Έμπολα: 70.000 δόσεις εμβολίου για άλλο στέλεχος

Η ταχύτητα είναι το πρώτο που σοκάρει. Οι μισοί από τους 2.516 θανάτους της επιδημίας Έμπολα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό σημειώθηκαν μέσα σε μόλις 20 ημέρες (UN News).

Ο Έμπολα σκοτώνει σχεδόν τον έναν στους δύο που μολύνει και περνά από άνθρωπο σε άνθρωπο με άμεση επαφή σε σωματικά υγρά. Τώρα τρέχει εκθετικά σε μια περιοχή «μεγαλύτερη από τη Γαλλία», όπως είπε ο συντονιστής του ΟΗΕ Julien Harneis από την Bunia (Reuters). Είναι πλέον η μεγαλύτερη επιδημία στην ιστορία της χώρας και η δεύτερη φονικότερη παγκοσμίως μετά τη Δυτική Αφρική του 2014-16 (UN News), σε συνέχεια της εξάπλωσης σε έκτη επαρχία που είχε ήδη ανάψει κόκκινα φώτα (To Brief).

Μέσα σε αυτή την κλιμάκωση ήρθε η ανακοίνωση που ακούγεται σαν λύση: ο ΠΟΥ και το Africa CDC αποδεσμεύουν 70.000 δόσεις του εμβολίου Ervebo από το παγκόσμιο απόθεμα έκτακτης ανάγκης (WHO/Africa CDC). Ο τρόπος που μοιράζονται οι δόσεις αποκαλύπτει γιατί η λέξη «λύση» είναι πρόωρη.

Γιατί το εμβόλιο χωρίζεται στα δύο

Οι 20.000 δόσεις προορίζονται για μια κλινική μελέτη φάσης 3, δηλαδή για να αποδειχθεί αν το εμβόλιο πιάνει. Οι υπόλοιπες 50.000 πάνε σε υγειονομικούς και προσωπικό πρώτης γραμμής, και μάλιστα με ενημερωμένη συναίνεση, γιατί τους ζητείται να εμβολιαστούν χωρίς εγγύηση ότι θα προστατευθούν (WHO/Africa CDC). Το κόστος της αποστολής το κάλυψε η διεθνής συμμαχία εμβολίων Gavi, με 7 εκατ. δολάρια (Gavi).

Ο λόγος αυτής της επιφύλαξης είναι βιολογικός. Το Ervebo εκπαιδεύει το ανοσοποιητικό να αναγνωρίζει την πρωτεΐνη στην επιφάνεια ενός συγκεκριμένου στελέχους, του Zaire. Η σημερινή επιδημία όμως προκαλείται από τον Bundibugyo, συγγενή ιό αλλά όχι τον ίδιο. Σκεφτείτε το σαν κλειδί και κλειδαριά: ένα κλειδί φτιαγμένο για τη μία κλειδαριά μπορεί να μπαίνει κάπως στη διπλανή, χωρίς να ξέρει κανείς εκ των προτέρων αν θα την ανοίξει.

Ο ΠΟΥ και το Africa CDC το λένε ρητά: «δεν είναι γνωστό» αν το Ervebo προστατεύει ανθρώπους από τον Bundibugyo, παρότι πρώιμα εργαστηριακά και ζωικά δεδομένα δείχνουν πιθανή μερική προστασία (Science, CIDRAP). Άνθρωποι που είχαν λάβει Ervebo ανέπτυξαν αντισώματα που αναγνώριζαν και τον Bundibugyo, αλλά σε αισθητά χαμηλότερα επίπεδα: ο φρουρός τον θυμάται από κάπου, χωρίς εγγύηση ότι θα τον σταματήσει στην πόρτα (STAT).

Γιατί κανένα εμβόλιο δεν σώζει μια απόκριση που σπάει

Ακόμη κι αν το Ervebo πιάσει, δεν αγγίζει τη ρίζα. Η επιδημία μεγαλώνει πιο γρήγορα απ' όσο μπορεί κανείς να τη χαρτογραφήσει. Οι ομάδες ιχνηλάτησης ξέρουν να παρακολουθούν τις επαφές που έχουν ήδη καταγράψει: στις 12 Αυγούστου έλεγχαν πάνω από το 84% από αυτές (WHO). Το πρόβλημα είναι αλλού. Δημοσίευμα που επικαλείται εκτίμηση του Africa CDC υπολογίζει ότι οι καταγεγραμμένες επαφές είναι μόλις το 16% όσων θα αναμένονταν με βάση τον αριθμό των κρουσμάτων (Newstimes). Είναι σαν να ελέγχεις καθημερινά το 84% των μαθητών που είναι γραμμένοι στο απουσιολόγιο, ενώ πολλοί δεν μπήκαν ποτέ σε αυτό. Η αλυσίδα μετάδοσης είναι μεγαλύτερη από τον χάρτη.

Το ίδιο δείχνει και το πού πεθαίνει ο κόσμος: η συντριπτική πλειονότητα των θανάτων συμβαίνει στα σπίτια, εκτός θεραπευτικών κέντρων. Κάθε τέτοιος θάνατος, είπε ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, «δείχνει μια αλυσίδα μετάδοσης που δεν έχουμε βρει ακόμη» (WHO). Και η θεραπεία εδώ μοιάζει με σωσίβιο που πρέπει να το φορέσεις πριν βυθιστείς: για τον Bundibugyo δεν υπάρχει εγκεκριμένη αγωγή, μόνο η δοκιμή PARTNERS και η υποστηρικτική φροντίδα που σώζει ζωές όταν ο ασθενής φτάσει έγκαιρα (MSF).

Το να φτάσει όμως έγκαιρα γίνεται όλο και δυσκολότερο. Στις 15 Ιουλίου, ένοπλες συγκρούσεις κοντά στο κέντρο θεραπείας της Nyakunde ανάγκασαν προσωπικό του ΠΟΥ, του Africa CDC και της Samaritan's Purse να απομακρυνθεί, αφήνοντας μια ολόκληρη περιοχή σε αδράνεια τη στιγμή που ο ιός επιταχυνόταν (Mongabay).

Για τον αναγνώστη στην Ελλάδα, το ECDC κρατά την εκτίμηση κινδύνου στο «πολύ χαμηλό». Ο Έμπολα δεν μεταδίδεται με τον αέρα, και το πιθανότερο σενάριο για την Ευρώπη είναι, το πολύ, ένα μεμονωμένο εισαγόμενο κρούσμα (ECDC). Το βάρος πέφτει χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά. Η χρηματοδότηση της απόκρισης φτάνει μόνο για τις επόμενες εβδομάδες, προειδοποιεί ο Harneis, και κάθε καθυστέρηση την κάνει πιο θανατηφόρα, πιο δύσκολη να σταματήσει και πιο ακριβή (UN News).