Η φονική πλημμύρα στο Νεπάλ ξεκίνησε από κατάρρευση παγετώνα

Μέσα σε μισή ώρα, ο ποταμός Τρισούλι στο Νεπάλ ανέβηκε έως και 9 μέτρα — όσο ένα τριώροφο κτίριο (NPR). Η ξαφνική πλημμύρα που σάρωσε στις 26 Αυγούστου τα σύνορα Νεπάλ-Θιβέτ ισοπέδωσε χωριά, δρόμους και γέφυρες, με τις πρώτες εικόνες να δείχνουν παραποτάμιους οικισμούς να χάνονται μέσα σε λεπτά (To Brief). Πίσω της άφησε εκατοντάδες νεκρούς και αγνοουμένους σε δύο χώρες.

Ο απολογισμός παραμένει ρευστός και τα νούμερα αλλάζουν από ώρα σε ώρα. Έως το πρωί της 27ης Αυγούστου, η αστυνομία του Νεπάλ μετρούσε 332 νεκρούς και 823 ανθρώπους «εκτός επικοινωνίας», ανάμεσά τους τουλάχιστον 579 τουρίστες, πολλοί σε διαδρομές προς το προσκύνημα του Κάιλας (NYT, Guardian). Στην κινεζική πλευρά, στο συνοριακό πέρασμα Gyirong, οι τοπικές αρχές ανέφεραν χωριστά 3 νεκρούς και 558 αγνοουμένους, ανάμεσά τους 260 ξένους (People's Daily, Straits Times).

Το κύμα δεν χτύπησε απλώς χωριά· χτύπησε τον ίδιο τον συνοριακό διάδρομο. Παρασύρθηκαν τουλάχιστον 19 γέφυρες και περίπου 40 χλμ. δρόμου (Kathmandu Post), ενώ βγήκαν εκτός λειτουργίας υδροηλεκτρικά με παραγωγή πάνω από 430 μεγαβάτ, περισσότερο από το 12% της υδροηλεκτρικής ισχύος του Νεπάλ (Himal Press, Onlinekhabar). Όσο ο δρόμος, οι γέφυρες και οι γραμμές ρεύματος μένουν κομμένες, οι διασώσεις και ο ανεφοδιασμός των αποκλεισμένων κοινοτήτων καθυστερούν μαζί.

Η κατάρρευση που καταγράφηκε στα σεισμόμετρα

Το πρωί της καταστροφής, το USGS κατέγραψε ένα σεισμικό γεγονός 4,4 βαθμών. Λίγο αργότερα το αναταξινόμησε: όχι τεκτονικός σεισμός, αλλά μια κατάρρευση πάγου και βράχου, που έστειλε στα όργανα σήμα ισοδύναμο με σεισμό 5,2 (BBC, Nature). Πώς γίνεται μια κατάρρευση να μοιάζει με σεισμό; Οι σεισμογράφοι δεν «ακούν» μόνο ρήγματα· καταγράφουν κάθε μεγάλη μάζα που επιταχύνεται και τρίβεται βίαια πάνω στη Γη (USGS). Μια κατάρρευση εκατομμυρίων τόνων πάγου και βράχου είναι σαν να πέφτει ένα τεράστιο έπιπλο από τη σκάλα: δεν «έσπασε» το κτίριο από τεκτονική αιτία, αλλά ολόκληρη η δομή δονείται από το χτύπημα.

Το δεύτερο βήμα είναι αυτό που σκοτώνει. Πέφτοντας μέσα σε στενή ορεινή χαράδρα, η μάζα φαίνεται πως βούλωσε προσωρινά το ποτάμι, σαν υδρορροή φραγμένη με φύλλα και λάσπη. Το νερό μαζεύτηκε πίσω από το πρόχειρο φράγμα, κι όταν αυτό υποχώρησε, δεν κατέβηκε καθαρό νερό αλλά ένα πολύ βαρύτερο μείγμα νερού, λάσπης, πάγου και ογκόλιθων· γι' αυτό το κύμα ήταν τόσο καταστροφικό (Nature). Η πρακτική συνέπεια είναι τεράστια: αν το σεισμικό σήμα είναι το ίδιο το δυστύχημα κι όχι η αιτία του, δεν αρκεί να περιμένεις έναν σεισμό ή τη βροχή χαμηλά στην κοιλάδα για να προειδοποιήσεις. Οι επιζώντες μιλούν για δευτερόλεπτα, όχι λεπτά (Guardian).

Το ότι δεν προηγήθηκε τεκτονικός σεισμός είναι πλέον αρκετά στέρεο (Reuters), και ότι επικρατέστερη εξήγηση είναι μια κατάρρευση πάγου και βράχου τη στηρίζουν το ICIMOD και ανεξάρτητοι επιστήμονες (Al Jazeera). Το γιατί αποκολλήθηκε ο όγκος μένει ανοιχτό: θερμική αποσταθεροποίηση, νερό από την τήξη, τοπική αστάθεια ή συνδυασμός. Και κανείς δεν λέει ακόμη ότι «η κλιματική αλλαγή πάτησε το κουμπί» σε αυτό το συγκεκριμένο συμβάν· ξέρουμε όμως ότι η θέρμανση κάνει τα Ιμαλάια σαφώς πιο ευάλωτα σε τέτοιες αλυσιδωτές αστοχίες (Le Monde).

Και η ιστορία δεν έχει τελειώσει. Περίπου 18 χιλιόμετρα πιο ψηλά στο ποτάμι, η ίδια αλυσίδα άφησε πίσω της μια νέα, φυσικά φραγμένη λίμνη: μπάζα, πάγος και ιζήματα βούλωσαν ξανά το στενό, και το νερό μαζεύεται από πίσω (China Daily, India Today). Οι αρχές προειδοποιούν για υψηλό κίνδυνο ρήξης τις επόμενες μέρες, τρέχουν προσομοιώσεις πλημμύρας και εκκενώνουν χωριά χαμηλότερα. Η λίμνη συγκρατεί αυτή τη στιγμή περίπου 2 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερό και ήδη υπερχειλίζει· μέσα σε τρεις μέρες αναμένονται άλλα 3 εκατομμύρια (Global Times, NDTV).