Η Άγκυρα «εγκρίνει» έρευνες για καλώδιο νότια Κρήτης

Η Κύπρος ανήγγειλε έρευνες βυθού για το EMC, το δίκτυο οπτικών ινών που σχεδιάζεται να μεταφέρει δεδομένα από την Ασία και τη Μέση Ανατολή στην Ευρώπη. Η Τουρκία απάντησε με δική της αναγγελία για τις ίδιες εργασίες. Σε αυτήν, οι έρευνες απλώνονται ως νότια της Κρήτης και της Ρόδου και, σύμφωνα με το κείμενο, «έχουν συντονιστεί με και εγκριθεί από τις αρμόδιες τουρκικές αρχές» (HuffPost Greece). Μέχρι πρόσφατα η Άγκυρα έλεγε ότι η Λευκωσία είναι αναρμόδια. Τώρα λέει ότι την άδεια την έδωσε η ίδια.

Δύο χάρτες για τις ίδιες εργασίες

Η κυπριακή NAVTEX 302/26 (ειδοποίηση ναυτικής ασφάλειας προς τα πλοία) ορίζει ότι το ερευνητικό σκάφος Kobi Ruegg θα εργαστεί από σήμερα, 21 Οκτωβρίου, έως τις 2 Νοεμβρίου. Οι δύο γραμμές ερευνών της βρίσκονται δυτικά και νοτιοδυτικά της Κύπρου (Sealagom). Η τουρκική 1032/26 επικαλύπτει μέρος αυτών των γραμμών και προσθέτει μια μεγάλη επέκταση προς τα δυτικά, άρα οι δύο αναγγελίες δεν περιγράφουν την ίδια χάραξη. Η τουρκική ξεκινά περίπου στους 26°20′ με 26°32′ ανατολικού μήκους, στο ύψος του ανατολικού άκρου της Κρήτης, και ισχύει «μέχρι νεωτέρας» (HuffPost Greece). Και στις δύο περιπτώσεις πρόκειται για συντεταγμένες ερευνών, όχι για την τελική διαδρομή του καλωδίου.

Από αυτή την επέκταση προκύπτει η ελληνική διάσταση. Η τουρκική αξίωση αρμοδιότητας φτάνει πλέον σε θάλασσα όπου η Αθήνα θεωρεί ότι εκτείνεται ελληνική υφαλοκρηπίδα. Η Άγκυρα στηρίζει τη στάση της στην επιστολή προς τον ΟΗΕ με την οποία κατέθεσε μονομερώς τις συντεταγμένες της υφαλοκρηπίδας που διεκδικεί (ΟΗΕ). Η επιστολή καταγράφει μια θέση, όχι ένα συμφωνημένο όριο.

Στο έργο συμμετέχει και η ΔΕΗ. Ιδρυτικοί μέτοχοι του EMC (East to Med Corridor) είναι η TTSA Cyprus, η σαουδαραβική εταιρεία τηλεπικοινωνιών STC μέσω του βραχίονα δεδομένων της Center3, και η ΔΕΗ. Ο φορέας αποτιμά τα δύο σκέλη του έργου σε πάνω από 1 δισ. δολάρια (TTSA). Το EMC δεν πρέπει να συγχέεται με το Great Sea Interconnector, την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου. Για τις έρευνες εκείνου του έργου προορίζεται το γαλλικό ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo (Λιμενικό).

Από το «αναρμόδιοι» στο «εγκρίναμε»

Η πρώτη τουρκική απάντηση, η 1020/26 της 16ης Οκτωβρίου, ήταν πιο περιορισμένη. Υποστήριζε ότι ο σταθμός της Λάρνακας δεν έχει αρμοδιότητα να εκπέμψει την ειδοποίηση, επειδή η περιοχή ανήκει στην τουρκική ζώνη ευθύνης NAVTEX και σε υφαλοκρηπίδα που διεκδικεί η Άγκυρα (Sealagom). Η ζώνη ευθύνης ενός σταθμού όμως ορίζει μόνο ποιος μεταδίδει προειδοποιήσεις, όχι πού περνά θαλάσσιο σύνορο (IMO). Εκείνη την πρώτη απαντητική αναγγελία την είχαμε εξηγήσει στις 17 Οκτωβρίου (To Brief).

Η 1032/26 πάει ένα βήμα παραπέρα. Παρουσιάζει την Τουρκία ως την αρχή που ενέκρινε τις συγκεκριμένες εργασίες, χωρίς όμως να ονομάζει υπηρεσία, αριθμό άδειας, αιτούντα ή ημερομηνία αίτησης. Στις διαθέσιμες πηγές δεν εντοπίστηκε δήλωση του φορέα του EMC ή της εταιρείας ερευνών Fugro ότι ζήτησαν τουρκική άδεια. Ούτε εντοπίστηκε επώνυμη ελληνική ή κυπριακή αντίδραση ειδικά στον ισχυρισμό έγκρισης.

Η Άγκυρα ζητά εδώ και καιρό δημόσια να συντονίζεται μαζί της κάθε εργασία στις ζώνες που διεκδικεί. Η νέα διατύπωση εξυπηρετεί αυτόν τον στόχο όπως κι αν εξελιχθούν τα πράγματα. Αν το Kobi Ruegg εργαστεί ανενόχλητο, η τουρκική πλευρά θα έχει στο αρχείο της μια «έγκριση». Αν δεν εργαστεί, θα μπορεί να υποστηρίξει ότι κινήθηκε εκτός του πλαισίου που όρισε η ίδια.

Το διεθνές δίκαιο δεν δίνει εδώ μονοσήμαντη απάντηση. Η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας προστατεύει την πόντιση καλωδίων, αλλά απαιτεί συναίνεση του παράκτιου κράτους για επιστημονική έρευνα στην υφαλοκρηπίδα του (Σύμβαση). Μια αποτύπωση βυθού για τη χάραξη καλωδίου μπορεί να ενταχθεί στη μία ή στην άλλη κατηγορία, ανάλογα με τον σκοπό και τις μεθόδους της. Η Άγκυρα αξιοποιεί αυτή την ασάφεια, αν και η ίδια δεν έχει προσχωρήσει στη Σύμβαση (Συλλογή Συνθηκών ΟΗΕ).

Τα δύο ανοιχτά ζητήματα

Το πρώτο είναι αν υπάρχει έγγραφο τουρκικής άδειας, με αιτούντα και με την υπηρεσία που την έδωσε. Μέχρι να εμφανιστεί, η «έγκριση» είναι δήλωση της Άγκυρας, όχι αποδεδειγμένη πράξη του φορέα του EMC. Το δεύτερο είναι αν το Kobi Ruegg θα αρχίσει πράγματι μετρήσεις και αν κάποιος θα επιχειρήσει να το σταματήσει. Ρεπορτάζ της 20ής Οκτωβρίου τοποθετούσε το σκάφος στο λιμάνι του Ηρακλείου (Καθημερινή). Η ημερομηνία έναρξης που ανακοινώθηκε δεν αποδεικνύει όμως ότι οι εργασίες ξεκίνησαν.

Η 1032/26 δεν μετακινεί κανένα όριο στον χάρτη. Μετακινεί όμως την Άγκυρα από το «δεν είστε αρμόδιοι» στο «εμείς εγκρίναμε», και η δεύτερη φράση είναι γραμμένη για να επαναλαμβάνεται σε κάθε επόμενη εργασία νότια της Κρήτης.