Οι απλήρωτοι λογαριασμοί ρεύματος μπλοκάρουν πλέον την αλλαγή παρόχου

Ένας καταναλωτής που χρωστά σε έναν λογαριασμό ρεύματος βρίσκει ένα φθηνότερο τιμολόγιο, ζητά να αλλάξει εταιρεία και ανακαλύπτει ότι μία μόνο επισήμανση οφειλής αρκεί για να του πει «όχι» ο νέος πάροχος. Από τις 26 Αυγούστου αυτό είναι ο κανόνας. Η τροποποίηση του Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας, που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Β΄ 5272, συνδέει πλέον την αλλαγή παρόχου με το αν έχεις πληρώσει τους λογαριασμούς σου (Οδηγός του Πολίτη).

Η ιστορία δεν ξεκίνησε τώρα. Τον Αύγουστο το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας είχε εξαγγείλει ότι θα βάλει φρένο στους λεγόμενους «ενεργειακούς τουρίστες», δηλαδή σε όσους αλλάζουν διαδοχικά πάροχο αφήνοντας πίσω απλήρωτους λογαριασμούς (To Brief). Η διαφορά είναι ότι πλέον δεν πρόκειται για εξαγγελία αλλά για δεσμευτικό κανόνα: την απόφαση υπέγραψαν ο υπουργός Σταύρος Παπασταύρου και ο υφυπουργός Νίκος Τσάφος, μετά από σύμφωνη γνώμη της ΡΑΑΕΥ (της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας) και δημόσια διαβούλευση, τροποποιώντας έξι άρθρα του Κώδικα (News247).

Πώς φτάνει κανείς στην επισήμανση; Όχι με τον πρώτο απλήρωτο λογαριασμό. Η οφειλή εμφανίζεται διακριτά στον επόμενο λογαριασμό μαζί με τόκους, δίνοντας μια δεύτερη προθεσμία. Αν περάσει κι αυτή, ο προμηθευτής οφείλει μέσα σε πέντε ημέρες να επικοινωνήσει και να προτείνει διακανονισμό σε δόσεις, και ο πελάτης έχει άλλες πέντε ημέρες να απαντήσει. Μόνο αν αρνηθεί τη ρύθμιση ή δεν την τηρήσει, ο πάροχος καταχωρεί «Εντολή Επισήμανσης», δηλαδή τον σημαδεύει ως υπερήμερο στο σύστημα του διαχειριστή του δικτύου (iefimerida). Αν η οφειλή πληρωθεί ή ρυθμιστεί, η επισήμανση αίρεται την ίδια ημέρα (Mononews).

Δύο πύλες, όχι μία

Εδώ ο Κώδικας ανοίγει δύο διαφορετικές πόρτες. Η πρώτη είναι το αυτόματο μπλόκο: η αλλαγή παρόχου παγώνει αν υπάρχει ήδη ενεργή εντολή απενεργοποίησης του μετρητή λόγω χρέους ή αν υπάρχουν ενεργές επισημάνσεις από τρεις ή περισσότερους διαφορετικούς προμηθευτές. Μία ή δύο επισημάνσεις δεν φτάνουν, ούτε τρεις από τον ίδιο πάροχο (Fortune Greece). Η δεύτερη πόρτα είναι χαμηλότερη και πιο διακριτική. Ακόμη κι αν δεν φτάσεις στο αυτόματο μπλόκο, ο νέος προμηθευτής μπορεί να αρνηθεί να σε αναλάβει: αρκεί ληξιπρόθεσμη οφειλή προς οποιονδήποτε πάροχο, μία ενεργή επισήμανση ή δύο εντολές απενεργοποίησης σε δώδεκα μήνες (Newsit). Πρακτικά, το χρέος σου δεν σε κλειδώνει πάντα μόνο του, αλλά δίνει σε κάθε εταιρεία λόγο να σου πει «όχι».

Πίσω από τον κανόνα υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός: σχεδόν 3 δισ. ευρώ ληξιπρόθεσμες οφειλές στην προμήθεια ρεύματος στο τέλος του 2025, με σχεδόν τα μισά, κοντά στο 1,5 δισ., να αφορούν «παλαιούς πελάτες» (EnergyMag, Financial Report). Προσοχή όμως στη λέξη: «παλαιοί πελάτες» δεν σημαίνει αυτόματα «ενεργειακοί τουρίστες», γιατί εκεί μπαίνουν και όσοι απλώς διέκοψαν ή μετακινήθηκαν, όχι μόνο στρατηγικοί κακοπληρωτές (Financial Report).

Ποιος ωφελείται υλικά; Οι προμηθευτές, που αποκτούν έναν κοινό μηχανισμό να περιορίζουν τον πιστωτικό τους κίνδυνο αντί να απορροφά ο καθένας χωριστά τα «φέσια» (Naftemporiki). Οι συνεπείς πελάτες κερδίζουν μόνο έμμεσα, κι εφόσον οι μικρότερες επισφάλειες περάσουν πράγματι στα τιμολόγια, κάτι που κανείς δεν εγγυάται.

Στα δημόσια κείμενα της απόφασης δεν εντοπίζεται ρητή εξαίρεση για τους δικαιούχους του Κοινωνικού Οικιακού Τιμολογίου (ΚΟΤ, η έκπτωση για χαμηλά εισοδήματα) ή για τους «ευάλωτους πελάτες» από τις επισημάνσεις ή από το μπλόκο. Ένας ευάλωτος καταναλωτής προστατεύεται ήδη από την άμεση αποκοπή, ιδίως τους μήνες Νοέμβριο-Μάρτιο και Ιούλιο-Αύγουστο, και δικαιούται άτοκη ρύθμιση (ΔΕΔΔΗΕ). Αυτές όμως οι προστασίες αφορούν το να μη μείνει στο σκοτάδι, όχι τη μετακίνησή του σε φθηνότερο πάροχο. Έτσι, μπορεί να μην αποκοπεί, αλλά να βρεθεί «κλειδωμένος» στην ακριβότερη εταιρεία μέχρι να ρυθμίσει.

Το ευρωπαϊκό πλαίσιο δεν το απαγορεύει αυτό. Η Οδηγία 2019/944 κατοχυρώνει το δικαίωμα γρήγορης αλλαγής προμηθευτή, αλλά ξεκαθαρίζει ότι το χρέος δεν σβήνεται με την αλλαγή: το ζητούμενο είναι να αλλάζεις εύκολα, όχι να ξεφεύγεις από απλήρωτους λογαριασμούς (EUR-Lex). Το ελληνικό σχήμα επιλέγει ένα πιο αυστηρό, κεντρικό σύστημα καταγραφής επισημάνσεων πριν το φρένο, που το ΥΠΕΝ παρουσιάζει ως προστασία των συνεπών και της εύρυθμης αγοράς (ΥΠΕΝ).

Το νέο σύστημα έχει διαδικασία (ειδοποίηση, δεύτερη προθεσμία, υποχρεωτικό διακανονισμό, άρση την ίδια μέρα), αλλά δεν έχει τη γραμμή που ξεχωρίζει τον στρατηγικό κακοπληρωτή από το νοικοκυριό που απλώς δεν έχει να πληρώσει. Όσο αυτή η γραμμή λείπει, το ίδιο φρένο πιάνει και τους δύο, και το ποιος θα τη χαράξει το χρωστά το υπουργείο που υπέγραψε τον κανόνα.