Οι ΗΠΑ επέβαλαν δασμό 50% σε καναδικά προϊόντα

Μια σχεδόν έτοιμη εμπορική συμφωνία ανάμεσα σε δύο από τους στενότερους συμμάχους στον κόσμο κατέρρευσε λίγες ώρες πριν από την προθεσμία. Στις 22 Αυγούστου, στις 12:01 τα ξημερώματα ώρα ανατολικών ΗΠΑ, η Ουάσιγκτον ενεργοποίησε πρόσθετο δασμό 50% σε καναδικά προϊόντα, και η Οτάβα υποσχέθηκε αντίμετρα «δολάριο προς δολάριο» (Prime Minister of Canada, NHPR). Κλονίστηκε κάτι ακριβότερο από τα ίδια τα προϊόντα: η βεβαιότητα ότι μια υπογεγραμμένη εμπορική συμφωνία σε προστατεύει.

Οι δύο πλευρές είχαν φτάσει κοντά. Στις 18 Αυγούστου ο Τραμπ έδωσε τριήμερη παράταση λέγοντας ότι υπήρχε συμφωνία «υπό την οριστικοποίηση των εγγράφων», και οι δασμοί μετατέθηκαν από τις 19 στις 22 Αυγούστου (OPB/NPR). Τις επόμενες τρεις ημέρες ο Καναδός υπουργός Dominic LeBlanc και η επικεφαλής διαπραγματεύτρια Janice Charette συζητούσαν στην Ουάσιγκτον με τον Αμερικανό εκπρόσωπο Εμπορίου Jamieson Greer, με τον LeBlanc να δηλώνει δημόσια ότι ήταν «πολύ κοντά» σε συμφωνία (Reuters).

Η ρήξη ήρθε λίγες ώρες πριν την ενεργοποίηση. Το βράδυ της 21ης Αυγούστου ο πρωθυπουργός Mark Carney ανέστειλε τις συνομιλίες, κατηγορώντας τις ΗΠΑ για «άδικες» αλλαγές της τελευταίας στιγμής· ο Greer αντέτεινε ότι ο Καναδάς ήταν εκείνος που υπαναχώρησε από όρους ήδη συμφωνημένους. Ποιος έσπασε τη συμφωνία παραμένει αμφισβητούμενο.

Το «50%» δεν είναι σαρωτικό

Ο δασμός αφορά συγκεκριμένο κατάλογο προϊόντων αξίας περίπου 20 δισ. δολαρίων ΗΠΑ, δηλαδή γύρω στα 28 δισ. καναδικών (BLG, Global News). Οι καναδικές εξαγωγές αγαθών προς τις ΗΠΑ ήταν περίπου 555 δισ. καναδικά δολάρια το 2025, οπότε το νέο πακέτο αγγίζει μόλις το 5% τους (Statistics Canada, Statistics Canada). Και δεν πιάνει τα ήδη δασμολογημένα αυτοκίνητα, τον χάλυβα, το αλουμίνιο και την ξυλεία, που βρίσκονται σε χωριστό καθεστώς (Wiley).

Η νομική βάση είναι το πραγματικά ασυνήθιστο. Η κυβέρνηση δεν χρησιμοποίησε κάποιο από τα συνηθισμένα εργαλεία, αλλά το Section 338 του Tariff Act του 1930, μια σχεδόν ξεχασμένη διάταξη που επιτρέπει στον πρόεδρο να επιβάλει έως 50% πρόσθετο δασμό όταν κρίνει ότι μια χώρα κάνει διακρίσεις σε βάρος αμερικανικού εμπορίου· ενεργοποιείται εδώ για πρώτη φορά (White House, White & Case). Η κυβέρνηση οδηγήθηκε εκεί: τα δικαστήρια ακύρωσαν προηγούμενους δασμούς και την υποχρέωσαν να επιστρέψει περίπου 100 δισ. δολάρια, οπότε ξαναχτίζει το οπλοστάσιό της σε νέες νομικές βάσεις (To Brief).

Γιατί μετράει πιο πολύ απ' ό,τι δείχνει

Το κείμενο δεν εξαιρεί τα προϊόντα που πληρούν τους κανόνες της USMCA, της εμπορικής συμφωνίας ΗΠΑ-Καναδά-Μεξικού. Η συμφωνία υπόσχεται ρητά, στο άρθρο 2.4.1, ότι κανένα μέρος δεν βάζει νέους δασμούς σε προϊόντα που περνούν τους κανόνες καταγωγής· ο νέος αμερικανικός δασμός αγνοεί ακριβώς αυτή τη δέσμευση, όπως παραδέχτηκε και ο ίδιος ο Λευκός Οίκος (USTR, White House). Πάνω σε αυτή τη βεβαιότητα οργανώθηκαν αλυσίδες παραγωγής που διασχίζουν τα σύνορα πολλές φορές πριν από το τελικό προϊόν. Όταν ένας νέος δασμός 50% αγνοεί την καταγωγή, το μήνυμα προς τις επιχειρήσεις είναι ότι η συμμόρφωση δεν αρκεί πια. Και η στιγμή βαραίνει: η συμφωνία μπήκε φέτος, την 1η Ιουλίου, στην πρώτη υποχρεωτική κοινή αναθεώρησή της (CRS).

Ποιος πληρώνει; Νομικά, όχι ο Καναδάς. Τον δασμό τον καταβάλλει στο αμερικανικό τελωνείο ο εισαγωγέας (National Law Review). Από εκεί το κόστος ταξιδεύει: το καναδικό τσιμέντο και τα ξύλινα πάνελ μπαίνουν σε αμερικανικές κατασκευές, κουζίνες και έπιπλα, ενώ η μπύρα, το κρασί και τα ποτά περνούν από διανομείς στα ράφια και τα μπαρ (Wiley, Blakes). Η εμπειρία των δασμών Τραμπ από το 2018 είναι σαφής: το βάρος το σήκωσαν σχεδόν εξ ολοκλήρου οι Αμερικανοί αγοραστές, με τη μετακύλιση στις τιμές εισαγωγής να αγγίζει το 100% (PIIE, NBER).

Το κόστος της χαμένης προβλεψιμότητας δεν είναι αφηρημένο: η Τράπεζα του Καναδά υπολογίζει ότι οι δασμοί και η αβεβαιότητα ρίχνουν τη δυνητική παραγωγή της χώρας κατά 0,9% έως το 2027 (Bank of Canada). Για την Ελλάδα και την ΕΕ δεν υπάρχει άμεσο, μετρήσιμο πλήγμα από αυτό το επεισόδιο. Η σημασία του είναι θεσμική: όταν η Ουάσιγκτον χρησιμοποιεί μονομερή δασμό ακόμη και απέναντι στον πλησιέστερο γείτονά της, η προβλεψιμότητα κάθε εμπορικής συμφωνίας γίνεται πιο ακριβή για όλους.

Και εδώ είναι το κενό που κρατά την ιστορία ανοιχτή. Ο Carney υποσχέθηκε απάντηση «δολάριο προς δολάριο», όμως προς το παρόν αυτό παραμένει πολιτική δέσμευση: δεν έχει δημοσιευθεί ούτε κατάλογος αμερικανικών προϊόντων, ούτε χρονοδιάγραμμα, ούτε τελωνειακή οδηγία (Global Affairs Canada). Ο εμπορικός πόλεμος ανάμεσα στους δύο γείτονες άρχισε επίσημα· τη λίστα με την οποία θα τον πολεμήσει ο Καναδάς κανείς δεν την έχει δει ακόμη.