας από σύντροφο διώκεται ως ανθρωποκτονία από πρόθεση (άρθρο 299 του Ποινικού Κώδικα), που ήδη τιμωρείται με ισόβια (TPV Law). Αν η «γυναικοκτονία» γινόταν αυτοτελές αδίκημα ή έμπαινε ως νομικός όρος, θα άλλαζε κυρίως το όνομα της πράξης, η τυποποίηση στο κατηγορητήριο και η επίσημη στατιστική καταγραφή του έμφυλου κινήτρου (Δημοκρατική). Δεν θα ανέβαζε αυτόματα την ανώτατη ποινή, ούτε θα ενεργοποιούσε από μόνη της κάποιο προστατευτικό εργαλείο πριν από το έγκλημα.

Η πρόληψη κρίνεται σε εντελώς άλλη αλυσίδα. Τα εργαλεία υπάρχουν, από τη 24ωρη γραμμή SOS 15900 ως χαμηλότερη πύλη εισόδου (oikogeneia.gov.gr) μέχρι ένα δίκτυο συμβουλευτικών κέντρων, ξενώνων και ένα εργαλείο εκτίμησης κινδύνου (minscfa.gov.gr). Το κρίσιμο είναι πού ενεργοποιούνται: σχεδόν όλα προϋποθέτουν ότι το θύμα έχει ήδη μπει στο σύστημα. Τα 63 Γραφεία Αντιμετώπισης Ενδοοικογενειακής Βίας της ΕΛ.ΑΣ. κινούνται όταν υπάρχει καταγγελία ή εμφανές ίχνος βίας (astynomia.gr), και το panic button, η κρατική εφαρμογή «κουμπιού» έκτακτης ανάγκης, δεν είναι ανοιχτό σε οποιονδήποτε· δίνεται σε γυναίκες που έχουν ήδη μιλήσει στην αστυνομία ή σε συμβουλευτικό κέντρο (oikogeneia.gov.gr).

Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει αυτό ακριβώς το όριο. Χώρες που αναγνώρισαν νομικά τη γυναικοκτονία, όπως το Βέλγιο το 2023, κέρδισαν κυρίως ορατότητα και καλύτερα δεδομένα, όχι απόδειξη ότι μειώνονται οι φόνοι (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, EIGE). Στην Ισπανία, με τα πιο ώριμα εργαλεία της Ευρώπης, μόλις περίπου μία στις πέντε γυναίκες που δολοφονήθηκαν το 2025 είχε προηγουμένως καταγγείλει τον δράστη (RTVE). Οι υπόλοιπες δεν είχαν φτάσει ποτέ στις αρχές.

Οι αριθμοί δείχνουν γιατί η συζήτηση δεν είναι θεωρητική. Οι καταγεγραμμένες γυναίκες-θύματα ενδοοικογενειακής βίας στην ΕΛ.ΑΣ. εκτινάχθηκαν από 1.818 το 2013 σε 9.886 το 2023 (parentstories.gr), ενώ μόνο το 2024 οι υποθέσεις που έφτασαν στην αστυνομία άγγιξαν τις 18.598 και οδήγησαν σε 11.334 συλλήψεις (minocp.gov.gr). Όλα αυτά μετρούν πόσο αντιδρά το κράτος αφού μια καταγγελία καταγραφεί, όχι πόσους φόνους απέτρεψε πριν συμβούν. Το όνομα «γυναικοκτονία» μετρά καλύτερα το έγκλημα αφού γίνει. Η πρόληψη κρίνεται πριν, σε μια αλυσίδα που ξεκινά μόνο όταν ο κίνδυνος φτάσει σε κάποια υπηρεσία. Στη Νέα Σμύρνη, δεν έχει δημοσιοποιηθεί ότι έφτασε ποτέ.