Ταμείο Ανάκαμψης: η απορρόφηση τρέχει, το αρχικό σχέδιο μίκρυνε

Τη Δευτέρα 24 Αυγούστου, στο υπουργικό συμβούλιο, η κυβέρνηση παρουσίασε τον απολογισμό του Ταμείου Ανάκαμψης (των ευρωπαϊκών κονδυλίων που πήρε η Ελλάδα μετά την πανδημία για να αλλάξει ενέργεια, υποδομές και δημόσιο) ως πρόγραμμα στην «τελική ευθεία»: 24,6 δισ. ευρώ έχουν ήδη μπει στα ταμεία του κράτους και 253 ορόσημα θεωρούνται εκπληρωμένα (ΥΠΕΘΟ, primeminister.gr). Την ίδια μέρα, το ΠΑΣΟΚ αντέτεινε λίστα με 100 έργα που, όπως λέει, μειώθηκαν, υποβαθμίστηκαν ή απεντάχθηκαν (Naftemporiki). Το παράδοξο είναι ότι μπορεί και οι δύο να λένε αλήθεια ταυτόχρονα, και ο λόγος κρύβεται στον τρόπο με τον οποίο πληρώνει το Ταμείο.

Πληρώνει ορόσημα, όχι υποσχέσεις

Η τελική φάση των οροσήμων έχει δείξει πώς κρίνονται οι πληρωμές (To Brief). Το Ταμείο Ανάκαμψης δεν αποζημιώνει τιμολόγια. Είναι μηχανισμός επίδοσης: η Κομισιόν πληρώνει όταν κρίνει ότι η χώρα πέτυχε τα ορόσημα και τους στόχους του σχεδίου όπως ισχύει νομικά εκείνη τη στιγμή, και το σχέδιο μπορεί να αναθεωρηθεί όταν κάτι «δεν είναι πλέον επιτεύξιμο λόγω αντικειμενικών περιστάσεων» (Κανονισμός RRF).

Τα 24,6 δισ. ευρώ είναι το 68,5% των ευρωπαϊκών κονδυλίων, δηλαδή δείκτης εκταμίευσης από τις Βρυξέλλες προς την Αθήνα (Greece 2.0, Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Τα 253 ορόσημα είναι περίπου τα δύο τρίτα του συνόλου, όχι «σχεδόν ολοκλήρωση» (ProtoThema). Και υπάρχει ένα τρίτο νούμερο που κανένας πανηγυρισμός δεν αναφέρει: η ίδια η Τράπεζα της Ελλάδος προειδοποιούσε μέσα στο 2026 ότι μόλις το ένα τρίτο των πόρων είχε φτάσει στην πραγματική οικονομία (Τράπεζα της Ελλάδος). Εκταμίευση, ορόσημα, χρήμα που φτάνει στον δικαιούχο: τρεις διαφορετικοί αριθμοί. Όταν η κυβέρνηση κυνηγά «πλήρη απορρόφηση», κυνηγά την εκπλήρωση του αναθεωρημένου σχεδίου. Η πληρωμή πιστοποιεί ότι έγινε αυτό που ζητά η τελευταία εκδοχή του συμβολαίου, όχι αυτό που είχε πουληθεί το 2021.

Τι σημαίνει «μίκρυνε» στην πράξη

Στο πρόγραμμα αποθήκευσης ενέργειας για επιχειρήσεις, η δημόσια δαπάνη κόπηκε από 153 σε 27 εκατ. ευρώ, περικοπή σχεδόν 127 εκατ. στο ίδιο μέτρο (Energodromio). Ο στόχος για ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών έπεσε από 83.400 σε 69.730, κατά την καταγραφή του ΠΑΣΟΚ, που υπολογίζει ότι από τα 195 μέτρα του σχεδίου μόνο 62 έμειναν σε μεγάλο βαθμό εντός του αρχικού στόχου (ΠΑΣΟΚ).

Αλλού, το χρήμα δεν χάθηκε αλλά άλλαξε ταμείο. Τα μεγάλα αρδευτικά ΣΔΙΤ βγήκαν από το Ταμείο Ανάκαμψης και συνεχίζονται από άλλες πηγές (Agronews), ενώ το πρόγραμμα προληπτικών εξετάσεων «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» περνά από τον Σεπτέμβριο σε εθνικούς πόρους έως το 2030 (Υπουργείο Υγείας).

Και υπάρχουν οι καθαρές απεντάξεις του Αυγούστου. Η κοινωνική επανένταξη ευάλωτων ομάδων μέσω της ΔΥΠΑ, ύψους 151,6 εκατ. ευρώ, και δύο αρχαιολογικά μουσεία 24 εκατ. βγήκαν από το Ταμείο με αποφάσεις στις 11 Αυγούστου (Euro2day). Το πιο αμφιλεγόμενο είναι το Ψηφιακό Σχολείο των 73,6 εκατ.: η αναθεώρηση μιλούσε για ενίσχυσή του με τεχνητή νοημοσύνη, το ΠΑΣΟΚ όμως καταγγέλλει μεταγενέστερη απένταξη, χωρίς να έχει δημοσιοποιηθεί η ίδια η διοικητική απόφαση (Business Daily). Με το ίδιο περίπου συνολικό ποσό, το ερώτημα είναι πόσο από το αρχικό φυσικό αντικείμενο μίκρυνε, μεταφέρθηκε αλλού ή απεντάχθηκε.

Ποιος προλαβαίνει το ρολόι

Το deadline δεν μοιράζει το ρίσκο ουδέτερα. Καθώς το παράθυρο κλείνει, προβάδισμα έχουν όσοι έχουν ήδη τράπεζα, ίδια κεφάλαια και υπογεγραμμένες συμβάσεις. Τα συμβασιοποιημένα δάνεια είχαν φτάσει τα 13,2 δισ. ευρώ έως τα τέλη Μαΐου (Τράπεζα της Ελλάδος). Και εκεί φαίνεται η συγκέντρωση: 489 συμβάσεις μικρομεσαίων κάλυπταν 5,6 δισ. ευρώ, ενώ 309 συμβάσεις μεγάλων επιχειρήσεων μοιράζονταν περίπου 22 δισ. (To Vima). Χάνουν κυρίως οι αργές, κοινωνικές ή τοπικές παρεμβάσεις που δεν προλαβαίνουν την προθεσμία του Αυγούστου.

Η Ελλάδα δεν είναι εξαίρεση. Η Κομισιόν λέει ότι οι περισσότερες χώρες αναθεώρησαν τα σχέδιά τους για να κρατήσουν μόνο ό,τι παραδίδεται εγκαίρως (Ευρωπαϊκή Επιτροπή), και το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο επισημαίνει ότι το Ταμείο φαίνεται καθαρά στα ορόσημα αλλά θολά στα πραγματικά κόστη και στους τελικούς αποδέκτες (Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο). Η κρίσιμη ερώτηση για την Αθήνα δεν είναι αν έκανε αναθεωρήσεις, αλλά αν αυτές θυσίασαν πιο δύσκολα κοινωνικά αποτελέσματα για χάρη πιο εύκολα εκταμιεύσιμων έργων.

Δεν υπάρχει ένα ενιαίο δημόσιο μητρώο που να δείχνει, ανά έργο, αρχικό στόχο, κάθε αλλαγή, τελικό παραδοτέο και δικαιούχο. Ώσπου να το δώσει η Ειδική Υπηρεσία Συντονισμού του Ταμείου, το «πλήρης απορρόφηση» θα απαντά αν η Ελλάδα έπιασε τα αναθεωρημένα ορόσημα, όχι αν οι πολίτες πήραν αυτό που τους υποσχέθηκαν το 2021.