Ντίζελ στα 2 ευρώ: το ράλι σταμάτησε

Ένα γέμισμα 50 λίτρων αμόλυβδης στις Κυκλάδες κοστίζει αυτές τις μέρες γύρω στα 113 ευρώ, πάνω από 12 ευρώ ακριβότερα από τον εθνικό μέσο όρο (CNN Greece). Ο εθνικός μέσος όρος ξαναπέρασε τα 2 ευρώ το λίτρο, με την αμόλυβδη πάνω από το όριο σε 30 νομούς και το ντίζελ σε 25 (To Brief). Πίσω από το κύμα δημοσιευμάτων για «νέο ράλι», όμως, τα ίδια τα ημερήσια στοιχεία λένε κάτι πιο συγκεκριμένο: η άνοδος έχει ήδη ανακοπεί.

Στο επίσημο δελτίο του Παρατηρητηρίου Τιμών, στις 20 Αυγούστου το ντίζελ ήταν 2,020 ευρώ το λίτρο (ΔΙΜΕΑ). Στις 3 Αυγούστου το ίδιο καύσιμο ήταν 2,064 (fuel-prices.eu). Μέσα στον μήνα, δηλαδή, η τιμή δεν επιτάχυνε: υποχώρησε ελαφρά και μετά κάθισε λίγο πάνω από τα 2 ευρώ. Το επίπεδο μένει υψηλό και επώδυνο, το «νέο άλμα» όμως δεν υπάρχει στην αντλία.

Ο εθνικός μέσος όρος, εξάλλου, σταθμίζεται με τους όγκους πωλήσεων, οπότε μεγάλες αγορές όπως η Αττική τον τραβούν προς τα κάτω και θολώνουν τη νησιωτική εικόνα. Την ίδια μέρα η αμόλυβδη ήταν 2,262 ευρώ στις Κυκλάδες και 2,140 στα Δωδεκάνησα, αλλά έμενε στα 1,972 στην Ημαθία (Zougla). Αυτή η ψαλίδα των σχεδόν 30 λεπτών ανά λίτρο δεν πέφτει σε «όλους», πέφτει σε όσους δεν έχουν εναλλακτική: εργαζόμενους που μετακινούνται καθημερινά με ΙΧ, νοικοκυριά σε νησιά και ακριτικές περιοχές, επαγγελματίες που ζουν πάνω στο όχημα, όπου το καύσιμο ξεπερνά ήδη το ένα τρίτο των λειτουργικών εξόδων (Dnews).

Από πού ήρθε αυτό το ύψος; Από ένα κύμα που κορυφώθηκε νωρίτερα. Η Eurostat κατέγραψε το ελληνικό ντίζελ να ανεβαίνει 12,1% τον Ιούλιο έναντι Ιουνίου, την τρίτη μεγαλύτερη μηνιαία άνοδο στην ΕΕ (Eurostat). Εδώ κρύβεται και η βασική σύγχυση: το 12,1% είναι μεταβολή δείκτη τιμών, τα 2,02 ευρώ είναι επίπεδο αντλίας. Δεν είναι το ίδιο μέγεθος, και το ποσοστό αφορά τον Ιούλιο, όχι τον Αύγουστο. Την ίδια μάλιστα περίοδο, η βενζίνη ανέβηκε μόλις 0,3% (ProtoThema).

Γιατί, όμως, τρίτη η Ελλάδα; Στην Πολωνία και τη Γερμανία, που προηγήθηκαν, υπήρχε καθαρή εγχώρια αιτία: έληξαν τον Ιούνιο προσωρινές φοροελαφρύνσεις στα καύσιμα, περίπου 14 λεπτά το λίτρο στη Γερμανία (Trans.info). Για την Ελλάδα δεν υπάρχει αντίστοιχος μοχλός. Η πιο τεκμηριωμένη εξήγηση είναι το ευρωπαϊκό σφίξιμο στην αγορά του ντίζελ, μαζί με τη βάση σύγκρισης: αφού τον Ιούνιο οι τιμές είχαν πέσει, ο Ιούλιος έδειξε μεγαλύτερο άλμα (Brussels Times).

Τι κρατά την αντλία τόσο ψηλά σήμερα; Το πετρέλαιο και το περιθώριο των διυλιστηρίων, όχι το συνάλλαγμα. Το Brent σκαρφάλωσε από τα 85 δολάρια περίπου τον Ιούνιο (Datosmacro) στα 95 γύρω στις 20 Αυγούστου (Fortune), ενώ τα διυλιστηριακά περιθώρια στο ντίζελ έφτασαν σε επίπεδα ρεκόρ (Investing.com). Σε ανάλυσή της στις 31 Ιουλίου, η ΕΚΤ εξηγούσε ότι αυτή η άνοδος δεν απορροφήθηκε από χαμηλότερα περιθώρια, πέρασε γρήγορα στην αντλία (ECB).

Και όσο η τιμή μένει εκεί, ο πιο σταθερός κερδισμένος είναι το κράτος. Στην αμόλυβδη κοντά στα 2 ευρώ, φόροι και επιβαρύνσεις ξεπερνούν το μισό της τελικής τιμής: ένας ΕΦΚ 0,70 ευρώ κλειδωμένος σε κάθε λίτρο, συν ΦΠΑ γύρω στα 0,39 (Fuel Prices EU). Ο ΕΦΚ δεν αλλάζει όταν ακριβαίνει το καύσιμο. Ο ΦΠΑ όμως, ως ποσοστό, ανεβαίνει μόνος του κάθε φορά που ανεβαίνει η τιμή. Αυτή η μηχανική εξηγεί και την πολιτική επιλογή: το οικονομικό επιτελείο, με υπουργό τον Κυριάκο Πιερρακάκη, προτιμά προσωρινές, στοχευμένες ενισχύσεις, όπως η επιδότηση του ντίζελ και τα σενάρια για νέο Fuel Pass, αντί για μόνιμη μείωση ΕΦΚ ή ΦΠΑ που θα κόστιζε πολύ περισσότερο στα ταμεία (in.gr). Το ΠΑΣΟΚ είχε ζητήσει το αντίθετο, μόνιμο ψαλίδι στους φόρους μαζί με έκτακτη φορολόγηση των διυλιστηρίων (Το Ποντίκι).

Το ζήτημα, τελικά, δεν είναι μόνο πού σταμάτησε το ράλι. Είναι ότι, εκεί που σταμάτησε, ο ΦΠΑ δεν σταμάτησε να τρέχει: όσο η αντλία κάθεται πάνω από τα 2 ευρώ, το Δημόσιο εισπράττει περισσότερο σε κάθε λίτρο, χωρίς να χρειαστεί να αλλάξει τίποτα.