Από τη χαμένη παράταση ενοικίων στην ισπανική κάλπη

Την Παρασκευή η ισπανική Βουλή απέρριψε τα δύο στεγαστικά διατάγματα της κυβέρνησης. Τη Δευτέρα ο Πέδρο Σάντσεθ απάντησε προκηρύσσοντας πρόωρες εκλογές για τις 29 Νοεμβρίου (Μονκλόα). Μαζί με τα διατάγματα χάθηκε μια διετής παράταση μισθώσεων, η οποία σύμφωνα με κυβερνητική εκτίμηση θα μπορούσε να καλύψει περίπου 1,9 εκατομμύρια συμβόλαια (El País). Για τους ενοικιαστές, το ερώτημα είναι αν κάποια προστασία θα προλάβει την κάλπη.

Η στέγη έγινε το κεντρικό πολιτικό θέμα της Ισπανίας στα τέλη Σεπτεμβρίου. Η έξωση της 87χρονης Μαρικάρμεν Αμπασκάλ έβγαλε χιλιάδες ανθρώπους στους δρόμους, και η καταψήφιση των διαταγμάτων πυροδότησε διαδηλώσεις σε δεκάδες πόλεις (To Brief). Η ίδια η Αμπασκάλ δέχθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου οκταετή μίσθωση με ενοίκιο έως το 30% του καθαρού εισοδήματός της (El Correo).

Τα δύο διατάγματα ίσχυσαν μόλις λίγες ημέρες. Η κατάργησή τους δημοσιεύθηκε στις 2 Οκτωβρίου (BOE, BOE). Μαζί τους χάθηκαν η έκτακτη διετής παράταση ορισμένων μισθώσεων, η αναστολή ορισμένων εξώσεων ευάλωτων νοικοκυριών έως το 2030 και, στο δεύτερο κείμενο, οι διαδοχικές ανανεώσεις συμβολαίων πέντε ή επτά ετών. Στους ενοικιαστές μένει ο βασικός νόμος μισθώσεων, με στενότερους όρους και χρονικά όρια.

Οι έξι ψήφοι που άλλαξαν το αποτέλεσμα

Το πρώτο διάταγμα έπεσε με 178 ψήφους κατά και 172 υπέρ, το δεύτερο με 184 κατά και 166 υπέρ (El País, RTVC). Το Λαϊκό Κόμμα (PP), το Vox, η καταλανική Junts και το ναβαρρέζικο UPN καταψήφισαν και τα δύο. Τη διαφορά ανάμεσα στις δύο ψηφοφορίες την έκαναν οι έξι ψήφοι του PNV και της Coalición Canaria. Τα δύο κόμματα στήριξαν το πρώτο κείμενο αλλά όχι το δεύτερο, για το οποίο η Μαριμπέλ Βακέρο του PNV είπε ότι δεν είχε διαπραγματευτεί επαρκώς.

Η Junts είναι το κρίσιμο κόμμα. Ο Σάντσεθ εξελέγη πρωθυπουργός το 2023 με 179 ψήφους έναντι 171, και οι επτά βουλευτές της Junts ήταν αριθμητικά απαραίτητοι γι' αυτή την πλειοψηφία (Πρακτικά Κογκρέσου). Τώρα η Μίριαμ Νογκέρας ζητά νέο, διαπραγματευμένο κείμενο. Όσο η Junts στέκεται απέναντι σε κεντρική πολιτική της κυβέρνησης, η πλειοψηφία που εξέλεξε τον Σάντσεθ δεν υπάρχει.

Ο Σάντσεθ πέρασε το Σαββατοκύριακο σε διαβουλεύσεις με υπουργούς και στελέχη του PSOE και τη Δευτέρα εμφανίστηκε στη Μονκλόα. Εκεί αναγνώρισε λάθη και ανεκπλήρωτους στόχους και ζήτησε ευρύτερη προοδευτική πλειοψηφία, κατονομάζοντας τη στέγη (δήλωση). Η απόφαση ήταν δική του. Το Σύνταγμα αφήνει την πρόταση διάλυσης στην αποκλειστική ευθύνη του πρωθυπουργού, ενώ ο βασιλιάς εκδίδει τυπικά το διάταγμα, το οποίο ως τη Δευτέρα δεν είχε δημοσιευθεί (Σύνταγμα).

Ο Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχόο, αρχηγός του PP, ισχυρίζεται ότι ο Σάντσεθ κινήθηκε από φόβο για αποκαλύψεις διαφθοράς (El Español). Η καταγγελία δεν έχει τεκμηριωθεί. Η απλούστερη εξήγηση είναι αυτή που δίνουν οι ψηφοφορίες: η κυβέρνηση μειοψηφίας δεν μπορούσε πλέον να περάσει τη βασική της πολιτική. Αντί να κυβερνά με διατάγματα που πέφτουν, επέλεξε να ζητήσει νέα πλειοψηφία.

Τι μπορεί να γίνει ως τις 29 Νοεμβρίου

Η διάλυση της Βουλής δεν κλείνει τον δρόμο για νέα μέτρα. Η κυβέρνηση μπορεί να εκδώσει νέο διάταγμα, επικαλούμενη επείγουσα ανάγκη. Σε αυτή την περίπτωση, η Διαρκής Αντιπροσωπεία (το όργανο που κρατά ορισμένες αρμοδιότητες της Βουλής μετά τη διάλυσή της) πρέπει να το επικυρώσει ή να το καταργήσει μέσα σε 30 ημέρες (Κανονισμός).

Η Αντιπροσωπεία έχει 69 μέλη: 27 του PP, 25 του PSOE μαζί με την πρόεδρο Φρανσίνα Αρμενγκόλ, έξι του Vox, έξι της Sumar και από ένα των ERC, Junts, EH Bildu, PNV και της Μικτής Ομάδας (RTVE, Demócrata). Αν παρευρεθούν όλοι και ψηφίσουν όπως στις 2 Οκτωβρίου, ένα κείμενο σαν το πρώτο περνά με 35 έναντι 34, ενώ ένα κείμενο σαν το δεύτερο, με το PNV απέναντι, πέφτει με 34 έναντι 35 (Europa Press). Πρόκειται για προβολή υπό όρους, όχι για ψηφοφορία που έχει οριστεί.

Η κάλπη θα κρίνει κάτι μεγαλύτερο. Η Sigma Dos, με πεδίο που έκλεισε την 1η Οκτωβρίου, δίνει στο PP σχεδόν 33%, στο PSOE περίπου 26% και στο Vox πάνω από 18%, με προβολή 203 εδρών για PP και Vox μαζί (El Mundo). Η πρωτιά όμως δεν αρκεί για να κυβερνήσει κανείς: το 2023 το PP βγήκε πρώτο με 137 έδρες και έμεινε στην αντιπολίτευση (αποτελέσματα). Ούτε οι δημοσκοπήσεις αποδεικνύουν ότι θα υπάρξει μετεκλογική συμφωνία ανάμεσα στο PP και το Vox.

Αύριο, Τρίτη, το Υπουργικό Συμβούλιο αναμένεται να επαναφέρει στεγαστικά μέτρα, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές (El Independiente, RTVC). Νέο κείμενο δεν έχει δημοσιευθεί. Το Sindicato de Inquilinas, το σωματείο ενοικιαστών, δηλώνει ότι οι εκλογές δεν αλλάζουν τη στρατηγική του και συνεχίζει να χτίζει συμμαχίες για γενική απεργία (HuffPost).

Η Μαρικάρμεν Αμπασκάλ βρήκε διέξοδο με ιδιωτική συμφωνία. Όσοι περίμεναν τη διετή παράταση θα κριθούν πρώτα από την ψήφο ενός Βάσκου βουλευτή και μετά από την κάλπη της 29ης Νοεμβρίου.