Το καλώδιο δυτικά της Κύπρου που αμφισβητεί η Άγκυρα

Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει αναγγείλει ότι από τις 21 Οκτωβρίου έως τις 2 Νοεμβρίου το ερευνητικό πλοίο Kobi Ruegg θα χαρτογραφήσει τον βυθό δυτικά του νησιού. Η χαρτογράφηση αφορά το EMC, ένα υποθαλάσσιο καλώδιο δεδομένων, και θα γίνει σε δύο λωρίδες πλάτους 10 ναυτικών μιλίων (ToThemaOnline, SeaLagom). Την επομένη, ο τουρκικός σταθμός της Αττάλειας απάντησε με δική του ναυτική αναγγελία, που διεκδικεί την ίδια θάλασσα ως τουρκική υφαλοκρηπίδα (Antalya Körfez, Πολίτης). Η διαφορά για το ποιος έχει λόγο σε αυτά τα νερά είναι παλιά. Την ερχόμενη εβδομάδα θα δοκιμαστεί με ένα πλοίο επί τόπου.

Τι αναγγέλλει η Λευκωσία

Οι αναγγελίες αυτές λέγονται NAVTEX: είναι ραδιομηνύματα με τα οποία οι παράκτιοι σταθμοί ειδοποιούν τα πλοία για εργασίες, ασκήσεις ή κινδύνους. Η κυπριακή MA37-302/26, με ημερομηνία 15 Οκτωβρίου, ορίζει δύο γραμμές πορείας για γεωφυσικές μετρήσεις, με λωρίδα πέντε μιλίων εκατέρωθεν καθεμίας. Χωριστά από τις λωρίδες, ζητά από τα διερχόμενα πλοία να τηρούν απόσταση ασφαλείας πέντε μιλίων (ToThemaOnline). Η πρώτη γραμμή κατεβαίνει από τα βορειοδυτικά προς τα νοτιοδυτικά ανοιχτά του νησιού. Πρόκειται για αναγνώριση του βυθού πριν από μελλοντική πόντιση, όχι για τοποθέτηση καλωδίου.

Το EMC (East to Med Corridor, δηλαδή Διάδρομος Ανατολής-Μεσογείου) είναι σχεδιαζόμενο σύστημα οπτικών ινών. Θα μεταφέρει δεδομένα από την Ασία και τη Μέση Ανατολή προς την Ευρώπη. Το αναπτύσσουν η σαουδαραβική Center3, η ελληνική TTSA και η ΔΕΗ, με κυπριακή συμμετοχή μέσω της Cyta, και η TTSA αποτιμά τα δύο σκέλη του σε πάνω από 1 δισ. δολάρια (TTSA).

Δεν πρόκειται για το ηλεκτρικό καλώδιο Κρήτης-Κύπρου (Great Sea Interconnector, GSI). Για εκείνο ετοιμάζει έρευνες άλλο πλοίο, το Abeille Marengo (Πολίτης). Η διαφορά όμως είναι η ίδια και στα δύο έργα: ποιος έχει λόγο για τις εργασίες στον βυθό (To Brief). Γι' αυτό η Αθήνα, με ελληνικές εταιρείες μέσα στο EMC, θα διαβάσει την τύχη των κυπριακών ερευνών ως ένδειξη και για το δικό της καλώδιο, χωρίς αυτό να τη δεσμεύει νομικά.

Δύο επιχειρήματα σε ένα σήμα

Η τουρκική 1020/26 εκδόθηκε στις 16 Οκτωβρίου ως ένσταση στην κυπριακή αναγγελία και στηρίζεται σε δύο ισχυρισμούς. Ο πρώτος είναι ότι η περιοχή ανήκει στην περιοχή υπηρεσίας του σταθμού Αττάλειας. Ο δεύτερος είναι ότι η περιοχή βρίσκεται σε υφαλοκρηπίδα που διεκδικεί η Τουρκία (Antalya Körfez). Ο πρώτος ισχυρισμός είναι διαδικαστικός. Η περιοχή που καλύπτει ένας πομπός NAVTEX ορίζει ποιος μεταδίδει προειδοποιήσεις και δεν χαράζει θαλάσσιο σύνορο. Είναι όμως ο τρόπος της Άγκυρας να δηλώσει ότι αρμόδιος για αυτά τα νερά δεν είναι η Λάρνακα.

Ο δεύτερος ισχυρισμός είναι ουσιαστικός. Η αντι-NAVTEX παραπέμπει στην επιστολή A/74/757 που κατέθεσε η Τουρκία στον ΟΗΕ στις 18 Μαρτίου 2020, με τα όρια που θεωρεί δικά της (ΟΗΕ). Η επιστολή καταγράφει τη θέση της Άγκυρας· δεν σημαίνει ότι ο ΟΗΕ αναγνώρισε αυτά τα όρια. Η θέση δεν είναι μεμονωμένη: το τουρκικό υπουργείο Άμυνας ζητά προηγούμενο «συντονισμό» για εργασίες σε περιοχές που θεωρεί τουρκική υφαλοκρηπίδα (Habertürk).

Οι δύο πλευρές επικαλούνται διαφορετικές ζώνες. Η Λευκωσία τοποθετεί τις εργασίες στη δική της ΑΟΖ (Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, όπου το παράκτιο κράτος ασκεί καθορισμένα δικαιώματα στη θάλασσα). Η Άγκυρα απαντά με την υφαλοκρηπίδα, που αφορά τον βυθό και το υπέδαφος. Η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας προστατεύει την τοποθέτηση καλωδίων και στις δύο ζώνες. Συναίνεση του παράκτιου κράτους απαιτεί για τη χάραξη αγωγών, όχι γενικά για τα καλώδια (Σύμβαση).

Το ανοιχτό ερώτημα είναι αν οι συγκεκριμένες γεωφυσικές μετρήσεις λογίζονται θαλάσσια επιστημονική έρευνα, την οποία η Σύμβαση ρυθμίζει χωριστά. Η Τουρκία, πάντως, δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Σύμβαση. Ούτε η τουρκική επιστολή ούτε η κυπριακή NAVTEX λύνουν την οριοθέτηση.

Τι θα κρίνει τις έρευνες

Τον Αύγουστο του 2025, το Greek Reporter μετέφερε από τουρκικές αμυντικές πηγές ότι το ερευνητικό Fugro Gauss σταμάτησε ενώ εργαζόταν για το EMC σε νερά που διεκδικεί η Άγκυρα. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, τουρκική φρεγάτα το προσέγγισε (Greek Reporter). Η Καθημερινή Κύπρου κατονομάζει τη φρεγάτα ως Gediz και κάνει λόγο για παρενόχληση (Καθημερινή Κύπρου). Πόσο κράτησε η παύση και τι ακριβώς την προκάλεσε δεν έχει τεκμηριωθεί ανεξάρτητα.

Όταν ανοίξει το παράθυρο των ερευνών, η δοκιμή έχει διαδοχικά βήματα. Πρώτο, αν το Kobi Ruegg θα αποπλεύσει και θα βρεθεί στις αναγγελθείσες λωρίδες. Δεύτερο, αν κυπριακή αρχή ή ο φορέας των ερευνών θα επιβεβαιώσει ότι γίνονται μετρήσεις. Τρίτο, και μόνο αν συμβεί, ποια τεκμηριωμένη ενέργεια θα τις διακόψει ή θα τις αλλάξει. Η θέση του πλοίου στο AIS (το σύστημα που εκπέμπει δημόσια το στίγμα των πλοίων) δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι γίνονται μετρήσεις. Δεν έχουν δημοσιοποιηθεί πλήρη επίσημα κείμενα των δύο αναγγελιών, ούτε επώνυμη κυπριακή απάντηση ειδικά στην 1020/26.

Ως τώρα, η Άγκυρα έχει διατυπώσει την αξίωσή της με ραδιοσήματα για ένα καλώδιο που ακόμη δεν έχει ποντιστεί. Όταν το Kobi Ruegg μπει στις λωρίδες του, θα φανεί αν η 1020/26 ήταν καταγραφή θέσης για τα αρχεία ή οδηγία για τη θάλασσα.