Η κάλπη που ζήτησαν οι φοιτητές της Σερβίας

Αύριο, Κυριακή 25 Οκτωβρίου, περίπου 6,5 εκατομμύρια Σέρβοι ψηφοφόροι (Euronews Serbia) κρίνουν αν ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς θα κρατήσει την εξουσία απέναντι σε ένα φοιτητικό κίνημα που τον πιέζει σχεδόν δύο χρόνια. Πρόκειται για πρόωρες εκλογές, και τις ζητούσαν οι ίδιοι οι φοιτητές. Η ανεξάρτητη σερβική οργάνωση εκλογικής παρατήρησης CRTA μέτρησε όμως ότι στην εκστρατεία η εξουσία πήρε σχεδόν τα τρία τέταρτα του πολιτικού χρόνου στα εθνικά τηλεοπτικά κανάλια (CRTA).

Στο ψηφοδέλτιο υπάρχουν 18 συνδυασμοί (RTS). Πρώτη είναι η λίστα με το όνομα του Βούτσιτς, τρίτη η Φοιτητική Λίστα (Insajder). Οι 250 βουλευτές εκλέγονται με πανεθνική αναλογική και ο πρόεδρος της χώρας προτείνει υποψήφιο πρωθυπουργό, αφού συζητήσει με τις λίστες που μπήκαν στη Βουλή (Σύνταγμα της Σερβίας). Ο Βούτσιτς έχει ήδη την πρόταση του κόμματός του· για να γίνει πρωθυπουργός χρειάζεται και 126 ψήφους στη Βουλή (N1). Τις πρώτες εκτιμήσεις της Κυριακής θα τις δώσουν οργανώσεις παρατήρησης και δημοσκόποι, όχι η εκλογική επιτροπή.

Από ένα στέγαστρο σε μια εκλογική λίστα

Όλα ξεκίνησαν την 1η Νοεμβρίου 2024, όταν κατέρρευσε το στέγαστρο του σιδηροδρομικού σταθμού στο Νόβι Σαντ και σκοτώθηκαν 16 άνθρωποι (AP). Οι διαδηλωτές συνέδεσαν την τραγωδία με τη διαφθορά στα δημόσια έργα και ζήτησαν τα έγγραφα της ανακαίνισης και λογοδοσία. Οι φοιτητές κατέλαβαν σχολές και στις 15 Μαρτίου 2025 μια συγκέντρωση στο Βελιγράδι μάζεψε, κατά τις εκτιμήσεις, από 275.000 έως 325.000 ανθρώπους (OSW). Στις 5 Μαΐου 2025 το κίνημα πρόσθεσε ρητά το αίτημα για πρόωρες εκλογές, υποστηρίζοντας ότι τα αρχικά αιτήματα έμειναν ανικανοποίητα, ενώ η κυβέρνηση υποστήριζε το αντίθετο (RSE).

Ο Βούτσιτς δέχτηκε τις εκλογές, αλλά με δικό του χρονοδιάγραμμα. Το κόμμα του τον πρότεινε για πρωθυπουργό στις 5 Σεπτεμβρίου, εκείνος προκήρυξε κάλπες στις 9 Σεπτεμβρίου και παραιτήθηκε από την προεδρία στις 27 του μήνα, για να κάνει εκστρατεία «ως πολίτης» (BBC Serbian). Απέναντί του, η Φοιτητική Λίστα, που έκλεισε την εκστρατεία της με μαζική συγκέντρωση στο Βελιγράδι (To Brief), προτείνει ειδική αστυνομική μονάδα υπό την εισαγγελία για τη διαφθορά, έλεγχο περιουσιών αξιωματούχων και δημοσιοποίηση των δημοσίων συμβάσεων (Danas). Ο πρώτος της λίστας, Ίλια Σρντάνοβιτς, λέει ότι οι φοιτητές έχουν περισσότερους από έναν πιθανούς υποψηφίους για κυβερνητικές θέσεις (BBC Serbian).

Αντίθετες δημοσκοπήσεις, άνισο γήπεδο

Οι δημοσκοπήσεις δεν δίνουν καθαρή εικόνα. Μια τηλεφωνική έρευνα στις αρχές Οκτωβρίου έδινε μικρό προβάδισμα στους φοιτητές, ενώ η Ipsos, σε έρευνα από 20 έως 22 Οκτωβρίου που παρήγγειλε η ίδια η λίστα Βούτσιτς, δίνει προβάδισμα σε εκείνον (Ipsos). Καμία δεν λύνει τον γρίφο της πλειοψηφίας: ο Ίβιτσα Ντάτσιτς, εταίρος του κυβερνώντος κόμματος, προτιμά να συνεχίσει μαζί του, ενώ κόμματα της αντιπολίτευσης συζητούν συνεργασία με τους φοιτητές χωρίς συμφωνημένη πλειοψηφία (N1).

Οι μετρήσεις της CRTA είναι πιο απτές. Στα πέντε κανάλια εθνικής εμβέλειας, από τις 14 Σεπτεμβρίου ως τις 16 Οκτωβρίου, το 72% του χρόνου των πολιτικών προσώπων πήγε σε εκπροσώπους της εξουσίας (CRTA). Η ανισότητα δεν σταματούσε στα λεπτά. Όταν η Φοιτητική Λίστα έβγαινε στην οθόνη, το 81% της κάλυψής της είχε αρνητικό τόνο (CRTA).

Η διεθνής αποστολή της ODIHR, του γραφείου εκλογικής παρατήρησης του ΟΑΣΕ, καταγράφει στην ενδιάμεση έκθεσή της εκφοβισμό ακτιβιστών και μεμονωμένη βία (ODIHR). Η CRTA μέτρησε 116 περιστατικά σωματικής βίας ή απειλών σε 34 δήμους, διευκρινίζοντας ότι δεν πρόκειται για πλήρη απογραφή ούτε για δικαστικά αποδεδειγμένα αδικήματα (CRTA). Η Άνα Μπρνάμπιτς, που ασκεί προσωρινά τα καθήκοντα του προέδρου, αμφισβητεί την αμεροληψία της οργάνωσης και καταγγέλλει επιθέσεις σε κυβερνητικούς υποστηρικτές (NIN).

Το εμπόδιο φτάνει και στους απόδημους. Ψηφοφόρος από το Βανκούβερ κατανεμήθηκε σε κάλπη στο Τορόντο, περίπου 3.500 χιλιόμετρα μακριά, που ανοίγει στις 02:00 τοπική ώρα· η κυβέρνηση επικαλείται πρακτικούς περιορισμούς και αρνείται σκόπιμη αποθάρρυνση (AP). Τίποτα από αυτά δεν αποδεικνύει νοθεία· το πρώτο πόρισμα της διεθνούς αποστολής αναμένεται στις 26 Οκτωβρίου (ODIHR).

Στη στάση απέναντι στη Μόσχα, οι δύο βασικοί αντίπαλοι απέχουν λιγότερο απ' όσο θα περίμενε κανείς. Ο Βούτσιτς δηλώνει ότι δεν θα αλλάξει πολιτική έναντι Ρωσίας και Κίνας και ότι το Κόσοβο είναι «το πρόγραμμά του» (Politika). Το Reuters μεταδίδει ότι και η Φοιτητική Λίστα απορρίπτει κυρώσεις κατά της Ρωσίας (Reuters). Η πραγματική τους διαφορά είναι εσωτερική, και αυτή μετρά για την ΕΕ: η Σερβία έχει ανοίξει 22 από τα 35 διαπραγματευτικά κεφάλαια, με την πρόοδο να εξαρτάται από το κράτος δικαίου και την εξομάλυνση με το Κόσοβο (Συμβούλιο ΕΕ). Η Αθήνα, διά του Γιώργου Γεραπετρίτη, στηρίζει αυτή την πορεία υπό τους ίδιους όρους, με αμετάβλητη θέση για το Κόσοβο (ΥΠΕΞ).

Αύριο οι Σέρβοι δεν ψηφίζουν αν θα γυρίσουν την πλάτη στη Ρωσία. Ψηφίζουν ποιος θα γράψει τους νόμους για τη διαφθορά και τη δικαιοσύνη και ποιος θα καθίσει απέναντι στην Πρίστινα. Από αυτά, όχι από τις γεωπολιτικές δηλώσεις, κρίνεται ο δρόμος προς τις Βρυξέλλες.