Το πρόγραμμα Τσίπρα κοστίζει 7,4 ή 13 δισ.;

Ο Αλέξης Τσίπρας παρουσίασε στη Θεσσαλονίκη το οικονομικό πρόγραμμα του νέου του κόμματος, της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης (ΕΛΑΣ), και μέσα σε λίγες ώρες η κόντρα με την κυβέρνηση μετατοπίστηκε από το «τι υπόσχεται» στο «πόσο κοστίζει». Το επίμαχο είναι αν οι δύο πλευρές μιλούν καν για το ίδιο πράγμα (σε συνέχεια της παρουσίασης στη ΔΕΘ, To Brief). Κι όλα κρέμονται από έναν αριθμό: 130 εκατομμύρια ευρώ.

Τόσο είναι το περιθώριο που αφήνει το ίδιο το πρόγραμμα. Η αριθμητική της ΕΛΑΣ είναι απλή: μικτό κόστος μέτρων 7,4 δισ. ευρώ για την τετραετία 2027-2030, μείον 1,9 δισ. μόνιμα νέα έσοδα, δίνει καθαρή δαπάνη 5,5 δισ. έναντι 5,6 δισ. δημοσιονομικού χώρου (Euro2day, Ethnos). Ο δημοσιονομικός χώρος είναι το περιθώριο που εκτιμά μια χώρα ότι μπορεί να ξοδέψει χωρίς να σπάσει τους ευρωπαϊκούς κανόνες· εδώ, το υπόλοιπο είναι μόλις 130 εκατ. Σε ένα σχέδιο 5,6 δισ., μία λανθασμένη παραδοχή το μηδενίζει. Εκεί ακριβώς χτυπά η κυβέρνηση.

Δύο αριθμοί που δεν συγκρίνονται

Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης μίλησε για «νέο κόλπο εξαπάτησης» και ισχυρίστηκε ότι το ετήσιο κόστος φτάνει τα 13 δισ. ευρώ (Naftemporiki, Business Daily). Όμως τα 13 δισ. είναι ετήσιος αριθμός, ενώ τα 7,4 δισ. της ΕΛΑΣ είναι τετραετές άθροισμα με σταδιακή εφαρμογή. Δεν είναι το ίδιο ρολόι.

Και δεν είναι το ίδιο είδος κόστους. Το κυβερνητικό «13 δισ.» αθροίζει τρία ανόμοια πράγματα. Πρώτον, καθαρές μόνιμες ετήσιες δαπάνες, όπως αυξήσεις σε γιατρούς και εκπαιδευτικούς, ΦΠΑ 6% σε βασικά είδη και έκπτωση φόρου για οικογένειες, που φτάνουν περίπου τα 5,6 δισ. τον χρόνο. Δεύτερον, πολυετείς επενδύσεις: 1,5 δισ. ετησίως για προσιτή κατοικία, δηλαδή 6 δισ. στην τετραετία, ένα επενδυτικό πρόγραμμα και όχι μόνιμη δαπάνη σαν τις μισθολογικές αυξήσεις (Protothema). Τρίτον, ανακατανομές πόρων μέσα στο ίδιο το κράτος, όπως το τέλος ανθεκτικότητας που περνά στους δήμους (Parapolitika). Βάζοντας τα πάντα στην ίδια στήλη, το άθροισμα φουσκώνει.

Το «πότε» και το «πάνω σε τι»

Πέρα από το μέγεθος, οι δύο πλευρές διαφωνούν και για το πότε. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι μέτρα που παρουσιάστηκαν ως άμεσα, όπως η μηδενική συμμετοχή συνταξιούχων στα φάρμακα και οι προσλήψεις εκπαιδευτικών, στο ανεπίσημο κείμενο εργασίας της ΕΛΑΣ (το non-paper) κοστολογούνται για το 2029, ενώ η μείωση προκαταβολής φόρου νομικών προσώπων πηγαίνει στο 2030 (Το Ποντίκι). Η ΕΛΑΣ απαντά ειρωνικά: «Μεγάλη η ανακάλυψη ότι ένα τετραετές πρόγραμμα έχει τέσσερα χρόνια εφαρμογής» (In.gr). Ποιος έχει δίκιο κρίνεται μόνο από τον πίνακα δαπανών ανά μέτρο και ανά έτος, που δεν έχει εμφανιστεί δημόσια.

Η πιο κρίσιμη παραδοχή, όμως, είναι η «πατριωτική εισφορά»: ένα ευρώ τον χρόνο για κάθε εκατό ευρώ καθαρής περιουσίας του πλουσιότερου 1% (CNN Greece). Η καθαρή περιουσία είναι απόθεμα (αξία περιουσιακών στοιχείων μείον χρέη). Το εισόδημα είναι ροή. Η ΕΛΑΣ επικαλείται στοιχεία που δίνουν στο 1% περίπου 202 δισ. καθαρής περιουσίας, άρα ένα 1% βγάζει θεωρητικά περίπου 2 δισ. (Dnews). Ο υπουργός Άκης Σκέρτσος αντέτεινε μετρώντας τον ίδιο συντελεστή στο δηλωμένο ετήσιο εισόδημα του 1%, περίπου 14,5 δισ., απ' όπου βγαίνουν μόλις 145 εκατ. Οι δύο πλευρές δεν διαφωνούν στο ποσοστό· φορολογούν διαφορετικό πράγμα.

Το χειρότερο για την ΕΛΑΣ είναι ότι και τα ίδια τα 2 δισ. είναι ακαθάριστη οροφή, όχι μόνιμο έσοδο: δεν έχει οριστεί κατώφλι υπαγωγής, εξαιρέσεις πρώτης κατοικίας ή επιχειρήσεων, ούτε κανόνες αποτίμησης της περιουσίας (Enikos). Γι' αυτό η ΕΛΑΣ την κρατά εκτός του βασικού λογαριασμού. Ακόμη και τα μεγέθη που επικαλείται δεν κλείνουν μεταξύ τους: το ίδιο μερίδιο 24,27% ενός συνολικού πλούτου γύρω στα 969 δισ. βγάζει για το 1% περίπου 235 δισ., όχι 202.

Η Ελλάδα δεν έχει σήμερα φόρο καθαρής περιουσίας, και η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει το δίλημμα. Στην Ισπανία ο αντίστοιχος φόρος αποδίδει 2 με 3 δισ. τον χρόνο· στην Ελβετία περίπου 9,5 δισ., γύρω στο 1,2% του ΑΕΠ, αλλά μόνο επειδή εκεί αγγίζει σχεδόν όλους και όχι μόνο το πλουσιότερο 1% (Euronews). Στενή βάση σημαίνει εύθραυστα έσοδα· ευρεία βάση σημαίνει άλλη πολιτική υπόσχεση.

Την ερχόμενη Δευτέρα η ΕΛΑΣ στέλνει το πρόγραμμα στο Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο, τον ανεξάρτητο φορέα που ελέγχει τα δημοσιονομικά μεγέθη, ζητώντας πλήρη αξιολόγηση της κοστολόγησης (The TOC). Άμεση απάντηση πάντως δεν θα υπάρξει: ο πρόεδρός του, Φραγκίσκος Κουτεντάκης, λέει ότι η επίσημη κοστολόγηση μπορεί να ξεκινήσει το νωρίτερο την 1η Νοεμβρίου (SKAI). Μέχρι τότε, ούτε το αναλυτικό κείμενο της ΕΛΑΣ ούτε ο πίνακας του ΥΠΟΙΚ για τα 13 δισ. έχουν εμφανιστεί δημόσια. Και τα δύο νούμερα, το 7,4 και το 13, δεν είναι δύο απαντήσεις στην ίδια ερώτηση· είναι δύο διαφορετικές ερωτήσεις. Θα τις συμφιλιώσουν μόνο δύο χαρτιά που σήμερα λείπουν: ο πίνακας δαπανών ανά μέτρο και ανά έτος, και το σχέδιο του φόρου περιουσίας με κατώφλι, εξαιρέσεις και κανόνες αποτίμησης. Χωρίς αυτά, το περιθώριο των 130 εκατομμυρίων δεν ελέγχεται· απλώς δηλώνεται.