Τουρκολιβυκό μνημόνιο: η ανατολική Λιβύη αίρει την αντίρρηση

Η Λιβύη είναι χωρισμένη ανάμεσα σε μια κυβέρνηση στην Τρίπολη και ένα κοινοβούλιο στην ανατολή. Αυτό το κοινοβούλιο, η Βουλή των Αντιπροσώπων, ενέκρινε ομόφωνα στις 20 Οκτωβρίου το μνημόνιο που είχαν υπογράψει η Τρίπολη και η Τουρκία το 2019 για τις θαλάσσιες ζώνες τους. Ταυτόχρονα κατάργησε τις αποφάσεις του 2020 με τις οποίες το απέρριπτε (Reuters). Η Αθήνα χάνει έτσι το επιχείρημα ότι η ανατολική Λιβύη δεν αναγνωρίζει τη συμφωνία. Η γραμμή που χαράζει το μνημόνιο νότια της Κρήτης, ωστόσο, δεν έγινε με αυτή την ψήφο σύνορο που δεσμεύει την Ελλάδα.

Ο εκπρόσωπος της Βουλής εξέδωσε ανακοίνωση για τις αποφάσεις του σώματος (Protagon). Σύμφωνα με αυτήν, η Βουλή κατάργησε την απόφαση 1/2020, που απέρριπτε την κύρωση του μνημονίου, και την 6/2020, που διέκοπτε τις πολιτικές σχέσεις με την Τουρκία. Σε χωριστή ψηφοφορία ενέκρινε το θαλάσσιο κείμενο. Δεν πρόκειται, δηλαδή, για απλή άρση μποϊκοτάζ: η ανατολική Λιβύη δέχεται πλέον ρητά τη γραμμή. Ο αριθμός των ψήφων και τα πρακτικά δεν έχουν δημοσιοποιηθεί.

Μέχρι πρόσφατα η ίδια Βουλή υποστήριζε το αντίθετο. Τον Δεκέμβριο του 2025 ο τότε πρόεδρός της, Ακίλα Σάλεχ, έλεγε ότι το μνημόνιο δεν δέσμευε τη Λιβύη, επειδή η Τρίπολη δεν το είχε υποβάλει ποτέ στο κοινοβούλιο (Libya Alahrar). Στις αρχές Οκτωβρίου 2026 ο Σάλεχ αντικαταστάθηκε στην προεδρία, έπειτα από εσωτερική σύγκρουση για την ηγεσία του σώματος (Al Jazeera). Η χρονική σύμπτωση έχει πολιτικό βάρος, αλλά δεν αποδεικνύει ποιος εισηγήθηκε την ψήφο. Δύο βουλευτές μίλησαν δημόσια στο Reuters και επικαλέστηκαν ενημέρωση από επιτροπές και στρατηγικό όφελος για τη χώρα (Reuters).

Η Άγκυρα δούλευε μεθοδικά προς αυτή την κατεύθυνση. Στις 12 Αυγούστου ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν επισκέφθηκε τη Βεγγάζη και συναντήθηκε με την οικογένεια Χάφταρ, που ελέγχει στρατιωτικά την ανατολή. Εκεί μίλησε δημόσια για τουρκικές επενδύσεις (DHA). Το υλικό συμφέρον είναι ήδη ορατό: η κρατική τουρκική εταιρεία πετρελαίου TPAO κατέχει 40% σε υπεράκτιο τεμάχιο βορειοδυτικά της Βεγγάζης (Offshore Energy). Δεν έχει τεκμηριωθεί ούτε ότι το τεμάχιο επικαλύπτει ελληνικές αξιώσεις ούτε ότι υπήρξε αντάλλαγμα για την ψήφο.

Το πολιτικό κέρδος της Τουρκίας είναι σαφές. Μπορεί πλέον να επικαλείται την υπογραφή της Τρίπολης και την έγκριση του ανατολικού κοινοβουλίου, δηλαδή και των δύο πόλων της χώρας. Ο ερευνητής Τζαλέλ Χαρσαουί χαρακτήρισε την ψήφο καμπή στην εσωτερική λιβυκή πολιτική (Middle East Eye). Καμπή στο εσωτερικό, όμως, δεν σημαίνει ενιαία λιβυκή εξουσία ούτε εφαρμογή της γραμμής στη θάλασσα.

Πού συναντά τις ελληνολιβυκές συνομιλίες

Η Αθήνα διαπραγματεύεται με την Τρίπολη δύο οριοθετήσεις. Η πρώτη αφορά την ΑΟΖ, τη ζώνη όπου ένα κράτος εκμεταλλεύεται τους θαλάσσιους πόρους. Η δεύτερη αφορά την υφαλοκρηπίδα, δηλαδή τα δικαιώματα στον βυθό. Ο τρίτος τεχνικός γύρος στην Αθήνα, στις 27 Ιουλίου, έληξε χωρίς συμφωνία ή δημόσιο χάρτη (ΣΚΑΪ), όπως είχαμε καταγράψει (To Brief). Ως τώρα η ελληνική πλευρά μπορούσε να λέει ότι το μνημόνιο δεν είχε την έγκριση ούτε του ίδιου του λιβυκού κοινοβουλίου· αυτό το επιχείρημα χάθηκε. Ο διάλογος δεν σταματά αυτομάτως, γίνεται όμως δυσκολότερος. Επόμενος γύρος ή επίσημη ελληνική αντίδραση στην ψήφο δεν έχουν δημοσιοποιηθεί.

Το πιο αιχμηρό σημείο βρίσκεται στο ίδιο το κείμενο του μνημονίου. Το άρθρο IV υποχρεώνει τη Λιβύη να ενημερώνει την Τουρκία και να διαβουλεύεται μαζί της πριν οριστικοποιήσει οριοθέτηση ΑΟΖ με τρίτη χώρα. Δεν της δίνει, ωστόσο, ρητά δικαίωμα βέτο (μνημόνιο). Με τη σφραγίδα πλέον και των δύο λιβυκών πόλων, κάθε μελλοντική ελληνολιβυκή συμφωνία θα πρέπει, κατά το κείμενο, να περάσει πρώτα από διαβούλευση με την Άγκυρα.

Οι αντίθετες αξιώσεις μένουν στη θέση τους. Η Αθήνα υποστηρίζει σε επιστολές της στον ΟΗΕ ότι η Κρήτη και άλλα ελληνικά νησιά παράγουν θαλάσσιες ζώνες και παρεμβάλλονται στη γραμμή Τουρκίας-Λιβύης (A/74/758). Η τουρκολιβυκή πλευρά απαντά ότι η οριοθέτηση επιδιώκει δίκαιη λύση και ότι τα νησιά δεν αποκτούν αυτόματα πλήρη επήρεια σε κάθε περίπτωση.

Στην ίδια θάλασσα διεκδικεί και η Αίγυπτος. Στις 6 Αυγούστου 2020 υπέγραψε με την Ελλάδα μερική οριοθέτηση ΑΟΖ (Ahram), ενώ η δική της οριοθέτηση με τη Λιβύη μένει ανοιχτή. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έκρινε το 2019 ότι το μνημόνιο δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη. Πρόκειται όμως για πολιτική θέση, όχι για δικαστική ακύρωση (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο). Καμία από αυτές τις αξιώσεις δεν έχει κριθεί από διεθνές δικαστήριο. Ούτε η καταχώριση του μνημονίου στον ΟΗΕ τις επιλύει (καταχώριση ΟΗΕ).

Η Άγκυρα απέκτησε την έγκριση που της έλειπε εδώ και σχεδόν επτά χρόνια. Για να γίνει όμως η γραμμή νότια της Κρήτης σύνορο, χρειάζεται μια υπογραφή που καμία λιβυκή Βουλή δεν μπορεί να δώσει: της Αθήνας.