Σύνοδος ΕΕ χωρίς συμφωνία για προϋπολογισμό και ενέργεια

Οι ηγέτες των «27» έκλεισαν την Παρασκευή τη διήμερη Σύνοδο στις Βρυξέλλες με κοινές κατευθύνσεις και αναθέσεις στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Δεν ενέκριναν όμως τον νέο επταετή προϋπολογισμό, νέα κοινή ενεργειακή επιδότηση ή επιπλέον χρήματα για την Ουκρανία το 2027 (Συμπεράσματα Ευρωπαϊκού Συμβουλίου). Για την Ελλάδα το διακύβευμα είναι πόσα θα φτάνουν από το 2028 σε αγρότες και περιφέρειες, την ώρα που οι πλούσιες χώρες απορρίπτουν το ύψος του λογαριασμού που θα κληθούν να πληρώσουν.

Ενέργεια: κατευθύνσεις, όχι πακέτο

Η ενεργειακή πίεση φαίνεται στα νούμερα. Η χονδρική τιμή του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου ανέβηκε περίπου 62% από τον Ιούνιο ως τον Σεπτέμβριο (ΕΚΤ), και ο πληθωρισμός του Σεπτεμβρίου έφτασε 5,1% στην Ελλάδα έναντι 3,8% στην ευρωζώνη (Eurostat). Οι ηγέτες χαιρέτισαν τρία σχέδια της Επιτροπής: να παραταθεί το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για τις εκτεθειμένες βιομηχανίες, να αξιοποιούνται καλύτερα τα διυλιστήρια και να γίνονται εθελοντικές κοινές αγορές ενέργειας. Σε νέο κοινό πακέτο δεν έφτασαν. Ζητούν συντονισμένη, προσωρινή και στοχευμένη απάντηση και αναθέτουν στην Επιτροπή να εξετάσει πρόσθετα βραχυπρόθεσμα μέτρα, χωρίς προθεσμία (Συμπεράσματα, §§6–8).

Η πιο σκληρή αντιπαράθεση, που κράτησε περίπου τρεις ώρες, αφορούσε το ETS2, το νέο σύστημα που βάζει τιμή στις εκπομπές από τα καύσιμα (Politico). Η Ελλάδα και πέντε ακόμη χώρες, ανάμεσά τους η Ιταλία και η Πολωνία, ζήτησαν να μετατεθεί έως το 2030 λόγω του κόστους για τα νοικοκυριά. Η Φινλανδία, η Δανία και η Σουηδία υπερασπίστηκαν την προβλεψιμότητα για όσους επενδύουν σε καθαρή ενέργεια (Euronews). Το αποτέλεσμα ήταν ενδιάμεσο: θα γίνει νέα αξιολόγηση των επιπτώσεων, χωρίς αναβολή.

Η Αθήνα είχε ήδη κινηθεί μόνη της πριν από τη Σύνοδο. Επιδοτεί το πετρέλαιο θέρμανσης με περίπου 20 λεπτά το λίτρο, σε ένα πακέτο που μαζί με το diesel κοστίζει 46 εκατ. ευρώ (ΚΥΑ, ΦΕΚ Β΄ 6229). Μετά τη Σύνοδο ο πρωθυπουργός μίλησε για επανεκτίμηση ανά δεκαπενθήμερο, χωρίς να ανακοινώσει νέο ποσό (OT).

Ο προϋπολογισμός: μικρότερος, με τα αγροτικά στη θέση τους

Ο πολυετής προϋπολογισμός ορίζει τι μπορεί να ξοδεύει η ΕΕ για επτά χρόνια, από τις αγροτικές ενισχύσεις μέχρι τα έργα στις περιφέρειες. Η Επιτροπή είχε προτείνει 1,763 τρισ. ευρώ σε τιμές 2025. Η ιρλανδική Προεδρία, που συντονίζει τη διαπραγμάτευση, τον κατέβασε σε περίπου 1,622 τρισ., δηλαδή 141 δισ. ή 8% λιγότερα (Euronews). Για την Ελλάδα μετράει πού πέφτουν οι περικοπές. Το ιρλανδικό σχέδιο κρατά τις προτεινόμενες εθνικές κατανομές για γεωργία και συνοχή και περιορίζει άλλες αυξήσεις. Ο ευρύτερος τομέας δαπανών στον οποίο ανήκουν οι δύο πολιτικές μένει γύρω στα 914 δισ., περίπου 3% κάτω από την πρόταση της Επιτροπής, όμως το ποσό αυτό καλύπτει και άλλες δαπάνες εκτός από τη γεωργία και τη συνοχή (Ιρλανδική Προεδρία).

Ακόμη και το μικρότερο ποσό δεν έπεισε όσους πληρώνουν. Ο Σουηδός πρωθυπουργός Ούλφ Κρίστερσον είπε ότι η καθαρή εισφορά της χώρας του θα αυξανόταν σχεδόν 60%, νούμερο που κανείς δεν έχει επαληθεύσει ανεξάρτητα. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς αμφισβήτησε αν τα κράτη αντέχουν τέτοιες εισφορές (AP). Πόσο μεγάλη είναι η αύξηση το έχει υπολογίσει το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο για την αρχική πρόταση της Επιτροπής: οι ετήσιες εθνικές εισφορές θα ανέβαιναν από περίπου 141 σε σχεδόν 209 δισ. ευρώ (ΕΕΣ).

Εδώ η ελληνική διεκδίκηση συγκρούεται με τη διαφωνία για το κόστος. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε ως όρο να μείνουν η Κοινή Αγροτική Πολιτική και η Πολιτική Συνοχής τουλάχιστον στα επίπεδα της Επιτροπής, και είπε ότι τη θέση αυτή συμμερίζονται άλλες 15 χώρες (Πρωθυπουργός, ΕΡΤ). Ένα διαπραγματευτικό σχέδιο όμως δεν εγγυάται το αποτέλεσμα. Επιπλέον, ελληνική κατανομή ανά περιφέρεια ή αγρότη δεν έχει δημοσιοποιηθεί.

Οι ηγέτες βιάζονται, και τα συμπεράσματα εξηγούν γιατί. Αν υπάρξει συμφωνία έως το τέλος του 2026, οι εφαρμοστικοί κανόνες μπορούν να ψηφιστούν μέσα στο 2027 και τα χρήματα να φτάσουν χωρίς διακοπή στους δικαιούχους τον Ιανουάριο του 2028 (Συμπεράσματα, §§34–35). Πρόκειται για πολιτικό στόχο, όχι για νομική προθεσμία. Αν αργήσει το νέο πλαίσιο, η Συνθήκη παρατείνει προσωρινά τα όρια του παλιού (άρθρο 312 ΣΛΕΕ). Για την τελική απόφαση χρειάζονται ομοφωνία και η έγκριση του Ευρωκοινοβουλίου. Ο Αντόνιο Κόστα ανακοίνωσε ειδική συνάντηση για τον προϋπολογισμό στις 26 Νοεμβρίου (Politico).

Ουκρανία: το 2026 καλύφθηκε, το 2027 όχι

Η πίεση προς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, και προς την Αθήνα, να στηρίξουν περισσότερο το Κίεβο δεν είναι καινούργια (To Brief). Για φέτος τα χρήματα υπάρχουν. Το ευρωπαϊκό δάνειο των 90 δισ. ευρώ καλύπτει τη διετία 2026–2027 και επιτρέπει να διατεθούν έως 45 δισ. μέσα στο 2026, υπό όρους (Συμβούλιο της ΕΕ). Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ζήτησε τουλάχιστον 70 δισ. επιπλέον για το 2027 (Interfax-Ukraine). Η Σύνοδος δεν τα ενέκρινε και περιμένει νέα εκτίμηση αναγκών από την Επιτροπή και το ΔΝΤ (Συμπεράσματα, §§21–23).

Η Επιτροπή έχει τώρα τρεις δουλειές: να εξετάσει πρόσθετα ενεργειακά μέτρα, να επανεκτιμήσει το ETS2 και να προτείνει πώς θα καλυφθεί η Ουκρανία το 2027. Ο Κόστα συνεχίζει τη διαπραγμάτευση για τον προϋπολογισμό. Για τον Έλληνα αγρότη και την περιφέρεια που περιμένει έργα συνοχής, η εβδομάδα έφερε ένα καλό και ένα κακό νέο. Το καλό είναι ότι οι περικοπές των 141 δισ. σχεδιάστηκαν ώστε να μην αγγίξουν τα δικά τους κονδύλια. Το κακό είναι ότι οι χώρες που θα πληρώσουν τον λογαριασμό δεν έχουν δεχτεί ακόμη ούτε το μικρότερο ποσό (AP).