Συγκυβερνήτης επιτέθηκε με τσεκούρι στο πιλοτήριο

Η εισαγγελία των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων ανακοίνωσε στις 3 Οκτωβρίου ότι στην πτήση FZ1073 της Flydubai ο συγκυβερνήτης επιτέθηκε στον κυβερνήτη μέσα στο πιλοτήριο με τσεκούρι έκτακτης ανάγκης. Σύμφωνα με την ίδια ανακοίνωση, προσπάθησε να πάρει τον έλεγχο του αεροσκάφους, και η εισαγγελία χαρακτηρίζει την πράξη απόπειρα τρομοκρατικής ενέργειας (WAM). Είναι η πρώτη επίσημη περιγραφή ενός σεναρίου για το οποίο οι άμυνες της πολιτικής αεροπορίας δεν έχουν σχεδιαστεί: ο κίνδυνος δεν ήρθε από την καμπίνα, αλλά από τη θέση δίπλα στον κυβερνήτη. Το γιατί, όπως παραδέχεται η ίδια η εισαγγελία, μένει ανοιχτό.

Για όποιον δεν παρακολούθησε την αρχή: η πτήση αναχώρησε από το Ντουμπάι για το Τελ Αβίβ το πρωί της 30ής Σεπτεμβρίου και έχασε απότομα ύψος. Προσγειώθηκε εκτάκτως στο Ταμπούκ της Σαουδικής Αραβίας και από εκεί οι δύο πιλότοι μεταφέρθηκαν σε νοσοκομείο (ABC). Επιβάτες ακινητοποίησαν τον φερόμενο δράστη και μέλη πληρώματος που ταξίδευαν στην πτήση έφεραν το αεροσκάφος στο έδαφος (To Brief).

Από το «αν» στο «σχέδιο»

Μέσα σε δύο ημέρες άλλαξε η ουσία της υπόθεσης. Την 1η Οκτωβρίου ο γενικός εισαγγελέας είχε διατάξει να ερευνηθεί αν υπήρχαν τρομοκρατικός σκοπός και προηγούμενος σχεδιασμός (WAM, 1/10). Στις 3 Οκτωβρίου μίλησε πια για συγκυβερνήτη που «άρχισε να εκτελεί σχέδιο». Άφησε όμως ρητά υπό εξέταση τα κίνητρα, τις διασυνδέσεις και τα ψηφιακά στοιχεία, ενώ δεν κατονομάζει τον άνθρωπο ούτε περιγράφει κάποιον χειρισμό του (WAM, 3/10).

Η εικόνα από το εσωτερικό του πιλοτηρίου στηρίζεται, προς το παρόν, σε μαρτυρίες. Ο τραυματισμένος κυβερνήτης Σμιτ Ματσάρ είπε σε συνομιλία με τον Ινδό πρωθυπουργό ότι, πεσμένος στο πάτωμα και νιώθοντας το αεροσκάφος να βυθίζεται, κατάφερε να ανοίξει την πόρτα (CNN). Ποιος μπήκε πρώτος και ποιος κρατούσε τα χειριστήρια σε κάθε φάση της καθόδου δεν έχει ακόμη ξεκαθαρίσει.

Γιατί η θωρακισμένη πόρτα δεν έφτανε

Αυτή η λεπτομέρεια με την πόρτα εξηγεί γιατί η υπόθεση απασχολεί όλη την αεροπορία. Οι ενισχυμένες πόρτες πιλοτηρίου λειτουργούν σαν το θησαυροφυλάκιο μιας τράπεζας: κρατούν έξω όποιον έρχεται από την καμπίνα, αλλά δεν προστατεύουν από όποιον βρίσκεται ήδη μέσα. Στην FZ1073, η πόρτα που υπάρχει για να κρατά τον κίνδυνο έξω κρατούσε έξω και τη βοήθεια, ώσπου την άνοιξε ο ίδιος ο τραυματισμένος κυβερνήτης.

Η αεροπορία έχει ξαναδεί απειλή από μέσα. Στη Germanwings 9525 ο συγκυβερνήτης έμεινε μόνος του και κλείδωσε απ' έξω τον κυβερνήτη (BEA). Η EASA απάντησε με οδηγίες για παρουσία δεύτερου προσώπου στο πιλοτήριο ή για ισοδύναμα μέτρα (EASA). Η FZ1073 ξεφεύγει και από αυτή τη λογική, γιατί οι δύο πιλότοι ήταν μαζί όταν έγινε η επίθεση.

Το ίδιο το όπλο προσθέτει ακόμη ένα ερώτημα. Το τσεκούρι έκτακτης ανάγκης υπάρχει για να ανοίγει δρόμο σε περίπτωση φωτιάς ή ζημιάς. Κανονισμός που επικαλείται το India Today απαιτεί τουλάχιστον ένα τσεκούρι ή λοστό στον θάλαμο πληρώματος σε αεροσκάφη άνω των 5.700 κιλών ή με περισσότερες από εννέα θέσεις επιβατών (India Today). Η εισαγγελία λέει μόνο ότι χρησιμοποιήθηκε μέσα στο πιλοτήριο. Δεν λέει ότι ήταν αποθηκευμένο εκεί, ούτε πώς βρέθηκε στα χέρια του δράστη (WAM).

Τι μένει άγνωστο

Το όνομα που κυκλοφορεί, ο Ομανός Χαμάμ αλ Χαμάμι, προέρχεται από ανώνυμες πηγές του AP, όχι από τις αρχές των Εμιράτων. Οι ίδιες πηγές αναφέρουν ότι είχε απομακρυνθεί από εκπαίδευση ή πτητικά καθήκοντα στην Oman Air λόγω ανησυχιών για εξτρεμιστικές απόψεις (AP). Τα δημοσιεύματα διαφωνούν για το πότε και το πώς έγινε αυτή η απομάκρυνση. Η Oman Air δεν το είχε επιβεβαιώσει δημόσια μέχρι τις 3 Οκτωβρίου (ABC News). Δεν έχει επίσης δημοσιοποιηθεί τι γνώριζαν η Flydubai και η GCAA, η αρχή πολιτικής αεροπορίας των Εμιράτων, όταν τον προσέλαβαν και του χορήγησαν άδεια.

Για το κίνητρο κυκλοφορούν ισχυρισμοί, όχι αποδείξεις. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου υποστήριξε ότι ο συγκυβερνήτης είχε ριζοσπαστικοποιηθεί και πιθανότατα ήθελε να ρίξει το αεροσκάφος, χωρίς να παρουσιάσει στοιχεία (BBC). Το CNN εντόπισε, σε προφίλ που απέδωσε στον πιλότο, εικόνες προσώπων συνδεδεμένων με την Αλ Κάιντα. Δηλώνει όμως ότι δεν γνωρίζει ποιος τις ανάρτησε (CNN). Οι αναρτήσεις αυτές δεν αποδεικνύουν ούτε οργανωτική σύνδεση ούτε πρόθεση συντριβής.

Για τους ταξιδιώτες, η άμεση συνέπεια είναι πρακτική. Η Flydubai έχει αναστείλει τις πτήσεις της προς και από το Ισραήλ όσο διαρκεί η έρευνα και δεν έχει ανακοινώσει κριτήριο για την επανέναρξή τους (Flydubai).

Η εισαγγελία απάντησε στο τι συνέβη μέσα στο πιλοτήριο. Το πώς ένας άνθρωπος, για τον οποίο υπήρχαν ήδη ανησυχίες σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, κάθισε στη δεξιά θέση είναι πλέον ερώτημα για την Oman Air, τη Flydubai και την GCAA. Η απάντηση δεν θα βρεθεί στην πόρτα του πιλοτηρίου, αλλά σε έναν φάκελο πρόσληψης.