Αλβανία: φοιτητική οργή, Βουλή σε αναβολή

Στις 15 Οκτωβρίου, την τρίτη ημέρα φοιτητικών κινητοποιήσεων στην Αλβανία, διαδηλώσεις έγιναν σε επτά πόλεις, σύμφωνα με προειδοποίηση της αμερικανικής πρεσβείας (Euronews Albania). Ο πρωθυπουργός Έντι Ράμα απέρριψε το αίτημα των διαδηλωτών να παραιτηθεί (Al Jazeera). Η Βουλή ανέβαλε τη συνεδρίαση της ημέρας για τις 22 Οκτωβρίου (Top Channel). Μαζί μετατέθηκε και η επείγουσα επερώτηση προς τον υπουργό Εσωτερικών Έρβιν Ντέμο, ο οποίος ελέγχει την αστυνομία (RTSH).

Η αρχή ήταν μικρή. Στις 13 Οκτωβρίου φοιτητές συγκεντρώθηκαν έξω από το υπουργείο Παιδείας στα Τίρανα. Την επομένη μποϊκόταραν τα μαθήματα, η πορεία απλώθηκε στο κέντρο και το υπουργείο πήρε φωτιά (To Brief). Την τρίτη μέρα οι συγκρούσεις έφτασαν κοντά στη Βουλή: η αστυνομία έριξε δακρυγόνα και ορισμένοι διαδηλωτές πέταξαν πέτρες (Euronews Albania).

Από τα δίδακτρα στην ακρίβεια

Τα πρώτα αιτήματα αφορούσαν τα πανεπιστήμια: δίδακτρα, εστίες, οικονομική στήριξη, δουλειά μετά το πτυχίο. Την τρίτη μέρα άλλαξε το ποιος κατέβαινε στον δρόμο. Μαθητές λυκείου μπήκαν στις πορείες, και νέοι από την Κάμζα και άλλες πόλεις ταξίδεψαν ως την πρωτεύουσα (AP). Στις μαρτυρίες τους, δίπλα στα δίδακτρα, ακούγονται πια οι τιμές και η διαφθορά. Η οργανώτρια Αρβίνα Λλέσι συνέδεσε την κινητοποίηση με την «Επανάσταση των Φλαμίνγκο», το αντικυβερνητικό κύμα που ξεκίνησε το καλοκαίρι με αφορμή τη λιμνοθάλασσα της Νάρτας (DW).

Το Δημοκρατικό Κόμμα του Σαλί Μπερίσα ζητά μεταβατική κυβέρνηση, πρόωρες εκλογές και διάλυση της Βουλής, και προσφέρει νομική βοήθεια στους συλληφθέντες (CNA). Στις πορείες όμως ακούστηκαν και συνθήματα κατά της αντιπολίτευσης (DW). Στον δρόμο βρίσκονται μαθητές, φοιτητές, νέοι από άλλες πόλεις, και ένα κόμμα που θέλει να εισπράξει την οργή τους. Το πλήθος μοιράζεται παράπονα, όχι ηγεσία.

«Είχαμε εκλογές πέρυσι, όχι επανάσταση», απάντησε γραπτώς ο Ράμα στο Reuters. Δήλωσε πρόθυμος να συζητήσει το κόστος της εκπαίδευσης και ξεχώρισε τα αιτήματα από τις επιθέσεις σε δημόσια κτίρια (Reuters μέσω ThePrint). Ο αρχηγός της αστυνομίας, Σκέντερ Χίτα, έδωσε άλλη εξήγηση. Μέτρησε 71 τραυματίες αστυνομικούς στο τριήμερο και απέδωσε τις διαδηλώσεις σε «σκοτεινούς» παράγοντες εντός και εκτός χώρας, χωρίς να τους κατονομάσει ή να δείξει στοιχεία (BIRN). Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση δέχεται να συζητήσει τα δίδακτρα, όχι την εξουσία της.

Η επερώτηση που περιμένει

Ο πρόεδρος της Βουλής Νίκο Πελέσι αιτιολόγησε την αναβολή με πληροφορίες των αρχών για κινδύνους δημόσιας ασφάλειας (Top Channel, Reuters μέσω ThePrint). Τα στοιχεία στα οποία στηρίχτηκε δεν δημοσιοποιήθηκαν. Οι συγκρούσεις κάνουν την ανησυχία εύλογη, και τίποτα δεν αποδεικνύει ότι η αναβολή έκρυβε άλλο κίνητρο. Το αποτέλεσμα όμως είναι συγκεκριμένο: ο Ντέμο δεν θα απαντήσει στους βουλευτές για μία εβδομάδα, την ώρα που η δράση της αστυνομίας ήδη ερευνάται.

Η έρευνα αφορά έναν 19χρονο που τραυματίστηκε κοντά στη Βουλή. Πέντε αστυνομικοί τέθηκαν σε διαθεσιμότητα και άρχισαν πειθαρχική και εισαγγελική έρευνα (RTSH). Η διαθεσιμότητα δεν είναι πόρισμα ενοχής. Στις 14 Οκτωβρίου η Αντιπροσωπεία της ΕΕ ζήτησε αναλογική αστυνόμευση και έρευνα για καταγγελίες υπερβολικής βίας κατά διαδηλωτών και δημοσιογράφων (AP). Την επομένη καταδίκασε τη βία και τις ζημιές και πρότεινε διάλογο, χωρίς να επαναλάβει ρητά εκείνο το αίτημα (BIRN).

Το ζήτημα δεν μένει εσωτερικό. Η ΕΕ εξετάζει ακριβώς αυτό, το πώς φέρεται η αστυνομία στους διαδηλωτές και αν τη ελέγχει η Βουλή, στα λεγόμενα «θεμελιώδη». Είναι η ομάδα ενταξιακών κεφαλαίων για το κράτος δικαίου και τους δημοκρατικούς θεσμούς, και από αυτήν εξαρτάται ο ρυθμός όλης της διαπραγμάτευσης (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Τα βασικά βήματα τα αποφασίζουν οι κυβερνήσεις των κρατών μελών (Συμβούλιο της ΕΕ). Ανάμεσά τους είναι και η Αθήνα, που έχει συνδέσει τη στήριξή της με το κράτος δικαίου και τα δικαιώματα της ελληνικής μειονότητας, όπως είχε δηλώσει ο Γιώργος Γεραπετρίτης στις 17 Ιουνίου (ΣΚΑΪ).

Οι διαπραγματεύσεις πάντως συνεχίζονται. Στις 13 Οκτωβρίου, την ημέρα που ξεκίνησαν οι διαδηλώσεις, η Αλβανία έκλεισε προσωρινά το ενταξιακό κεφάλαιο 20, δηλαδή τους κανόνες για την επιχειρηματική και βιομηχανική πολιτική (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Ως τώρα δεν έχει ανακοινωθεί καμία απόφαση που να αλλάζει τον ενταξιακό ρυθμό, ούτε νέα ελληνική δήλωση. Η αναβολή μίας συνεδρίασης δεν φέρνει αυτόματα ποινή.

Μέχρι να εμφανιστεί ο Ντέμο στη Βουλή, το πιο χειροπιαστό βήμα λογοδοσίας είναι η έρευνα για τον τραυματισμό του 19χρονου, που ακόμη δεν έχει πόρισμα. Αυτή η έρευνα, και όχι οι ανακοινώσεις, θα δείξει αν η αλβανική αστυνομία λογοδοτεί για όσα έκανε στον δρόμο. Και αυτή μπορούν να ζυγίσουν οι κυβερνήσεις που αποφασίζουν για την ένταξη της χώρας.