Όριο 15 ετών στα social media: ποιος ελέγχει;

Το νομοσχέδιο που κλείνει τα κοινωνικά δίκτυα στους κάτω των 15 συζητείται σήμερα, 13 Οκτωβρίου, στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής και δεν είναι ακόμη νόμος (Βουλή). Το κείμενο λέει καθαρά ποιος μένει έξω. Για το ποιος θα ελέγχει την πόρτα, με ποιον τρόπο, και τι γίνεται όταν η πλατφόρμα έχει την έδρα της σε άλλη χώρα της ΕΕ, λέει πολύ λιγότερα. Από αυτά θα κριθεί αν το όριο θα λειτουργήσει.

Ο κανόνας, όπως τον περιγράψαμε όταν κατατέθηκε (To Brief), είναι αυστηρός. Το άρθρο 4 απαγορεύει την πρόσβαση κάτω των 15 χωρίς εξαίρεση για γονική συναίνεση ή για παλιό λογαριασμό. Για τον υπολογισμό της ηλικίας θεωρεί ότι όλοι γεννήθηκαν την 1η Ιανουαρίου: με έναρξη την 1/1/2027, τα παιδιά του 2012 λογίζονται 15 ετών και του 2013 μένουν εκτός (σχέδιο νόμου). Η κυβέρνηση στοχεύει σε ψήφιση στις 22 Οκτωβρίου (Υπουργείο Υγείας).

Τι χάθηκε από τον Απρίλιο

Αν βάλει κανείς τα έγγραφα δίπλα δίπλα, βλέπει μια μετατόπιση. Η εξαγγελία της 8ης Απριλίου μιλούσε ρητά για υποχρέωση των πλατφορμών να εφαρμόζουν «κατάλληλη, αναλογική και αξιόπιστη» επαλήθευση ηλικίας (Υπουργείο Υγείας). Το κυβερνητικό ενημερωτικό υλικό περιέγραφε επιπλέον επανέλεγχο όλων των λογαριασμών που ήδη υπάρχουν (government.gov.gr). Στο κατατεθειμένο κείμενο δεν υπάρχει καμία από τις δύο δεσμεύσεις. Το μόνο που προβλέπεται είναι ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν το Gov.gr Wallet, δηλαδή το ψηφιακό πορτοφόλι του Δημοσίου στο κινητό, και το αντίστοιχο για παιδιά KidsWallet.

Ανάμεσα στις δύο εκδοχές, η Κομισιόν διατύπωσε επίσημες ενστάσεις στο σχέδιο που της κοινοποιήθηκε, με τη μορφή αιτιολογημένης γνώμης. Σύμφωνα με τη σύνοψη της Covington, η Επιτροπή έκρινε ότι οι ελληνικές μέθοδοι ελέγχου ηλικίας επικαλύπτουν τον Κανονισμό Ψηφιακών Υπηρεσιών (DSA), τον ευρωπαϊκό νόμο που ήδη ρυθμίζει τις πλατφόρμες. Δεν βρήκε όμως παράβαση της αρχής της χώρας προέλευσης, σύμφωνα με την οποία κάθε πλατφόρμα εποπτεύεται κυρίως από το κράτος όπου έχει την έδρα της. Ποια αλλαγή οφείλεται στη γνώμη δεν μπορεί να τεκμηριωθεί, αφού το κείμενό της δεν είναι δημόσιο. Πάντως η γνώμη δεν λειτουργεί ως βέτο: καθυστερεί τη διαδικασία και υποχρεώνει την Αθήνα να απαντήσει (οδηγία ΕΕ).

Ο πορτιέρης που δεν κοιτά την ταυτότητα

Πώς αποδεικνύεις ότι είσαι πάνω από 15 χωρίς να δώσεις την ταυτότητά σου σε μια εταιρεία; Σκέψου τον πορτιέρη ενός κλαμπ: δεν τον ενδιαφέρει το όνομά σου ούτε η διεύθυνσή σου, χρειάζεται μόνο ένα «ναι» στο αν περνάς το όριο. Στο ψηφιακό αντίστοιχο υπάρχουν τρεις κρίκοι. Ένας έμπιστος εκδότης, όπως το κράτος, ελέγχει την ηλικία μία φορά. Το πορτοφόλι στο κινητό κρατά ένα ψηφιακό διαπιστευτήριο. Η πλατφόρμα λαμβάνει μόνο μια επαληθεύσιμη απάντηση «αληθές» ή «ψευδές».

Αυτή την επιλεκτική αποκάλυψη περιγράφει η ευρωπαϊκή σύσταση για τον έλεγχο ηλικίας (σύσταση ΕΕ). Αν όμως η απόδειξη κουβαλά ένα στοιχείο που ξεχωρίζει μόνιμα τον χρήστη, ή αν κάθε έλεγχος καταγράφεται έτσι ώστε να ενώνονται οι επισκέψεις του, ο πορτιέρης γίνεται ημερολόγιο του πού πήγες. Το ελληνικό σχέδιο δεν λέει τίποτα από αυτά. Δεν περιγράφει τη ροή του ελέγχου, πόσο θα κρατιούνται τα δεδομένα, τι κάνει ένα παιδί χωρίς κατάλληλο κινητό ή πώς διορθώνεται ένας λανθασμένος αποκλεισμός.

Το ίδιο κενό υπάρχει στην επιβολή. Το άρθρο 5 αναθέτει την εποπτεία στο Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης και στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων. Δεν ορίζει όμως πώς μια παράβαση φτάνει στην αρχή της χώρας όπου έχει την έδρα της η πλατφόρμα (σχέδιο νόμου). Το κενό αυτό έχει πρακτική σημασία, γιατί οι μεγάλες πλατφόρμες δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα μέσω εγκατάστασης σε άλλο κράτος μέλος. Ο DSA δίνει σε εκείνο το κράτος την εποπτεία για παραβάσεις του ίδιου του κανονισμού, όχι για ένα ελληνικό όριο, και ούτε το ανώτατο πρόστιμο 6% που προβλέπει εφαρμόζεται αυτόματα (DSA).

Το πόσο μετράει ποιος κάνει τον έλεγχο φαίνεται στην Αυστραλία, που εφαρμόζει ήδη δικό της ηλικιακό όριο. Περίπου δύο στα τρία παιδιά που είχαν ήδη λογαριασμό σε Facebook, Instagram, Snapchat ή TikTok τον κράτησαν. Δύο στους τρεις γονείς τους είπαν ότι δεν είχε ζητηθεί ακόμη κανένας έλεγχος ηλικίας (eSafety).

Το συμπέρασμα από την Αυστραλία είναι ότι ένα ηλικιακό όριο πιάνει μόνο τα παιδιά των οποίων κάποιος ελέγχει πράγματι την ηλικία. Το ελληνικό κείμενο, όπως κατατέθηκε, δεν ορίζει ακόμη ποιος θα κάνει αυτόν τον έλεγχο.