Ο Έμπολα στο Κονγκό ξεπέρασε τα 6.000 κρούσματα

Μέσα σε λίγες μέρες, ο απολογισμός της επιδημίας Έμπολα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό βάρυνε κατά 247 κρούσματα και 125 θανάτους: από 5.794 κρούσματα και 2.786 νεκρούς στις 26 Αυγούστου, το σύνολο έφτασε τα 6.041 και τους 2.911 (Al Jazeera, WHO). Είναι πλέον η μεγαλύτερη έξαρση Έμπολα στην ιστορία της χώρας και η δεύτερη μεγαλύτερη που έχει καταγραφεί ποτέ, πίσω μόνο από τη Δυτική Αφρική του 2014-16 (CDC, WHO).

Μιλάμε για μια αρρώστια που ξέρουμε πώς να σταματήσουμε: ξέρουμε πώς μεταδίδεται και ποια μέτρα κόβουν την αλυσίδα της. Την παρακολουθούμε από τον Αύγουστο, όταν οι νεκροί μόλις ξεπερνούσαν τους 2.500 και ο ΟΗΕ ζητούσε επειγόντως πόρους (To Brief), και από τότε δεν έχει πάψει να μεγαλώνει. Το ερώτημα που κρέμεται πάνω από κάθε νέο ορόσημο είναι απλό: γιατί η επιστήμη υπάρχει, αλλά η εφαρμογή της χάνει την κούρσα;

Χαμένος χρόνος

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δίνει καθαρή απάντηση: η πρωτοφανής κλιμάκωση δεν οφείλεται σε κάποια νέα, πιο επιθετική βιολογία του ιού, αλλά σε καθυστερημένη διάγνωση, αόρατες αλυσίδες μετάδοσης και μια απόκριση που τρέχει πίσω από την επιδημία, μέσα σε ένοπλη σύγκρουση και μαζικούς εκτοπισμούς (WHO Rapid Risk Assessment, Reuters). Για να καταλάβει κανείς γιατί αυτό είναι το παν, χρειάζεται πρώτα να δει πώς σταματά κανονικά ο Έμπολα.

Ο ιός μεταδίδεται μόνο με άμεση επαφή με τα σωματικά υγρά ενός άρρωστου ή νεκρού ανθρώπου. Δεν είναι καπνός που γεμίζει το δωμάτιο· είναι μπογιά που περνά από χέρι σε χέρι. Κι επειδή ο άνθρωπος γενικά δεν κολλάει τους άλλους προτού εμφανίσει συμπτώματα, που αργούν από δύο ημέρες ως και τρεις εβδομάδες μετά τη μόλυνση, η δημόσια υγεία έχει ένα παράθυρο: βρίσκει όσους ήρθαν σε επαφή με κάθε κρούσμα, τους παρακολουθεί για 21 ημέρες και απομονώνει αμέσως όποιον αρρωστήσει (ECDC). Κόβεις τις επαφές, κόβεις την αλυσίδα.

Εδώ ακριβώς σκοντάφτει το Κονγκό. Ο ΠΟΥ Αφρικής αναφέρει ότι λιγότερα από το 25% των επιβεβαιωμένων κρουσμάτων είχαν αναγνωριστεί εκ των προτέρων ως επαφές, ενώ για πάνω από τους μισούς ασθενείς η πηγή μόλυνσης παραμένει άγνωστη (WHO AFRO, UN News). Ο ιός κυκλοφορούσε μήνες αδιάγνωστος, και η ένοπλη σύγκρουση με τους εκτοπισμούς κρατά τις ομάδες απόκρισης μακριά. Έτσι το σύστημα ανακαλύπτει τα περισσότερα κρούσματα αφού ο ασθενής έχει ήδη νοσήσει βαριά ή πεθάνει, όταν η αλυσίδα έχει προλάβει να απλωθεί (Reuters). Ακόμη και η παρακολούθηση των γνωστών επαφών έμενε γύρω στο 82% στις 26 Αυγούστου, κάτω από τον στόχο του 95% που χρειάζεται για να σπάσει η μετάδοση (WHO).

Η απόκριση μεγάλωσε, ο χάρτης πιο πολύ

Η προσπάθεια δεν είναι μικρή. Οι κλίνες θεραπείας ανέβηκαν από λιγότερες από 10 σε πάνω από 1.300 μέσα σε εκατό ημέρες. Ο στόχος όμως είναι 3.000, και περίπου 60% των πρόσφατων εβδομαδιαίων θανάτων συνέβαιναν εκτός των κέντρων θεραπείας, σε σπίτια και κοινότητες, εκεί όπου ο ιός βρίσκει τους επόμενους (UN News). Η επιδημία απλώνεται πλέον σε 60 υγειονομικές ζώνες, με νέες περιοχές βαθύτερα στη Βόρεια Κίβου (PBS/AP). Η επιχείρηση έχει μεγαλώσει πολύ, απλώς όχι τόσο γρήγορα όσο μεγαλώνει ο χάρτης.

Και η εργαλειοθήκη είναι μισή. Για το στέλεχος που κυκλοφορεί τώρα, τον ιό Bundibugyo, δεν υπάρχει αποδεδειγμένο εμβόλιο. Οι 70.000 δόσεις Ervebo που έφτασαν στη χώρα είναι εγκεκριμένες για ένα συγγενικό στέλεχος, τον ιό Zaire, και ο ΠΟΥ δηλώνει ρητά ότι δεν γνωρίζουμε ακόμη αν προστατεύουν τον άνθρωπο από το Bundibugyo. Γι' αυτό οι 20.000 δόσεις κατευθύνονται σε κλινική δοκιμή που θα το μετρήσει, και οι 50.000 σε υγειονομικούς πρώτης γραμμής με ενήμερη συγκατάθεση (WHO/Africa CDC). Είναι σαν να δοκιμάζεις κλειδί φτιαγμένο για συγγενικό, αλλά όχι ίδιο, λουκέτο: ίσως πιάνει κάπως, αλλά αυτό πρέπει να το δείξει η πράξη.

Για την Ελλάδα και την Ευρώπη, το ECDC κρατά τον κίνδυνο για τον γενικό πληθυσμό «πολύ χαμηλό», ακριβώς επειδή ο Έμπολα απαιτεί άμεση επαφή και όχι απλή συνύπαρξη σε έναν χώρο (ECDC). Η γειτονική Ουγκάντα κήρυξε τη λήξη του δικού της κύματος μετά από 42 ημέρες χωρίς νέο κρούσμα, παραμένει όμως σε υψηλό κίνδυνο επανεισαγωγής όσο η μετάδοση συνεχίζεται πέρα από τα σύνορα (Euronews).

Το πραγματικό διακύβευμα βρίσκεται στο ίδιο το Κονγκό: μια επιδημία με γνωστό αντίδοτο, την ιχνηλάτηση, την απομόνωση, τις κλίνες και τις ασφαλείς ταφές, κερδίζει έδαφος όχι επειδή νίκησε την επιστήμη, αλλά επειδή νίκησε την εφοδιαστική, την ασφάλεια και τον χρόνο. Ο ιός χρειάζεται μόνο ένα μικρό προβάδισμα για να ξεφύγει από την ορατή αλυσίδα· στο Κονγκό, εδώ και μήνες, το έχει.