Έξι χώρες ζητούν στα 27 φόρο υπερκερδών

Έξι κυβερνήσεις της ΕΕ ζήτησαν από την ιρλανδική προεδρία του Συμβουλίου να βάλει στην ατζέντα του άτυπου Ecofin, στο Δουβλίνο στις 18-19 Σεπτεμβρίου, τη φορολόγηση των έκτακτων κερδών των πετρελαϊκών εταιρειών (Euronews, El País). Την επιστολή υπογράφουν Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία, Αυστρία, Πολωνία και Πορτογαλία. Ζητούν συζήτηση, όχι έτοιμο φόρο· τίποτα δεν θεσπίζεται ακόμη (Europa Press). Και για τον οδηγό που είδε τη βενζίνη να ξαναπερνά τα 2 ευρώ σε 30 νομούς αυτές τις μέρες (To Brief), η ερώτηση είναι μία: θα ρίξει αυτό την τιμή; Η καθαρή απάντηση: όχι άμεσα, και όχι αυτόματα.

Είναι ο δεύτερος γύρος μιας πρωτοβουλίας που ξεκίνησε την άνοιξη. Στις 4 Απριλίου οι ίδιες χώρες, πλην Πολωνίας, είχαν ζητήσει από την Κομισιόν να επεξεργαστεί ένα ευρωπαϊκό εργαλείο τύπου 2022 (To Brief). Τώρα μπαίνει και η Πολωνία, και αλλάζει ο αποδέκτης: το αίτημα δεν πάει πλέον στην Επιτροπή, που θα έφτιαχνε τον μηχανισμό, αλλά στην ιρλανδική προεδρία, που ελέγχει την ατζέντα του Συμβουλίου των υπουργών.

Πόσο απέχει η επιστολή από τον φόρο

Ανάμεσα σε αυτή την επιστολή και σε έναν φόρο που θα πλήρωνε πραγματικά μια εταιρεία μεσολαβούν βήματα, κανένα από τα οποία δεν έχει γίνει. Χρειάζεται πρόταση της Κομισιόν, που δεν υπάρχει. Χρειάζεται συντελεστής, φορολογική βάση και περίοδος εφαρμογής· τίποτα από αυτά δεν έχει ανακοινωθεί. Και χρειάζεται συμφωνία στο Συμβούλιο. Εκεί κρύβεται η πραγματική δυσκολία: αν το μέτρο περάσει ως έκτακτο ενεργειακό, με το άρθρο 122 της Συνθήκης όπως το 2022, αρκεί ειδική πλειοψηφία. Αν παρουσιαστεί ως κανονικός φόρος (άρθρα 113 ή 115), απαιτείται ομοφωνία, και μία μόνο χώρα φτάνει για να τον μπλοκάρει (TFEU). Το άτυπο Ecofin, πάντως, μπορεί μόνο να ανοίξει τη συζήτηση, όχι να ψηφίσει.

Το προηγούμενο που επικαλούνται όλοι είναι η προσωρινή «εισφορά αλληλεγγύης» του 2022. Ο μηχανισμός ήταν πιο απλός απ' ό,τι ακούγεται. Για εταιρείες με τουλάχιστον 75% του τζίρου από πετρέλαιο, αέριο, άνθρακα ή διύλιση, ως «υπερκέρδος» μετρούσε μόνο το κομμάτι των κερδών του 2022-2023 που ξεπερνούσε κατά πάνω από 20% τον μέσο όρο της τετραετίας 2018-2021, ο λεγόμενος «κανόνας του 120%». Πάνω σε αυτό το υπερβάλλον, και μόνο σε αυτό, έμπαινε φόρος τουλάχιστον 33%, επιπλέον των εθνικών (EUR-Lex). Τα έσοδα όφειλαν να πάνε σε στήριξη καταναλωτών και σε εξοικονόμηση ενέργειας (European Commission).

Πόσα έφερε; Περίπου 26 δισ. ευρώ για το 2022-2023 από όσα κράτη το εφάρμοσαν, ποσό υπαρκτό αλλά όχι λύση: κάλυψε μόλις το 7% των περίπου 340 δισ. ευρώ που ξόδεψαν συνολικά τα κράτη-μέλη για να στηρίξουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις (Tax Foundation, Bruegel). Και μέρος της βάσης διέφυγε ούτως ή άλλως: σε πολυεθνικές εξόρυξης, περίπου 0,20 δολάρια από κάθε πρόσθετο δολάριο υπερκέρδους σε περιόδους έξαρσης καταλήγουν σε δικαιοδοσίες χαμηλής φορολογίας (EU Tax Observatory).

Γιατί επανέρχεται τώρα

Επειδή το σημερινό σοκ δεν γράφεται πια τόσο στο αργό όσο στα διυλισμένα προϊόντα. Η ΕΚΤ σημείωσε ότι στην κρίση της Μέσης Ανατολής τα περιθώρια διύλισης «ενίσχυσαν» την άνοδο στις τιμές της αντλίας (ECB). Η Repsol ανέφερε περιθώριο 14 δολ./βαρέλι το β' τρίμηνο και πάνω από 30 τον Ιούλιο (Investing.com), ενώ η Neste 25,8 δολ. έναντι 10 έναν χρόνο νωρίτερα (Neste). Γι' αυτό η επιστολή ζητά να δημοσιευθούν γρήγορα τα ευρήματα της ευρωπαϊκής έρευνας για τα περιθώρια των διυλιστηρίων.

Η Ελλάδα δεν είναι ανάμεσα στους έξι. Η εικόνα στην αντλία, όμως, είναι οικεία: στις 23 Αυγούστου η μέση αμόλυβδη ήταν 2,015 και το ντίζελ 2,020 ευρώ το λίτρο (Newsbomb). Πάνω από τη μισή αυτή τιμή είναι ήδη φόρος: ΕΦΚ 0,70 ευρώ το λίτρο στη βενζίνη, 0,41 στο ντίζελ, και ΦΠΑ 24% πάνω σε όλα, ακόμα και πάνω στον ίδιο τον ΕΦΚ (ERTNews). Ένας ευρωπαϊκός φόρος υπερκερδών δεν αγγίζει αυτό το σκέλος· ό,τι εισπραχθεί από τις εταιρείες θα δημιουργούσε απλώς δημοσιονομικό χώρο, που ένα κράτος μπορεί, ή δεν μπορεί, να τον επιστρέψει με επιδότηση. Και το ελληνικό Δημόσιο κάθεται σε τρεις καρέκλες ταυτόχρονα: φοροεισπράκτορας των καυσίμων, ρυθμιστής, και μέτοχος με περίπου 31% της HELLENiQ μέσω HCAP (HELLENiQ).

Γι' αυτό η σημερινή κίνηση αλλάζει, προς το παρόν, τα πρακτικά μιας συνεδρίασης, όχι την τιμή στο ρεζερβουάρ. Το αν θα γίνει φόρος το κρατά στα χέρια της η Κομισιόν, που ακόμη μιλά για «διδάγματα» του 2022 και όχι για πρόταση. Και το ίδιο το προηγούμενο δείχνει τι διακυβεύεται: ένας φόρος υπερκερδών φέρνει υπαρκτά αλλά περιορισμένα έσοδα, όχι φθηνότερη βενζίνη. Ό,τι θα κρίνει την τιμή στην αντλία δεν θα είναι η επιστολή των έξι, αλλά το τι θα αποφασίσουν να κάνουν με τα έσοδα, αν ποτέ υπάρξουν.