Βενζίνη και ντίζελ σε ρεκόρ, όχι το αργό

Την ώρα που το αργό πετρέλαιο κοστίζει αισθητά λιγότερο από τις κορυφές του χρόνου, η βενζίνη και το ντίζελ στην Ευρώπη τιμολογούνται σχεδόν σαν να ζούμε ξανά το 2022. Αυτό αφορά κάθε οδηγό, κάθε μεταφορέα και κάθε νοικοκυριό με πετρέλαιο θέρμανσης: η τιμή στην αντλία έχει ξεκολλήσει από την τιμή του βαρελιού, άρα το φθηνότερο αργό δεν σημαίνει πια φθηνότερο γέμισμα.

Το παράδοξο φαίνεται στους αριθμούς. Το Brent, το διεθνές σημείο αναφοράς για το αργό, κινείται γύρω στα 95 δολάρια το βαρέλι, με εβδομαδιαία άνοδο 6%, μακριά πάντως από την κορυφή του Απριλίου (OilPrice). Το ντίζελ όμως πληρώνει από πάνω ένα περιθώριο-ρεκόρ: τα ευρωπαϊκά συμβόλαια έφτασαν να διαπραγματεύονται έως και 78,91 δολάρια πάνω από το Brent, ιστορικό υψηλό, πριν υποχωρήσουν κοντά στα 77, ενώ η βενζίνη Eurobob κινήθηκε περίπου 62 δολάρια πάνω από το αργό, σχεδόν στο ρεκόρ του 2022 (MarineLink, FXStreet).

Αυτή η διαφορά έχει όνομα: crack spread, το κέρδος που βγάζει η διύλιση όταν μετατρέπει ένα βαρέλι αργού σε έτοιμο καύσιμο. Όταν το crack χτυπά ρεκόρ ενώ το αργό δεν το χτυπά, το μήνυμα είναι σαφές: η στενότητα δεν είναι στο βαρέλι, είναι στη διύλιση και στα αποθέματα έτοιμου καυσίμου.

Ο στενός κρίκος μετακινήθηκε στη διύλιση

Το διυλιστήριο είναι το στάδιο που μετατρέπει το αργό σε ντίζελ, βενζίνη και καύσιμο αεροσκαφών. Όταν λείπει διαθέσιμη δυναμικότητα ή τα αποθέματα προϊόντος είναι χαμηλά, το καύσιμο ακριβαίνει ακόμη κι αν το αργό μένει σταθερό. Η Barclays εκτιμά ότι τα ευρωπαϊκά περιθώρια διύλισης ντίζελ κινούνται πέντε έως έξι φορές πάνω από τα κανονικά επίπεδα (Investing.com). Τα αποθέματα το επιβεβαιώνουν: στον κόμβο Άμστερνταμ-Ρότερνταμ-Αμβέρσα, την καρδιά του ευρωπαϊκού εμπορίου καυσίμων, τα ανεξάρτητα αποθέματα gasoil, η κατηγορία που περιλαμβάνει ντίζελ και πετρέλαιο θέρμανσης, βρέθηκαν τον Αύγουστο κοντά στο χαμηλότερο επίπεδο τετραετίας (Engine).

Γιατί τώρα; Ο καταλύτης της τελευταίας εβδομάδας ήταν η ένταση ΗΠΑ-Ιράν και ο κίνδυνος για τα Στενά του Ορμούζ, που έσπρωξαν προς τα πάνω και το αργό και τα πολεμικά ασφάλιστρα στα φορτία (To Brief). Η σπίθα όμως βρίσκει την Ευρώπη πιο εκτεθειμένη από ό,τι παλιά. Από το 2023 έχει αντικαταστήσει το ρωσικό ντίζελ με πιο μακρινές ροές, κυρίως από ΗΠΑ, Ινδία και Μέση Ανατολή· όσο πιο μακριά ταξιδεύει το καύσιμο, τόσο πιο ευάλωτη μένει η αγορά σε ναύλους, ασφάλιστρα και ταυτόχρονες διακοπές σε διυλιστήρια και θαλάσσιες διαδρομές. Η IEA κατέγραψε ότι οι διεθνείς εξαγωγές ντίζελ από Ρωσία, Μέση Ανατολή και Ασία υποχώρησαν κατά 1,3 εκατ. βαρέλια την ημέρα, περίπου το 20% του θαλάσσιου εμπορίου (IEA).

Το αέριο ως δεύτερο μέτωπο

Παράλληλα τρέχει η πίεση στο φυσικό αέριο. Το ολλανδικό TTF, το βασικό ευρωπαϊκό σημείο τιμής χονδρικής, ξεπέρασε τα 72 ευρώ ανά μεγαβατώρα, οι αποθήκες της ΕΕ γεμίζουν αργά και βρίσκονται μόλις στο 65%, ενώ η παραγωγή LNG του Κατάρ παραμένει κλειστή, με την QatarEnergy να παρατείνει τις ακυρώσεις φορτίων (Le Monde, Edison). Η Κομισιόν δήλωσε στις 3 Σεπτεμβρίου ότι δεν βλέπει άμεσο κίνδυνο ασφάλειας εφοδιασμού. Το σύστημα, λέει, αντέχει καλύτερα από το 2021-22, αλλά οι αγορές παραμένουν σε έκτακτη κατάσταση (Κομισιόν).

Ποιος πληρώνει το γέμισμα

Στην Ελλάδα, η αντλία δεν τιμολογείται από το Brent αλλά από την ευρωπαϊκή τιμή του έτοιμου προϊόντος, τη μεταφορά, τα περιθώρια και τους φόρους. Σε αμόλυβδη κοντά στα 2 ευρώ το λίτρο, φόροι και επιβαρύνσεις ξεπερνούν το μισό της τελικής τιμής (fuelprices.gr). Ο ειδικός φόρος κατανάλωσης είναι ένα σταθερό ποσό ανά λίτρο, το ίδιο είτε το αργό ανεβαίνει είτε πέφτει, γι' αυτό και η ΕΚΤ εξηγεί ότι τα σοκ στα περιθώρια διύλισης περνούν γρήγορα στη λιανική, ενώ οι φόροι κρατούν το επίπεδο τιμής υψηλό ακόμη κι όταν το ποσοστό μεταβολής μοιάζει μικρό (ECB). Γι' αυτό και η κυβέρνηση παρέτεινε τον Σεπτέμβριο την επιδότηση και τις εκπτώσεις στα καύσιμα (To Brief), ενώ έξι κυβερνήσεις της ΕΕ ζητούν φόρο στα υπερκέρδη των πετρελαϊκών (To Brief).

Το πού καταλήγει ο λογαριασμός φαίνεται στο πρατήριο. Ο μεταφορέας που γεμίζει σήμερα αγοράζει ντίζελ με περιθώριο 77 έως 79 δολαρίων πάνω από το αργό, και το ίδιο premium ταξιδεύει μαζί με κάθε φορτηγό και κάθε λίτρο πετρελαίου θέρμανσης. Στην αμόλυβδη κοντά στα 2 ευρώ, πάνω από το μισό είναι φόροι. Το φθηνότερο βαρέλι δεν φτάνει ποτέ στην αντλία: το ρεκόρ έχει ήδη γίνει στη διύλιση.