Ετήσια έκθεση Κομισιόν: διάλογος με Άγκυρα, όχι αποκλιμάκωση

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε στις 4 Νοεμβρίου την ετήσια αξιολόγηση της Τουρκίας ως υποψήφιας χώρας για ένταξη στην ΕΕ. Σύμφωνα με την έκθεση, ο ελληνοτουρκικός διάλογος συνεχίζεται. Ταυτόχρονα τα τουρκικά μαχητικά πετούν ξανά πάνω από ελληνικά νησιά, η Άγκυρα «συνέχισε να παρεμποδίζει» τις έρευνες για το ηλεκτρικό καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου και το τουρκολιβυκό μνημόνιο θίγει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών (Επιτροπή, Philenews). Τρία ενεργά ελληνικά μέτωπα μπαίνουν έτσι στο επίσημο υλικό με το οποίο οι κυβερνήσεις της ΕΕ θα κρίνουν τη σχέση τους με την Τουρκία.

Η εικόνα που δίνει η έκθεση είναι διπλή. Οι σχέσεις Αθήνας–Άγκυρας βελτιώθηκαν συνολικά από το 2023 και οι δίαυλοι επικοινωνίας έμειναν ανοιχτοί. Στην περίοδο αξιολόγησης η Τουρκία δεν έκανε μη εγκεκριμένες γεωτρήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο (Το Βήμα).

Τι γράφει για το Αιγαίο

Η άλλη πλευρά είναι πιο βαριά. Τα τουρκικά μαχητικά επανήλθαν σε υπερπτήσεις πάνω από ελληνικά νησιά, ακόμη και κατοικημένα, με περιστατικά έως τον Σεπτέμβριο του 2026. Οι παραβιάσεις του εναέριου χώρου και των χωρικών υδάτων αυξήθηκαν σημαντικά (Επιτροπή). Η έκθεση δεν δίνει αριθμό περιστατικών. Καταγράφει όμως περισσότερα κρούσματα παράνομης, αδήλωτης και ανεξέλεγκτης αλιείας από τουρκικά αλιευτικά (Real.gr).

Η Επιτροπή σημειώνει ότι παραμένει σε ισχύ το casus belli. Είναι η απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995 να θεωρήσει αιτία πολέμου μια μονομερή επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο. Η έκθεση την αντιπαραβάλλει με το άρθρο 3 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, που επιτρέπει χωρική θάλασσα έως 12 ναυτικά μίλια (UNCLOS). Η Ελλάδα δεν έχει προχωρήσει σε τέτοια επέκταση στο Αιγαίο. Στο ίδιο μοτίβο η Επιτροπή εντάσσει τις τουρκικές αξιώσεις αποστρατιωτικοποίησης νησιών του Ανατολικού Αιγαίου και τις τουρκικές NAVTEX, δηλαδή τις ναυτικές προειδοποιήσεις προς τους ναυτιλλομένους. Και στα δύο βλέπει έμμεση αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας (Το Βήμα).

Το καλώδιο και το μνημόνιο

Ο Great Sea Interconnector είναι το υποθαλάσσιο καλώδιο που θα συνδέσει το ηλεκτρικό δίκτυο της Κύπρου με την Ελλάδα μέσω Κρήτης και αργότερα με το Ισραήλ. Η ΕΕ το έχει χαρακτηρίσει έργο κοινού ενδιαφέροντος. Για αυτό το έργο η Επιτροπή δεν περιορίζεται σε ουδέτερη καταγραφή: ονομάζει υπεύθυνη την Τουρκία, χωρίς να δίνει στα δημοσιοποιημένα αποσπάσματα ημερομηνίες ή πλοία (Philenews).

Οι έρευνες βυθού δεν έχουν ξεκινήσει ακόμη. Στις 31 Οκτωβρίου η επανέναρξή τους περιγραφόταν ως αναμενόμενη (Hellas Journal). Έως τις 4 Νοεμβρίου δεν έχει επιβεβαιωθεί δημόσια ότι εκδόθηκε η NAVTEX που θα επιτρέψει την έναρξή τους. Οι τουρκικές αντι-NAVTEX του Οκτωβρίου αφορούσαν άλλο έργο, το καλώδιο μεταφοράς δεδομένων East to Med Corridor (To Brief).

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 το κύρωσε τον Οκτώβριο η λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων. Η Επιτροπή κρίνει ότι δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας (έκθεση). Ο χαρακτηρισμός «άκυρο και ανυπόστατο» αποδίδεται στην έκθεση στον Αντόνιο Κόστα και στην Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, που τον είχαν διατυπώσει στις 20 Οκτωβρίου (κοινή δήλωση). Η Άγκυρα είχε απαντήσει τότε ότι η συμφωνία ισχύει από το 2019 και συνάδει με το διεθνές δίκαιο (τουρκικό ΥΠΕΞ). Νέα είναι η ένταξη της θέσης στην ετήσια αξιολόγηση, μαζί με την κρίση ότι στην Ανατολική Μεσόγειο δεν έχει επιτευχθεί βιώσιμη αποκλιμάκωση. Δεν πρόκειται για δικαστική ακύρωση. Πρόκειται για τη θέση της ΕΕ ότι μια διμερής συμφωνία δεν δεσμεύει τρίτα κράτη.

Η έκθεση δεν επιβάλλει κυρώσεις ούτε ανοίγει ενταξιακά κεφάλαια. Η Επιτροπή εισηγείται και αποφασίζει το Συμβούλιο, όπου τα κρίσιμα ενταξιακά βήματα απαιτούν ομοφωνία (Ευρωκοινοβούλιο). Κατά την Επιτροπή, οι λόγοι που πάγωσαν τις διαπραγματεύσεις το 2018 παραμένουν άλυτοι και οι διώξεις αιρετών και αντιπολίτευσης έγιναν εντονότερες (ανακοίνωση Επιτροπής).

Το τουρκικό ΥΠΕΞ απάντησε γραπτώς την ίδια μέρα. Χαρακτήρισε αβάσιμες τις πολιτικές κρίσεις της έκθεσης και κατηγόρησε την Επιτροπή ότι υιοθετεί «μαξιμαλιστικές» ελληνικές και ελληνοκυπριακές θέσεις. Για τις αναφορές στο μνημόνιο είπε ότι «δεν έχουν καμία ισχύ» (DHA). Το καλώδιο δεν το ανέφερε. Χαιρέτισε όμως τις θετικές οικονομικές αξιολογήσεις και ζήτησε εκσυγχρονισμό της τελωνειακής ένωσης (Hürriyet Daily News).

Εκεί βρίσκεται και το συμφέρον των Βρυξελλών. Το 2025 η Τουρκία ήταν ο πέμπτος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της ΕΕ, με διμερές εμπόριο άνω των 218 δισ. ευρώ (Επιτροπή). Την επανεμπλοκή με την Άγκυρα η Επιτροπή τη χαρακτηρίζει «σταδιακή, αναλογική και αναστρέψιμη».

Η Αθήνα πήρε ό,τι μπορεί να δώσει μια έκθεση: την παρεμπόδιση του καλωδίου και το casus belli γραμμένα σε επίσημο ευρωπαϊκό έγγραφο. Η ΕΕ θα συνεχίσει να καταγράφει τις διαφορές στο Αιγαίο και να συζητά την τελωνειακή ένωση με την Άγκυρα στο ίδιο τραπέζι. Τις έρευνες βυθού δεν θα τις ξεμπλοκάρει η έκθεση. Θα τις ξεμπλοκάρει η NAVTEX που ακόμη εκκρεμεί.