Ο Νετανιάχου ζητά σχέδιο για πιθανές τραπεζικές κυρώσεις

Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου είπε σε τηλεοπτική συνέντευξη, λίγες ημέρες πριν από τις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου, ότι «μπορεί να υπάρξουν τραπεζικές κυρώσεις» κατά της χώρας του. Πρόσθεσε ότι το Ισραήλ χρειάζεται μια «οικονομία παράκαμψης» και ανέφερε το blockchain (το ψηφιακό καθολικό πάνω στο οποίο λειτουργούν τα κρυπτονομίσματα) ως «μία από» τις δυνατότητες (TV10). Τα διεθνή μέτρα που ισχύουν σήμερα αφορούν το εμπόριο με τους ισραηλινούς οικισμούς στη Δυτική Όχθη, και καμία κύρωση σε ισραηλινή τράπεζα δεν έχει εντοπιστεί δημόσια. Το σχέδιο που ζητά ο Νετανιάχου αφορά επομένως ένα σενάριο πολύ ευρύτερο από όσα έχουν αποφασιστεί.

Η δήλωση έγινε στην εκπομπή «Σόγκριμ Σουκ». Ο δημοσιογράφος Ρόι Κατς τον ρώτησε αν οι κυρώσεις μπορούν να περάσουν στο χρηματοπιστωτικό σύστημα και ο Νετανιάχου απάντησε: «Έχω ήδη ζητήσει να ετοιμαστεί το σχέδιο γι' αυτό» (Mako). Δεν είπε σε ποιον το ζήτησε, ούτε ότι το σχέδιο είναι έτοιμο.

Την επομένη, το Ynet μετέδωσε, επικαλούμενο αξιωματούχους, ότι τα υπηρεσιακά στελέχη δεν γνώριζαν ούτε σχέδιο ούτε ομάδα εργασίας (Ynet). Η Τράπεζα του Ισραήλ, η κεντρική τράπεζα της χώρας, δεν έχει πάρει δημόσια θέση.

Τι έχει πράγματι αποφασιστεί

Η δήλωση έρχεται ενώ η κυβέρνηση κλιμακώνει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Δυτική Όχθη (To Brief). Εκεί βρίσκονται οι οικισμοί, δηλαδή ισραηλινές κοινότητες χτισμένες σε κατεχόμενο έδαφος. Στις 8 Σεπτεμβρίου δώδεκα χώρες, ανάμεσά τους η Βρετανία, η Γαλλία, η Ισπανία και ο Καναδάς, δήλωσαν ότι σκοπεύουν να περιορίσουν σε εθνικό επίπεδο το εμπόριο αγαθών των οικισμών ή να στηρίξουν αντίστοιχους ευρωπαϊκούς περιορισμούς (κοινή δήλωση). Η ίδια η δήλωση δεν έθεσε τίποτα σε ισχύ.

Όπου τα μέτρα εφαρμόζονται, είναι στενά και τελωνειακά. Η Ισπανία έχει από τον Σεπτέμβριο του 2025 νόμο που απαγορεύει τις εισαγωγές από τους οικισμούς. Για να ξεχωρίζει το προϊόν του οικισμού από το ισραηλινό, ο νόμος ζητά πόλη και ταχυδρομικό κώδικα σε κάθε τελωνειακή δήλωση (BOE). Στη Βρετανία, η ειδική απαγόρευση εισαγωγών και τα μέτρα για υπηρεσίες και ακίνητα βρίσκονται ακόμη υπό προετοιμασία (Βιβλιοθήκη της Βουλής των Κοινοτήτων). Το κόστος ενός τέτοιου μέτρου πέφτει πρώτα στους παραγωγούς των οικισμών και στους εισαγωγείς τους.

Στο Λονδίνο έχει αλλάξει και κάτι γενικότερο. Από τις 15 Οκτωβρίου ισχύει μηχανισμός στοχευμένων κυρώσεων για σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή του ανθρωπιστικού δικαίου (κανονισμός 2026/1071). Ο κανονισμός δεν αναφέρει ρητά τους οικισμούς. Για όποιον παρέχει χρηματοοικονομική υπηρεσία εξετάζει αν γνώριζε ή είχε εύλογη αιτία να υποπτεύεται ότι συμβάλλει σε συγκεκριμένη παραβίαση. Ακόμη κι έτσι, πρέπει πρώτα να γίνει ονομαστική καταχώριση για να παγώσει οποιοδήποτε κεφάλαιο, άρα κανένα δάνειο στη Δυτική Όχθη δεν οδηγεί αυτομάτως σε κύρωση. Ως σήμερα, οι βρετανικές κυρώσεις για τη βία των εποίκων έχουν κατονομάσει δίκτυα και φορείς χρηματοδότησης, όχι τράπεζες (βρετανικό ΥΠΕΞ).

Γιατί μπαίνουν στη συζήτηση οι τράπεζες

Η σύνδεση των τραπεζών με τους οικισμούς είναι τεκμηριωμένη. Η Human Rights Watch κατέγραψε το 2018 ότι ισραηλινές τράπεζες χρηματοδοτούσαν οικοδομικά έργα, στεγαστικά δάνεια και δάνεια προς τοπικά συμβούλια οικισμών. Ένα από τα παραδείγματά της ήταν πιστωτικό πλαίσιο της Leumi για 130 κατοικίες στο Αλφέι Μενάσε, ύψους περίπου 185 εκατ. σέκελ, σύμφωνα με έγγραφα του 2015 (HRW). Οι κατασκευαστές παίρνουν κεφάλαια, τα συμβούλια υποδομές και οι τράπεζες τόκους. Πόσο μεγάλη είναι σήμερα αυτή η έκθεση δεν το έχει δημοσιοποιήσει κανείς, αφού τα επίσημα στοιχεία δεν απομονώνουν τα δάνεια στους οικισμούς.

Ο πιο ρεαλιστικός δρόμος πίεσης δεν περνά από μια επίσημη απόφαση. Ο πρώην επόπτης τραπεζών Γιαΐρ Αβιντάν εκτιμά ότι ξένες τράπεζες θα μπορούσαν να περιορίσουν μόνες τους τις σχέσεις τους με ισραηλινές, από φόβο ότι θα παραβιάσουν κανόνες συμμόρφωσης (Ynet). Πρόκειται για πιθανότητα, όχι για καταγεγραμμένη διακοπή. Οι ΗΠΑ, ο μεγαλύτερος κόμβος του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος, κινούνται αντίθετα: ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο είπε ότι η Ουάσιγκτον δεν θα ακολουθήσει το βρετανικό μέτρο (Politico).

Πού σταματά το blockchain

Ένα δίκτυο blockchain μεταφέρει πληρωμές μόνο ανάμεσα σε όσους το αποδέχονται. Για να πληρωθεί ένας Γερμανός προμηθευτής σε ευρώ, κάποιος πρέπει να μετατρέψει τα σέκελ, να διαθέτει ρευστότητα και να έχει νόμιμη πρόσβαση σε τράπεζα ή πάροχο πληρωμών. Η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών (BIS) διαπιστώνει ότι η μετατροπή και η ανάληψη μπορούν να εξαλείψουν το πλεονέκτημα κόστους ακόμη και των stablecoins, των ψηφιακών μαρκών που συνδέονται με το δολάριο (BIS). Όπως σημειώνει ο Αβιντάν, το δίκτυο δεν καταργεί ούτε τις νομικές υποχρεώσεις των τραπεζών.

Η «οικονομία παράκαμψης» χρειάζεται τελικά ακριβώς εκείνους που θέλει να παρακάμψει: ξένες τράπεζες πρόθυμες να αλλάξουν σέκελ σε ευρώ και δολάρια και έτοιμες να ρισκάρουν τη δική τους συμμόρφωση για να το κάνουν.