Τριπλάσια ευρωπαϊκή συνοριοφυλακή, και επιστροφές εκτός ΕΕ

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε στις 27 Οκτωβρίου να αποκτήσει η Frontex, η υπηρεσία της ΕΕ που συνδράμει τα κράτη στη φύλαξη των εξωτερικών συνόρων και στις επιστροφές, επιχειρησιακό σώμα 30.000 ανθρώπων έως το 2041 (Επιτροπή). Ο στόχος που ισχύει σήμερα είναι 10.000 έως το 2027 (Tagesschau). Για την Ελλάδα, με ανοιχτή τη θαλάσσια διαδρομή Λιβύης-Κρήτης, η πρόταση υπόσχεται ταχύτερη ενίσχυση· τίποτα από αυτά όμως δεν ισχύει ακόμη.

Τα σχέδια είναι δύο: το ένα ξαναγράφει τον κανονισμό της Frontex, το άλλο στήνει ψηφιακό σύστημα για τις υποθέσεις επιστροφής (COM(2026) 1030, COM(2026) 1037). Τα παρουσίασαν η εκτελεστική αντιπρόεδρος Χένα Βίρκουνεν, που υποστήριξε ότι η νέα πραγματικότητα απαιτεί νέα εντολή για την υπηρεσία, και ο επίτροπος Μετανάστευσης Μάγκνους Μπρούνερ (Οπτικοακουστικό αρχείο Επιτροπής).

Ο αριθμός των 30.000 θέλει προσεκτική ανάγνωση. Μόνο 6.000 θα ήταν στελέχη της ίδιας της υπηρεσίας· 7.000 θα αποσπώνται από τα κράτη μέλη και 17.000 θα είναι εθνικοί συνοριοφύλακες σε εφεδρεία (σχέδιο κανονισμού). Πάνω από τους μισούς, δηλαδή, παραμένουν εθνικοί αστυνομικοί που καλούνται όταν χρειαστεί. Και τα περίπου 11,9 δισ. ευρώ για τα έτη 2028 έως 2034 είναι πρόταση για τον επόμενο προϋπολογισμό, όχι εγκεκριμένη πίστωση (Επιτροπή).

Αν πιέσει ξανά η νότια Κρήτη

Σε ένα νέο κύμα αφίξεων από τη Λιβύη, η Αθήνα θα μπορούσε να ζητήσει τη νέα δύναμη ταχείας αντίδρασης: προσωπικό από το ίδιο σώμα, που θα στελνόταν για έως έναν μήνα με απόφαση του εκτελεστικού διευθυντή της Frontex (σχέδιο κανονισμού). Οι αυξημένες αφίξεις δεν την ενεργοποιούν αυτομάτως· χωρίς ελληνικό αίτημα και διαθέσιμο προσωπικό, δεν έρχεται κανείς. Ο Μπρούνερ μίλησε για ενίσχυση σε ώρες αντί για εβδομάδες, αλλά το νομικό κείμενο δεν ορίζει προθεσμία (Quotidiano, σχέδιο κανονισμού).

Οι αποφάσεις για τους ανθρώπους μένουν ελληνικές. Η Ελλάδα κρατά την πρωταρχική ευθύνη στα σύνορά της και εκδίδει η ίδια τις ατομικές αποφάσεις επιστροφής και κράτησης. Δημόσια τοποθέτηση της Αθήνας για το συγκεκριμένο σχέδιο δεν έχει εντοπιστεί.

Επιστροφές που δεν περνούν από την Ευρώπη

Η ουσιαστική καινοτομία είναι αλλού: η Frontex θα μπορούσε να συνδράμει επιχειρησιακά σε επιστροφές που ξεκινούν από χώρα εκτός ΕΕ προς άλλη χώρα, ενώ θα στηθεί και ευρωπαϊκό κέντρο συντονισμού επιστροφών (σχέδιο κανονισμού). Ο κανονισμός που ισχύει σήμερα, ο 2026/2280, καλύπτει μόνο επιστροφές από κράτη της ΕΕ (EUR-Lex).

Προϋπόθεση είναι συμφωνία της ΕΕ με την τρίτη χώρα, μαζί με τήρηση θεμελιωδών δικαιωμάτων και εποπτεία. Για τη Λιβύη, αυτό σημαίνει ότι η νέα αρμοδιότητα δεν αποτελεί από μόνη της συμφωνία μαζί της. Το κείμενο δεν ξεκαθαρίζει όμως ποιος φέρει ευθύνη όταν η επιστροφή γίνεται εξ ολοκλήρου μεταξύ δύο τρίτων χωρών, ούτε πού μπορεί κάποιος να προσφύγει.

Η Κομισιόν επικαλείται ότι μόλις περίπου 30% όσων είχαν απόφαση επιστροφής επέστρεψαν πράγματι το πρώτο τρίμηνο του 2026 (Επιτροπή). Η Γερμανίδα ευρωβουλευτής Λένα Ντιπόν στήριξε στοιχεία της επέκτασης (Tagesschau). Η ευρωβουλευτής Τίνεκε Στρικ αντιτείνει ότι εξουσίες εκτός ΕΕ απαιτούν ισχυρότερη λογοδοσία (L’Express).

Το σχέδιο διατηρεί τον επίσημο ελεγκτή θεμελιωδών δικαιωμάτων της Frontex, μηχανισμό καταγγελιών και δυνατότητα αναστολής δραστηριότητας για σοβαρές παραβιάσεις, αλλά οι καταγγελίες για αποσπασμένους εθνικούς αστυνομικούς διαβιβάζονται στις εθνικές αρχές (σχέδιο κανονισμού). Ανάλυση του Ευρωκοινοβουλίου έχει καταγράψει ότι ο ελεγκτής αυτός συναντούσε εμπόδια στην πρόσβαση σε επιχειρησιακές πληροφορίες (EPRS).

Το δεύτερο σχέδιο αφορά τα αρχεία: κάθε κράτος θα αποκτήσει ψηφιακό σύστημα που συνδέει τους φακέλους επιστροφής, χωρίς να αναθέτει στο λογισμικό την ατομική απόφαση. Τα δεδομένα μιας υπόθεσης θα μπορούν να μένουν δέκα χρόνια μετά την επιβεβαιωμένη επιστροφή (COM(2026) 1037).

Πέρα από τις επιστροφές, η Frontex θα αποκτούσε και ρόλο στο διαδίκτυο. Ένα νέο κέντρο θα αναλύει δημόσιες αναρτήσεις με οδηγίες επικίνδυνων διελεύσεων ή υλικό διακινητών, χωρίς πρόσβαση σε ιδιωτικές συνομιλίες (σχέδιο κανονισμού). Η υπηρεσία θα μπορεί να ζητήσει την ιδιότητα του αξιόπιστου καταγγέλλοντος, που κατά τον ευρωπαϊκό νόμο για τις ψηφιακές υπηρεσίες δίνει προτεραιότητα στις ειδοποιήσεις της προς τις πλατφόρμες, όχι εξουσία να διαγράφει αναρτήσεις (EUR-Lex, ANSA).

Τα δύο σχέδια περνούν τώρα χωριστά από Ευρωκοινοβούλιο και Συμβούλιο, χωρίς δημοσιοποιημένο χρονοδιάγραμμα (Επιτροπή). Και η επέκταση του 2019 έδειξε ότι ένας θεσμοθετημένος στόχος στελέχωσης δεν γεμίζει από μόνος του θέσεις (SWP). Το σχέδιο κάνει τη Frontex από φύλακα των ευρωπαϊκών συνόρων συνεργάτη επιστροφών και πέρα από αυτά· τον έλεγχο για όσα θα γίνονται εκεί όμως τον αφήνει σε εθνικές αρχές και σε μηχανισμούς που ως τώρα δυσκολεύονταν να δουν τις επιχειρησιακές πληροφορίες.