Στο Νεπάλ, πλημμύρες έθαψαν εργάτες σε υδροηλεκτρικές σήραγγες

Στα σύνορα Νεπάλ-Θιβέτ, οι στενές κοιλάδες είναι ταυτόχρονα τρία πράγματα: τόπος κατοίκησης, πέρασμα του νερού και εργοτάξιο που παράγει ρεύμα — κι όταν στα τέλη Αυγούστου ένα πλημμυρικό κύμα κατέβηκε αυτόν τον διάδρομο, τα χτύπησε και τα τρία μαζί. Έξι μέρες μετά, η επιχείρηση διάσωσης του Νεπάλ έχει συγκεντρωθεί κάτω από το βουνό, μέσα στις σήραγγες των υδροηλεκτρικών, ενώ η ίδια πλημμύρα που παγίδευσε τους εργάτες χτύπησε και το ηλεκτρικό σύστημα της χώρας. Σε συνέχεια όσων είδαμε όταν ο ποταμός Τρισούλι ανέβηκε εννιά μέτρα μέσα σε μισή ώρα (To Brief), η καταστροφή έχει πια δύο πρόσωπα: τους ανθρώπους κάτω από τη γη και το ρεύμα που χάθηκε.

Το δύσκολο κομμάτι είναι να μπει κανείς στις στοές. Οι είσοδοι έχουν θαφτεί κάτω από λάσπη και βράχια, κι έτσι στρατός και μηχανικοί ανοίγουν δρόμο με ελεγχόμενες εκρήξεις, εκσκαφείς και γεωτρύπανα· πριν κατέβει άνθρωπος, στέλνουν πρώτα κάμερες και αέρα (Kathmandu Post). Ως τις 31 Αυγούστου, 279 άνθρωποι είχαν βγει ζωντανοί από σήραγγες, οι 254 από ένα μόνο έργο — και αυτή ακριβώς η ελπίδα εξηγεί γιατί η επιχείρηση συγκεντρώθηκε στις σήραγγες (New Indian Express).

Ο νεότερος απολογισμός, στις 31 Αυγούστου, μιλά για 903 νεκρούς και 4.247 αγνοούμενους στο Νεπάλ, σύμφωνα με την εθνική αρχή καταστροφών (Al Jazeera). Ξεχωριστά, 933 άνθρωποι λείπουν από τα εργοτάξια των υδροηλεκτρικών — όμως ο αριθμός αυτός δεν σημαίνει 933 εγκλωβισμένους σε σήραγγες: μετρά και εργαζόμενους σε γραφεία, καταυλισμούς και στην επιφάνεια (BBC). Στο Rasuwagadhi, θερμικά drones χτένισαν μια στοά σχεδόν ως το τέλος χωρίς να βρουν κανέναν (NDTV).

Γιατί η διάσωση βρέθηκε κάτω από το βουνό

Η απάντηση κρύβεται στο πώς φτιάχνεται ρεύμα σε μια βουνοπλαγιά. Ένα ορεινό υδροηλεκτρικό «ροής ποταμού» δεν χρειάζεται μεγάλη τεχνητή λίμνη: εκτρέπει μέρος του νερού ψηλά, το στέλνει μέσα από μια σήραγγα κατά μήκος του βράχου και το αφήνει να πέσει απότομα σε έναν σταθμό χαμηλότερα, όπου η ορμή της πτώσης γυρίζει τον στρόβιλο (U.S. Department of Energy). Σκεφτείτε το σαν μια νεροτσουλήθρα μέσα στο βουνό: αντί να αφήσεις το νερό να ακολουθήσει κάθε στροφή του ποταμού, το «κλέβεις» ψηλά και το ρίχνεις ελεγχόμενα εκεί που το ύψος του γίνεται ηλεκτρισμός. Οι εργάτες δουλεύουν και συντηρούν αυτές τις στοές· γι' αυτό, όταν χτύπησε το κύμα, εκατοντάδες βρέθηκαν μέσα στο βουνό.

Το πρόβλημα είναι ότι η ίδια γεωγραφία που κάνει αυτά τα έργα φθηνά τα βάζει και στη γραμμή του πυρός. Οι απότομες κοιλάδες συμπυκνώνουν μεγάλη υψομετρική πτώση σε λίγα χιλιόμετρα —άρα περισσότερο ρεύμα— αλλά στριμώχνουν στον ίδιο διάδρομο υδροληψίες, σήραγγες, μηχανοστάσια, δρόμους και γραμμές μεταφοράς. Όταν κατεβαίνει ένα «πλημμυρικό κύμα φερτών» —όχι σκέτο νερό, αλλά ένα βαρύ μείγμα από λάσπη, βράχια και συντρίμμια— μπορεί να θάψει την είσοδο μιας στοάς και να κόψει ταυτόχρονα την πρόσβαση, τον αερισμό και την επικοινωνία με όσους είναι μέσα (USGS). Το σημείο απ' όπου θέλεις να μπεις για να σώσεις κόσμο είναι συχνά αυτό που χτύπησε πρώτο το κύμα.

Το ενεργειακό χτύπημα είναι εξίσου συγκεντρωμένο. Δώδεκα εργοστάσια σε λειτουργία βγήκαν εκτός συστήματος — 431,1 MW, εκ των οποίων 25 από ηλιακά — δηλαδή περίπου το 10% της εγκατεστημένης ισχύος του Νεπάλ (UrjaKhabar, Nepal News). Χρειάζεται ακρίβεια εδώ: πρόκειται για την ονομαστική ισχύ των μονάδων που βγήκαν εκτός, όχι για το ρεύμα που παρήγαγαν εκείνη ακριβώς τη στιγμή, και δημόσια μέτρηση αυτής της στιγμιαίας απώλειας δεν υπάρχει. Στο δίκτυο, ο υποσταθμός 220 kV του Trishuli 3B καταστράφηκε ολοσχερώς και η Ρασούβα έμεινε χωρίς ρεύμα (Onlinekhabar).

Όταν το ρεύμα είναι το αναπτυξιακό μοντέλο

Κι εδώ η φυσική καταστροφή γίνεται κρίση του ίδιου του αναπτυξιακού μοντέλου. Το Νεπάλ έχει στηρίξει το μέλλον του στο νερό: τα Ιμαλάια του δίνουν τεράστια υδροηλεκτρικά αποθέματα —περίπου 83 GW τεχνικού δυναμικού— και η χώρα στοχεύει στα 28.500 MW έως το 2035 (U.S. Trade Administration). Το στοίχημα ήδη αποδίδει: το υδροηλεκτρικό καλύπτει περίπου το 95% της ισχύος, οι διακοπές ρεύματος έχουν σχεδόν εξαλειφθεί και οι εξαγωγές προς την Ινδία περισσότερο από δεκαπλασιάστηκαν μέσα σε τρία χρόνια (GIZ). Το ίδιο μοντέλο όμως στριμώχνει ανθρώπους και κρίσιμες υποδομές μέσα στην ίδια στενή ζώνη κινδύνου. Δεν χτυπά ένα φράγμα· χτυπά μαζί ανθρώπους, σήραγγες, σταθμούς, δρόμους και το ρεύμα.

Δύο ερωτήματα κρέμονται ακόμη πάνω από την κοιλάδα. Το πρώτο: αν η προειδοποίηση μπορούσε να έρθει νωρίτερα. Νεπαλέζοι υδρολόγοι λένε ότι η Κίνα έστελνε κυρίως προγνώσεις βροχής, όχι δεδομένα για κινήσεις παγετώνων και στάθμες ψηλά στο βουνό· η κινεζική πρεσβεία απαντά ότι υπήρχε στενή επικοινωνία και έγκαιρη ενημέρωση (WION, Khabarhub). Είναι τεκμηριωμένη διαφωνία, όχι αποδεδειγμένη ευθύνη.

Το δεύτερο: τι άναψε το φυτίλι. Οι επιστήμονες βλέπουν ισχυρές ενδείξεις για κατάρρευση πάγου και βράχου που φράκαρε προσωρινά το ποτάμι ψηλά και έπειτα έσπασε, αλλά προειδοποιούν ότι είναι πολύ νωρίς για να αποδοθεί αυτό το συγκεκριμένο συμβάν στην κλιματική αλλαγή. Η θέρμανση δεν «πάτησε το κουμπί» εκείνη τη μέρα· κάνει όμως το βουνό πιο έτοιμο να αποτύχει όταν εμφανιστεί μια αφορμή (Nature).

Προς το παρόν, ο κίνδυνος δεν έχει περάσει: οι ερευνητές παρακολουθούν αν έχει απομείνει ψηλά στο βουνό μπλοκαρισμένος όγκος πάγου ή νερού που θα μπορούσε να δώσει δεύτερο κύμα στην ίδια κοιλάδα (The Himalayan Times). Και μένει να απαντηθεί το πιο πρακτικό ερώτημα: ποια ακριβώς δεδομένα έστελνε η Κίνα, από ποιους σταθμούς και κάθε πότε — γιατί σε ένα κύμα που, αν επιβεβαιωθεί, έτρεχε κοντά στα 100 χλμ/ώρα, η διαφορά ανάμεσα σε μια χαμένη και μια έγκαιρη προειδοποίηση μετριέται σε λεπτά (MHEWC).