Δικάζεται ο σχεδιασμός των Instagram και Facebook

Στο Όκλαντ της Καλιφόρνια ξεκίνησε την Τετάρτη 12 Αυγούστου η επιλογή ενόρκων. Η δικαστής Yvonne Gonzalez Rogers ρωτούσε τους υποψήφιους πόσο χρησιμοποιούν οι ίδιοι τα social media και αν έχουν σχηματισμένη γνώμη για τη Meta (AP). Ήταν η πρώτη μέρα σε αυτό που το Reuters χαρακτηρίζει τη σοβαρότερη μέχρι σήμερα δοκιμή για τις κατηγορίες ότι το Facebook και το Instagram σχεδιάστηκαν ώστε να «κολλάνε» τα παιδιά (Reuters via Virginia Lawyers Weekly). Οι εναρκτήριες αγορεύσεις αναμένονται στις 18 Αυγούστου (California DOJ).

Η δίκη έρχεται σε συνέχεια της απόφασης αμερικανικού εφετείου να αφήσει να προχωρήσουν χιλιάδες παρόμοιες αγωγές, παρότι οι πλατφόρμες επικαλέστηκαν το Section 230, τον αμερικανικό νόμο του 1996 που ορίζει ότι μια πλατφόρμα δεν ευθύνεται για όσα γράφουν οι χρήστες της (To Brief). Εδώ ακριβώς είναι το νέο. Το δικαστήριο δεν θα κρίνει αν κάποιος ανέβασε κάτι επιβλαβές. Θα κρίνει αν η ίδια η εφαρμογή είναι φτιαγμένη ώστε ένα παιδί να μην μπορεί να την κλείσει. Αν η ζημιά βγαίνει από τον τρόπο που η εταιρεία έχτισε το προϊόν, η παλιά ασπίδα δεν την καλύπτει. Το εφετείο το είπε καθαρά: πρόκειται για άμυνα ευθύνης, όχι ασυλία από τη δίκη (Forbes).

Η ομοσπονδιακή αγωγή αφορά 29 πολιτείες, αλλά αυτή η πρώτη δίκη κρίνει τις αξιώσεις τεσσάρων, της Καλιφόρνιας, του Κολοράντο, του Κεντάκι και του Νιου Τζέρσεϊ, και μπορεί να κρατήσει έξι έως οκτώ εβδομάδες.

Τι έχει ήδη κριθεί, και τι όχι

Σε απόφαση του Ιουνίου, η δικαστής έδωσε στις πολιτείες μια μερική νίκη σε ένα στενό σημείο. Ο νόμος COPPA απαιτεί από μια υπηρεσία να ενημερώσει τους γονείς και να πάρει την επιβεβαιωμένη συναίνεσή τους πριν συλλέξει δεδομένα παιδιού κάτω των 13. Το δικαστήριο έκρινε ότι η Meta δεν το έκανε (Reuters via Yahoo Finance). Αυτό δεν είναι πια κατηγορία, είναι δικαστικό συμπέρασμα.

Όλα τα υπόλοιπα, τα πολύ μεγαλύτερα, μένουν να αποδειχθούν. Το δικαστήριο δεν έχει κρίνει ότι τα Facebook και Instagram είναι εθιστικά, ούτε ότι η Meta εξαπάτησε το κοινό, ούτε ότι ο σχεδιασμός της προκάλεσε συγκεκριμένες βλάβες (FindLaw). Αυτά τα τρία, εξαπάτηση, αθέμιτες πρακτικές και εθιστικός σχεδιασμός, πάνε τώρα ενώπιον των ενόρκων.

Ποια χαρακτηριστικά αμφισβητούνται; Το infinite scroll και το autoplay αφαιρούν το φυσικό σημείο παύσης, σαν κυλιόμενος διάδρομος αεροδρομίου όπου συνεχίζεις μπροστά μέχρι να αποφασίσεις ενεργά να κατέβεις. Οι ειδοποιήσεις λειτουργούν σαν κάποιος που σου χτυπά τον ώμο κάθε λίγα λεπτά, «γύρνα πίσω». Για έναν γονιό, το πρακτικό ζήτημα είναι πώς ένα «πέντε λεπτά Reels» (ροές μικρών βίντεο) γίνεται σαράντα, πριν τον ύπνο ή ανάμεσα στο διάβασμα (NPR).

Τι απαντά η Meta

Η Meta λέει ότι οι αγωγές διαστρεβλώνουν όσα έχει κάνει για την ασφάλεια των εφήβων, με επιλεγμένα αποσπάσματα. Παραπέμπει στα Teen Accounts, τους ειδικούς λογαριασμούς εφήβων με προεπιλογές ιδιωτικότητας και όρια χρόνου (Meta).

Το βασικό της επιχείρημα είναι ότι η ψυχική υγεία των εφήβων εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και δεν αποδίδεται σε μία εφαρμογή. Δεν υπάρχει, προσθέτει, αναγνωρισμένη κλινική διάγνωση «εθισμού στα social media» (Reuters). Η αιτιώδης σύνδεση, ότι συγκεκριμένες σχεδιαστικές επιλογές προκάλεσαν συγκεκριμένη βλάβη, παραμένει το δυσκολότερο άλμα για τις πολιτείες.

Η νομική ανάλυση του Harvard Gazette διαβάζει τη δίκη ως δοκιμή του αν οι πλατφόρμες μπορούν να θεωρηθούν υπεύθυνες για τον σχεδιασμό του προϊόντος τους (Harvard Gazette). Είναι η ίδια μετατόπιση που βλέπουμε στην Ευρώπη, όπου ο νόμος για τις ψηφιακές υπηρεσίες (DSA) κρίνει πλέον τους κινδύνους στο επίπεδο του σχεδιασμού (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Και για όσους ψάχνουν «αποζημίωση»: αυτή η δίκη δεν πληρώνει απλούς χρήστες. Δεν υπάρχει φόρμα, διαδικτυακή πύλη αιτήσεων ή ανακοινωμένος συμβιβασμός. Πρόκειται για πολιτειακές αξιώσεις με στόχο κυρώσεις και αλλαγές προϊόντος (Quartz). Το ποσό των έως 1,4 τρισ. δολαρίων που κυκλοφορεί προέρχεται από περιγραφή της ίδιας της Meta σε δικαστικό έγγραφο, όχι από επιβεβαιωμένο αίτημα (JURIST).

Οι ένορκοι εδώ έχουν κυρίως συμβουλευτικό ρόλο. Τον τελικό λόγο για τις κυρώσεις τον κρατά η δικαστής. Αν το χρονοδιάγραμμα κρατήσει, στα τέλη Σεπτεμβρίου θα ξέρουμε αν ένα αμερικανικό δικαστήριο διατάζει για πρώτη φορά εταιρεία social media να αλλάξει τον τρόπο που χτίζει το προϊόν της για τα παιδιά.