Ποινές έως 23 έτη σε δημάρχους της τουρκικής αντιπολίτευσης

Ένα δικαστήριο στην Κωνσταντινούπολη απέρριψε την κεντρική κατηγορία ότι δήμαρχοι του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), της αξιωματικής αντιπολίτευσης στην Τουρκία, συγκροτούσαν «εγκληματική οργάνωση», και όμως μοίρασε σε πέντε από αυτούς ποινές που φτάνουν περίπου τα 23 χρόνια για επιμέρους δωροδοκίες και στημένους δημοτικούς διαγωνισμούς (ΕΡΤ/AFP, Medyascope). Είναι το νέο κεφάλαιο στην πολύμηνη δικαστική πίεση που στριμώχνει την τουρκική αντιπολίτευση ενόψει της επόμενης αναμέτρησης με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Η απόφαση εκδόθηκε στις 24 Αυγούστου: το 1ο Κακουργιοδικείο Κωνσταντινούπολης διάβασε περίπου 60 σελίδες σύντομου διατακτικού («kısa karar»), ενώ η πλήρης αιτιολογία θα ακολουθήσει (bianet). Η εισαγγελία είχε δέσει 63 ξεχωριστές πράξεις δωροδοκίας σε ένα ενιαίο δίκτυο γύρω από τον επιχειρηματία Αζίζ Ιχσάν Ακτάς (T24). Το δικαστήριο δεν βρήκε τη σταθερή ιεραρχία και την αλυσίδα εντολών που απαιτεί μια «οργάνωση», και δίκασε χωριστά την κάθε πράξη (Euronews TR). Έτσι το πολιτικό αποτέλεσμα βγήκε χωρίς να χρειαστεί να αποδειχθεί το μεγάλο αφήγημα του «συστήματος».

Ένας χάρτης πολιτικής φθοράς

Τη βαρύτερη ποινή πήρε ο Ριζά Ακπολάτ, δήμαρχος Μπεσίκτας, με τα τουρκικά μέσα να διαφωνούν στο τελικό άθροισμα (άλλα γράφουν 23 έτη και 3 μήνες) αλλά να συγκλίνουν στα σκέλη: περίπου 12,5 χρόνια για δωροδοκία, σχεδόν 8 για ξέπλυμα και δύο ακόμη για νόθευση διαγωνισμού (Hürriyet, Sözcü). Στην Άδανα, τον Σεϊχάν, τον Αβτζιλάρ και την Τζεϊχάν, οι ποινές των υπόλοιπων τεσσάρων δημάρχων για δωροδοκία κινήθηκαν από περίπου 6 έως πάνω από 8 χρόνια (DW). Δύο ξέφυγαν: ο Αμπντουραχμάν Τουτντερέ αθωώθηκε, ενώ ο Αχμέτ Οζέρ πήρε 8 μήνες με αναστολή ανακοίνωσης της καταδίκης (Akşam).

Χωριστή θέση αξίζει ο άνθρωπος στο κέντρο του φακέλου. Ο Ακτάς, τον οποίο η εισαγγελία περιέγραφε ως «ηγέτη» του δικτύου και για τον οποίο είχε ζητήσει από 103 έως 280 χρόνια, έφυγε με την ελαφρύτερη ποινή. Μετά τη σύλληψή του τον Ιανουάριο του 2025 άρχισε να καταθέτει επικαλούμενος την «ενεργό μεταμέλεια» (etkin pişmanlık), τον τουρκικό μηχανισμό συνεργασίας που μπορεί να μηδενίσει την ποινή· αποφυλακίστηκε τον Ιούνιο του 2025 και δικάστηκε ελεύθερος. Στην απόφαση αθωώθηκε από την οργάνωση, δεν του επιβλήθηκε ποινή για τη δωροδοκία, καταδικάστηκε μόνο για νόθευση διαγωνισμού σε 2 έτη, 8 μήνες και 15 ημέρες, και διατάχθηκε η επιστροφή δεσμευμένων εταιρειών δικών του και συγγενών του (Gazete Oksijen, Euronews TR). Ο κατηγορούμενος που «έσπασε» πλήρωσε λιγότερο από εκείνους που κατονόμασε.

Πάνω σε αυτή τη διαφορά χτίζει την αντίδρασή του ο Οζγκιούρ Οζέλ, ο ηγέτης του CHP. Αφού, είπε, το δικαστήριο κατέληξε ότι «οργάνωση» δεν υπήρχε, όσοι επί δύο χρόνια κρατούσαν ανθρώπους στη φυλακή μιλώντας για οργάνωση οφείλουν τώρα να λογοδοτήσουν (BBC Türkçe, Halk TV). Η κυβέρνηση απαντά ότι πρόκειται για κανονική δίωξη διαφθοράς από ανεξάρτητη δικαιοσύνη, και ότι ακριβώς η αθώωση από την οργάνωση αναιρεί την κατηγορία περί πολιτικής δίκης (Ahram/AP, Sabah).

Το σημαντικότερο είναι πού μετακινείται η πίεση. Σε συνέχεια της αναδιάταξης που πυροδότησε η αποχώρηση Οζέλ από το CHP για ίδρυση νέου κόμματος (To Brief), το χτύπημα δεν στοχεύει πια μόνο το πρόσωπο-σύμβολο, τον Εκρέμ Ιμάμογλου, αλλά τη δημοτική μηχανή που έδωσε στο κόμμα χρήμα, εργολαβίες, θέσεις και τοπική επιρροή. Από τις εκλογές του 2024 έχουν γίνει επιχειρήσεις σε δεκάδες δήμους του CHP (Daily Sabah, DW), ενώ η Επιτροπή των Περιφερειών της ΕΕ καταγράφει περίπου 45 αιρετούς της αντιπολίτευσης που έχουν συλληφθεί, κρατηθεί ή τεθεί σε αναστολή (Committee of the Regions).

Η διεθνής εικόνα για την τουρκική δικαιοσύνη είναι ήδη επιβαρυμένη. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, που μόλις διέταξε εκ νέου την αποφυλάκιση του κρατούμενου επί σχεδόν εννέα χρόνια Οσμάν Καβαλά (To Brief), μιλά για «συστημικό πρόβλημα» ανεξαρτησίας, και η Human Rights Watch συνδέει τις διώξεις κατά στελεχών του CHP με την υπονόμευση των ελεύθερων εκλογών (Al-Monitor, HRW). Υπάρχει όμως και το αντίθετο επιχείρημα, που δεν είναι αδύναμο: οι υποθέσεις διαφθοράς πρέπει να δικάζονται ακόμη κι όταν αφορούν αντιπολιτευόμενους, και το ζητούμενο δεν είναι να σταματήσουν οι δίκες, αλλά να γίνονται με ίσους κανόνες και δικαστές που δεν φοβούνται το πολιτικό κόστος (Yetkin Report).

Οι καταδίκες δεν είναι τελεσίδικες και ακολουθεί έφεση. Αλλά η μηχανική της απόφασης δείχνει ότι η τελεσιδικία δεν είναι το ζητούμενο. Αν επικυρωθούν, οι ποινές και οι απαγορεύσεις αξιώματος αφαιρούν τον Μπεσίκτας, τον Σεϊχάν, τον Αβτζιλάρ, την Τζεϊχάν και έναν κόμβο της Άδανα από το ενεργό δίκτυο του CHP· ώσπου να φτάσουμε εκεί, το πολιτικό βάρος έχει ήδη μεταφερθεί. Η απόφαση δείχνει ότι αρκεί να κρατηθούν χωριστά οι επιμέρους πράξεις, χωρίς καμία μεγάλη «οργάνωση», για να αδειάζει, δήμο τον δήμο, το ταμείο της αντιπολίτευσης.